Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
AERC sarapshylarynyń aıtýynsha, syrtqy «shoktar» men resessııa qaýpine qaramastan, el ekonomıkasy alǵan baǵyttan jańylmaı, ósim dınamıkasyn kórsetip kele jatyr. 2023 jyldyń qańtar-aqpanynyń qorytyndysy boıynsha otandyq eksport 0,7 paıyzǵa ósken. Al jetkizý tizbeginiń qalpyna kelýine baılanysty ımport kólemi 40 paıyzǵa artqan. Olardyń málimdeýinshe, elimizdiń negizgi eksporttyq ónimderi – munaı, metall, astyq negizinen Reseı terrıtorııasy arqyly tasymaldanady. Al bul óz kezeginde sońǵy geosaıası ahýalǵa baılanysty úlken táýekel týǵyzyp jatyr.
«Sońǵy bir jyl ishinde Qazaqstannyń TMD elderine eksporty 20 paıyzǵa ósti. Al basqa elderge satý kórsetkishi 3,3 paıyzǵa quldyrady. TMD elderinen ımport 6,9 paıyzǵa azaıdy. О́zge elderden keletin ımport 82 paıyzǵa ósim kórsetti. Reseıdi aınalyp ótip, Aqtaýdan Bakýge munaı tasymaldaý kóleminiń 5 ese artýyn jaqsy jańalyq dep aıtýǵa bolady. Árıne bul baǵyt arqyly tasymaldanatyn kólem Reseı arqyly ótetin kólemdi tolyq jappaıdy. Sonyń ózinde táýir kórsetkish. Byltyr Reseıge balama joldar arqyly tasymaldanǵan munaı kólemi 1,8 mln tonna boldy. Degenmen KTK munaı eksportynyń negizgi jáne ekonomıkalyq jaǵynan eń tıimdi baǵyty bolyp qala beredi, ol arqyly jetkizý 2022 jyly 1 paıyzǵa qysqardy», delingen sholýda.
Resessııa táýekeline, Ýkraınadaǵy qaqtyǵystyń jalǵasýyna, sondaı-aq Taıvandaǵy teketirestiń órshýine qaramastan, AERC óziniń 2023 jylǵa arnalǵan IJО́ boljamyn jıyntyq suranys modeli boıynsha jaqsartqan.
Bazalyq ssenarıı jaǵdaıynda, 2023 jyldyń birinshi toqsanynda Brent markaly munaı baǵasynyń tómendegenine qaramastan, dollarǵa qatysty teńge baǵamy birshama nyǵaıdy. Ortasha alǵanda, naýryzda teńge/dollar juby 449,99 teńge bolyp turaqtady. Aqpanda 1 dollar 451,94 teńge bolǵan. Aqpandaǵy teńgeniń nyǵaıýy elimizdegi salyq aptasyna baılanysty boldy. Al naýryzda Ulttyq qordan transfertterdi qamtamasyz etý aıasyndaǵy Ulttyq banktiń shetel valıýtasyn satylymǵa shyǵarýy tól valıýtaǵa qoldaý kórsetti. Sonymen qatar amerıkalyq qos iri bank – Signature Bank pen Silicon Valley Bank-tiń bankrot bolýy dollardy biraz álsiretip ketti.
AERC 2023 jyly teńge/dollar juby 453,6 teńge deńgeıinde qalyptasady dep boljaıdy.
Sonymen birge AERC sarapshylary bıylǵy memlekettik bıýdjet tapshylyǵy 3,9 trln teńge nemese IJО́-niń 4,1 paıyzy bolatynyn aıtady.
«Qundyq mánde osy jyldyń bıýdjet tapshylyǵyn baǵalaý qańtardaǵy sholýmen salystyrǵanda qysqartyldy (buryn – 4,1 trln teńge), biraq IJО́-ge qatysty tapshylyq boljamy ózgerissiz qaldy. Memlekettik bıýdjet tapshylyǵynyń shyǵyndaryn azaıtý Ulttyq qordan buryn josparlanǵan 2,2 trıllıon teńgeden 3,0 trıllıon teńgege deıingi transferttiń ósýi, sondaı-aq salyq túsimderiniń ósýi esebinen bolady. Ekonomıkanyń birqatar salalarynda ónim shyǵarý boljamyn ońdy qaıta qaraý aıasynda AERC korporatıvtik tabys salyǵy túsimderiniń 3,6 trln teńgege deıin ósýin kútýde. Boljam qańtar aıymen salystyrǵanda birshama jaqsardy. Halyqtyń nomınaldy aqshalaı kiristeri ósý qarqynynyń ulǵaıýyn eskere otyryp, jeke tabys salyǵy boıynsha kiristerdiń ósýi 1,6 trln teńgege (buryn – 1,5 trln teńge), áleýmettik salyq – 1 trln teńgege deıin jetedi dep kútilýde (buryn – 998 mlrd teńge). Bıylǵy memlekettik bıýdjet shyǵyny 21,0 trln teńge dep boljanyp otyr», delinedi sholýda.
AERC bas dırektory Jánibek Aıǵazınniń aıtýynsha, bıyl birinshi toqsanda el ekonomıkasynyń 4,9 paıyzǵa deıin ósim kórsetýine qurylys, saýda, transport, óńdeýshi ónerkásip salalary úles qosty. Sondaı-aq ol jahandyq úrdistiń izin ala otandyq ınflıasııanyń da baıaýlaı bastaǵanyn nazarǵa alady.
«2023 jyly naýryzda ınflıasııa 18,1 paıyz boldy. Sonyń ishinde azyq-túlik taýary boıynsha – 18,1 paıyz, azyq-túliktik emes taýarlar – 18,1 paıyz jáne qyzmetter boıynsha – 14,4 paıyz. 2023 jyldyń aqpan aıynan bastap AERC ınflıasııa boljamyn jarııalaıdy jáne onyń naýryz aıyndaǵy jyldyq baǵalaýy 18,41 paıyz (shyn máninde – 18,1 paıyz) boldy, al ınflıasııa tómendeý úrdisine ıe bolady. Osyǵan baılanysty retteýshi kútý pozısııasyn ustanady jáne tórt aı boıy bazalyq mólsherlemeni 16,75 paıyz deńgeıinde ustap otyr. Alaıda proınflıasııalyq táýekel saqtalady, sol sebepti de monetarlyq ahýal qatań kúıinde qalady», deıdi ol.
AERC bıyl ortasha alǵanda, tutynýshylyq ınflıasııa elimizde 10,2 paıyzdy quraýy múmkin dep esepteıdi.
AERC-tiń bazalyq ssenarııi boıynsha bıyl Qazaqstan IJО́-niń naqty ósimi 4,3 paıyz bolmaq. Sarapshylar munaı baǵasy barreline 83,1 dollardan 84,9 dollarǵa barady dep boljaıdy.
