Únsizdik

Áńgimede taý etegindegi ala­qandaı aýylda ómir súrgen dombyra jasaıtyn qart sheberdiń ishki jan-dúnıesi, tolǵanysy kó­ńildi selt etkizer utymdy shtrıh­tar arqyly beınelengen. Shy­ǵarmanyń tili kórkem, jeńil oqy­lady. Qarııanyń kempiri on jyl buryn ómirden ozǵan. Jalǵyz uly ataqty ánshi bolǵan. Elge kelgen bir saparynda kólik apatynan qaza tabady. Qalada kelini men 20 jastaǵy nemeresi turady. Olar aýylǵa jyl aralatyp qana keledi. Qarııa turǵan úıdiń aýlasynda qaraǵaı, úıeńki, arsha, jańǵaq, qyzyl aǵash sekildi bul óńirge tańsyq aǵashtar samsap tur.

Qudiret qarttyń sheberlikti qoıǵanyna 5-6 jyl boldy. Sodan beri dombyra jasatýǵa keletin jandardyń qarasy úzilgen. Alaıda jasy kelgen qarııa qol qýsyryp, qarap otyrmaıdy. Mıtyńdap jú­rip, bastyrma astyndaǵy arsha, órik, jańǵaq, qyzylaǵash kesin­dilerin sýǵa salyp jibitedi. So­dan keıin ony kúnge shyǵaryp, kep­tiredi.

Jalǵyzilikti qarııaǵa kórshi­niń judyryqtaı balasy qol­ǵa­nat. Ol birde úıinen atasyna as-aýqat ákelse, endi birde aýla­daǵy shashylyp jatqan aǵash­tyń qıyndylaryn jınasady. Osyn­daı bir is ústindegi ata men bala ara­syndaǵy dıalogte avtor qarııa­nyń ishki jan-dúnıesindegi qaıǵy-muńyn oqyrmanǵa astarlap jetkizedi.

Endi soǵan zer salyńyz:

«Bala qarttyń syrly jaýabynan eshteńe uqpaı suraqty údete túsedi.

– Ana ósip turǵan aǵashtardy kesesiz be?

– Joq. Olardy menen keıingi ıesine saqtap qoıdym.

– Ol kim?

– Jalǵasym keledi. Ana jaıqa­lyp turǵan aǵashtar da, myna qy­ryq jyldyq kesindiler de soǵan tıesili.

– О́tken jyly kelgen jigit pe?

– Iá.

– Ol bulardy neǵylady?

– Bir kádege jaratar.

Bala biraz únsiz qalady. Sosyn taǵy qyzyǵyp:

– Ata, siz onyń kelgenin kútip júre bermeı ózińiz úlken qalaǵa barsańyz bolmaı ma?

– Men úıdi, jaıqalǵan aǵash­tardy, ǵumyr boıy jınaǵan myna kesindilerimdi tastap qaıda ketem? Aýyl artyndaǵy qorymda kem­pirim, jalǵyz ulym, ata-babalarym jatyr. Kindik qanym tamǵan aýyl, baıaý aǵyp jatqan ana ózen bar.

– Olardy eshkim alyp ketpeıdi ǵoı?

– Munyń bárin óskende túsi­nesiń, balam...».

Kórshi bala kelip ketken sa­ıyn suńǵyla qart tereń muńǵa ba­tady. Qaıbir jyly kelini men ne­meresi qoımaǵan soń úl­ken sha­harǵa barǵany esinde. Toǵy­zyn­shy qabattaǵy úsh bólmeli pá­terde torǵa qamalǵan torǵaıdyń kúıin keshken soń, bir apta ótpeı aýylǵa qaıtyp oralǵan. Kelini men nemeresi jıi bolmasa da aqsha jiberip turady. Qarııa artyq aq­shasyn nemeresiniń bolashaǵyn oılap, bankke salyp qoıǵan. Ol nemeresinen úlken úmit kútedi. Qazir Jalǵas ánshilikte oqyp jatyr. Dombyra jasaýmen de aınalysyp, qoly bosta sheberhanaǵa barady. Jalǵas aýylǵa bir kelgende atasy oǵan dombyra jasap kórsetti. Sony kórip, ol da dom­byra jasady. Biraq ózi jasa­ǵan aspapqa kóńili onsha tolmady. Qarııa da onsha eshnárse deı qoı­mady. Jalǵas avtobýsqa mingen kezinde: :«Ájeńniń sandyǵynda tórt dápter qoljazbam bar. Ǵumyr boıǵy soqqan dombyralarymnyń jáı-japsaryn túrtip qoıǵam. Bir kelgenińde kórersiń», deıdi atasy. Osy sátte nemeresiniń kózi jarq ete qaldy.

Sodan beri atasynyń qııaly­nan nemeresiniń kózindegi jarqyl ketpeı qoıdy. Jastardyń kóbi bógde aspaptardyń shýylyna el­tip júrgende onyń dombyraǵa qyzyǵýy qannan daryǵan qasıet shyǵar? Tappaı júrgeni qandaı áýen eken dep, qart kúni-túni oıǵa batady. Aqyry sonyń jaýabyn tap­qandaı boldy.

«Basy meń-zeń bolǵan Qudiret ata aldyndaǵy tostaqtyń betin jaýyp, dastarqannyń bir buryshyna ysyryp qoıdy da dalaǵa shyqty. Sheberhanaǵa baryp qabyrǵaǵa ilýli turǵan serkeniń isheginen tilingen taspaǵa qonǵan shańdy úrlep tazartqan boldy da, qos qolymen samaıyn qysyp, aǵash oryndyqqa otyrdy. Birazdan soń jas balasha qýanyp, ornynan yrǵyp turdy. «Taptym. Únsizdik...únsizdik...únsizdik... Nemerem ata­jurtyn saǵynyp júrgen bolar. Ákesi, ájesi qabirde jatyr. Qara jer sóıleı almaıdy. Al Jalǵas syrlasqysy keledi. Únsizdiktiń tilin tabýym kerek. Dombyranyń ishegine saýsaq tıgende mylqaý qalpynda melshıip jatqan Jer-Ana sóılep qoıa bersin. Babalar­dyń urpaǵyna jetpeı ýaqyt to­zańy­na kómilip qalǵan amanaty tilge kelsin..».

Aqyry qarııa sońǵy kúshin jı­nap, bar ónerimen dombyra jasaı­dy. Alaıda nemeresi qaladan kelgende atasynyń basyn batysqa be­rip, júzin qubylaǵa qaraı sál qııa­lata burǵan kúıi ún-túnsiz jatqanyn kóredi. Bas jaǵyndaǵy sandyqta qyzylqońyr dombyra súıeýli tur.

Jazýshynyń osy sońǵy sóılemi áńgimeniń barlyq júgin kótergen. Dombyra – halqymyzdyń jany, onyń asqaq úninde ulttyń rýhy atoılaıdy. Avtor qarııanyń amanaty arqyly, oqyrmanǵa «óz ul­tyń­dy súıip, óz ónerińdi dáripte» degen tereń oı salady.