Batyr Baıan tuǵyrǵa qondy

Birinshiden, oblys ortalyǵyndaǵy bas­ty kósheler qashan babalar esimin alady, Abylaı serikteri Bógenbaı, Qabanbaı, Malaısary, Oljabaı batyrlarǵa qashan eskertkish ornatamyz dep júrgende, jergilikti jurtshylyq kútpegen jańalyq – Batyr Baıannyń (1710-1757 j.j.) eskert­­kishin bir-aq kúnde 12 shilde kúni Ramazan aıynda tuǵyrǵa qondy. Batyr tulǵasy Almatynyń Talǵar qalasynan jetkizildi. Úmbeteı men Tátiqara jyr tolǵaýlarynda jońǵarlarǵa qarsy kúresken Baıan Abylaı hannyń tiregi, jońǵardan elin qorǵaǵan, qazaqtyń týyn jyqpaǵan batyr dep tolǵaıdy. Beıiti Qaraǵandy jaqta kóri­nedi.Tátiqara tolǵaýynda: «Bókeıdi aıt Saǵyp penen Dýlattaǵy, Dáripsáli mańdaıdy aıt qypshaqtaǵy О́zge batyr qaıtsa da bir qaıtpaıtyn Sary menen Baıandaı Ýaqtaǵy...» – dep baıandaıdy. Batyr Baıan týraly Shoqan Ýálıhanov jazǵan, Maǵjan aqyn «Batyr Baıan» poe­masynda «Saryarqa – sary darııa, qıyry joq...» dep tolǵanyp arqaý etipti. Batyr Baıannyń 300 jyldyǵyn toılaý barysynda ashylǵan eskertkishke qalanyń shetindegi «Saryarqa» qonaq úıine jaqyn mańnan oryn berildi. Biraq, oblys ortalyǵynda batyr Baıan eskertkishi turýǵa laıyqty Buqar jyraý mýzeıi ornalasqan kóshe, saıabaq mándirek bolar edi. Osydan úsh-tórt jyl buryn burynǵy turǵan ornynan Sultanmahmut eskertkishi basqa jerge kóshirildi. Músinshi Edige Rahmadıevke rahmet, batyr Baıanǵa qoıylǵan eskertkish – bul oblys ortalyǵyndaǵy mysaly, Sultanmahmuttyń, asharshylyq qurbandaryna, muǵalimge taǵy basqa da eskertkish-músinderge qaraǵanda, máni men mazmuny jarasqan kórkemdik jaǵynan durys jasalǵan dúnıe bolyp shyǵypty. Músinshiniń zertteýlerdi, kitap betterin oqyǵany baıqalady. Eskertkishke «Baıan batyr» dep jazylypty... Erteń qalaı durys aıtaryn bilmeı urpaqtarymyz jańylysyp júrmese bolǵany... Onsyz da, oblys ortalyǵynda áli kúnge deıin Kýtýzov, Sývorov, Ermak atalatyn kóshelerimiz bar. Ekinshiden, árıne, batyr bolǵan soń, qolyna qylysh, naızasyn alǵan at ústinen kóremiz. Kelesi eskertkishti Malaısary batyrǵa ornatar bolsaq, taǵy da at, naızasyz bolmas, sondyqtan jońǵar shapqynshylyǵy kezinde kúresken batyr babalarymyzǵa taqyryby, mazmuny bir bolǵan soń, ýaq, naıman, qanjyǵaly dep bólmeı, memorıaldy túrde bir emes, birneshe batyrǵa arnap qoıǵan durys bolar edi degen oı keledi. Sóıtip, Baıan batyrǵa eskertkish Kereký óńiriniń ortalyǵynan buıyrdy. Bul eldikke, egemendikke qurmet. Úshinshiden, bergi surapyl soǵystan basqa bilerleri joq, qazirgi jastarǵa naǵyz patrıottyq rýh beretin belgi. Eskertkishtiń ashylýyna oblys ákimi Qanat Bozymbaev, Parlament Májilisiniń depýtattary, tarıhshy-ǵalymdar, mádenıet qyzmetkerleri, Maqsut Nárikbaev basqaratyn «Baıan batyr» respýblıkalyq qoǵamdyq qorynyń ókilderi qatysty. Eskertkishti bıýdjet qarjysynan emes, qoǵamdyq qordyń ózi qarjylandyrypty. Baıan batyrdyń qazaq táýelsizdigi úshin kúresken qaharmandyǵy elimizdiń tarıhshylary, qoǵam qaıratkerleri, Mońǵolııa, Qytaı, О́zbekstan jáne Reseıden kelgen qandastar qatysqan ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótip, as berildi. Farıda BYQAI,        «Egemen Qazaqstan». PAVLODAR.