Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Syrtqy ister mınıstrligi Investısııa komıtetiniń tóraǵasy Ardaq Zebeshevtiń málimetinshe, 2005 jyldan beri Atyraý oblysynda 30,2 mlrd teńgeniń jobasyn iske asyrý úshin 9 ınvestısııalyq kelisimshart jasalǵan. Qazir 2 mlrd teńgeni quraıtyn 5 ınvestısııalyq joba aıaqtalǵan. Al qoldanystaǵy ınvestısııalyq kelisimsharttardyń ishinde mashına jasaý zaýytyn damytý, Dossor kentinde qýaty 48 MVt jel elektr stansasyn salý jáne munaı óndirý sehyn iske qosý jobalary bar. Atyraý front-ofısine jalpy somasy 249,3 mlrd teńgeniń 27 jańa jobasyn iske asyrýǵa baılanysty 31 ótinish túsken. Áleýeti mol ınvestorlardyń ótinishterine sáıkes ınvestısııalyq kelisimshart jasaý, jer ýchaskesin bólý, sondaı-aq arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtardyń qatysýshy bolý úshin qujattardy usyný máseleleri qarastyrylǵan.
Bul óńirge ózge elderden iskerlik toptar jıi keledi. Qazir álemniń 50-den astam elimen ekonomıkalyq, iskerlik baılanys nyǵaıyp otyr. Barys-kelis te, alys-beris te, tipti saýda aınalymy da qarqyn aldy. Máselen, byltyrǵy 9 aıda Atyraý oblysynyń ekonomıkasyna 7 479,1 mln AQSh dollaryn quraǵan shetel ınvestısııasy salynǵan. Onyń ishinde ken óndirý jáne karerlerdi qazýǵa – 6 966,9 mln, kásibı, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmetterge – 16,5 mln, al basqa salalarǵa 495,6 mln AQSh dollary baǵyttalǵan. Ulttyq banktiń deregine súıensek, munaıly óńirge ótken jyly shetelden tartylǵan ınvestısııa kólemi 2021 jyldyń 9 aıyndaǵy kórsetkishten 36,7%-ǵa ósken.
Al bıylǵy úsh aıda Atyraý oblysy men Túrkııa Respýblıkasy arasyndaǵy syrtqy saýda aınalymy 528,5 mln AQSh dollaryn quraǵan. Onyń ishinde eksport 519,6 mln, al ımport 8,9 mln AQSh dollaryna jetken. Osy kezeńde AQSh-pen aradaǵy saýda aınalymy 50,1 mln dollardy qurady. Alpaýyt elge 436,9 myń dollardyń taýary eksporttalsa, 49,6 mln AQSh dollaryna baǵalanǵan ımporttyq ónimder jetkizilgen. Oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Qarlyǵash Bekbaevanyń málimetinshe, 43 kásiporny jumys isteıtin Qytaımen syrtqy saýda aınalymy bıylǵy birinshi toqsanda 4 557 mln dollardy quraǵan. Kún shyǵys elimen arada eksport kólemi artyp, 434,9 mln AQSh dollaryna jetti. Bul elge munaı, gaz, munaı koksy jáne bıtým eksporttalady. Al qubyrlar, kıim, sıntetıkalyq talshyqtardan jasalǵan matalar, kilemder, toqyma materıaldarynyń ımporty 20,8 mln AQSh dollaryna jetken.
Jergilikti ákimdik shetel ınvestısııasyn tartý maqsatynda túrli forým men kórmeni ótkizýdi qaıta jandandyrdy. Sonyń biri – Atyrau Oil&Gas – 2023 halyqaralyq forýmy. Jaqynda bul forýmǵa elimizben birge Aýstrııa, Ázerbaıjan, Belarýs, Germanııa, Qytaı, Nıderland, Birikken Arab Ámirligi, Reseı Federasııasy men Túrkııadan 86 kompanııa qatysty. Onyń ishinde Atyraý oblysynda jumys isteıtin 31 kompanııa bar.
– Atyraý oblysynda elimizdiń ónerkásiptik óndirisi kólemindegi úlesi shamamen 24 paıyzyn quraıtyn, onyń ishinde 30 paıyzdan astamy sheteldik kapıtaldyń qatysýymen júzege asyrylatyn 600-den astam orta jáne iri kásiporyn jumys isteıdi. «Atyrau Oil&Gas–2023» halyqaralyq forýmy – el ekonomıkasy men munaı-gaz salasyndaǵy balamasy joq is-shara. Bıyl kórmege alǵash ret qatysqan 34 kompanııa óz ónimderin usyndy. Kompanııalardyń basym bóligi halyqaralyq kórmege qatysý arqyly ınvestısııa salatyn aımaqty tańdady. О́ıtkeni Atyraý – álem memleketteriniń eń iri 18 shahary kiretin dúnıejúzilik energetıkalyq qalalar seriktestiginiń múshesi, deıdi Serik Shápkenov.
Munaıly óńirde iri jobany iske asyrýǵa ynta bildirgen ınvestorlardyń qatarynda Túrkııanyń ınvestorlary kóp. Sonyń qatarynda «Er-Bakir» kompanııasy da bar. Kompanııa dırektory Madjıt Tashkynnyń aıtýynsha, keıingi úsh jylda Qazaqstannyń Túrkııadaǵy elshiligi arqyly qazaq eliniń ekonomıkasyna ınvestısııa salý týraly sheshim qabyldanǵan. Bul kompanııa alty jyldan beri AQSh ekonomıkasyna da ınvestısııa salyp kelipti. Endi Atyraý oblysynda mystan elektr energııasyna qajetti sym óndirý jobasyn qolǵa alýdy kózdepti.
– Shetel ekonomıkasyna ınvestısııa salýda jetkilikti tájirıbe jınadyq. Biz Jezqazǵan oblysynan jylyna 20 myń tonna mys eksporttaımyz. Biraq Qazaqstannyń bir óńirimen shektelip qalmaı, ózge aımaqtaryna da bet burýdy kózdegen edik. Ásirese Atyraý oblysyn logıstıkasy tıimdi aımaq retinde qarastyryp otyrmyz. Osyǵan baılanysty ınfraqurylymy júrgizilgen úsh gektar jer bólinse, osy óńirden mystan elektr symyn óndiretin zaýyt salýǵa daıynbyz, deıdi Madjıt Tashkyn.
Oblys ákiminiń aıtýynsha, Atyraý – ınvestısııa salýǵa qolaıly jaǵdaı qalyptasqan óńirdiń biri. Munda sheteldik ınvestorlarmen birlesken jobalardy júzege asyrýǵa mol múmkindik bar.
– Investorlar tek ózderiniń paıdasyn oılap qana qoımaı, eki tarapqa da qolaıly jobany usynýy kerek. Máselen, Atyraý oblysynyń kólik logıstıkasy Reseı Federasııasyna, Ázerbaıjan men Túrkııaǵa mys tasymaldaý úshin yńǵaıly dep oılaımyn. Sol sebepten, mystan elektr symyn shyǵaratyn jańa jobanyń tıimdiligi bolary daýsyz. Elektr jaryǵy úzdiksiz bolýy úshin generator qoıýǵa da bolady. Jer telimi men gaz jelisin tartý máselesi sheshimin tabady. Zaýyt salýǵa úsh gektar jer bólinse, onyń janynan tutynýshylar úshin qosymsha úsh gektar jer telimi qarastyrylady. Biz bul jobaǵa qoldaý bildiremiz, dep málim etti Serik Shápkenov.
Oblys ákiminiń orynbasary Qaırat Nurtaevtyń málimetinshe, 2027 jylǵa deıin iske asyrylatyn ınvestısııalyq jobalardyń sany 27 jobany quraǵaly otyr. Investısııalyq jobalardyń jalpy quny – 6 trln teńge. Bul jobalar iske asqanda 4 myńnan astam jańa jumys orny qurylady. Byltyr oblysta 5 joba iske qosylyp, 570 jańa jumys orny ashyldy. Onyń ishinde 3 joba sheteldik kompanııalardyń ınvestısııasymen iske asty.
Al bıyl óńirde shamamen 65,6 mlrd teńge somaǵa 8 jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Sonyń nátıjesinde 560-tan astam jańa jumys orny ashylady. Bul jobalardyń qatarynda býtadıen kaýchýktaryn óndiretin zaýyt, ıntegrasııalanǵan gaz-hımııa kesheniniń ekinshi kezeńi, Qashaǵan ken ornynan óndirilgen gazdy óńdeý zaýytynyń qurylysy, et baǵytyndaǵy qus fabrıkasy, jylyjaı kesheni bar.
Investısııalyq jobalardyń ishindegi iri óndiris oshaǵynyń biri – býtadıen kaýchýgyn óndiretin zaýyt. «Býtadıen» JShS júzege asyratyn jobanyń quny 888 mln AQSh dollaryn quraıdy. Joba aıasynda 440 adam jumyspen qamtylady. Zaýyt jylyna 83 myń tonna kaýchýk shyǵarýdy kózdep otyr. О́ıtkeni býtadıen kaýchýk – hımııalyq, fızıkalyq, tehnıkalyq qasıetteriniń ózgergishtigimen erekshelenetin zamanaýı sıntetıkalyq materıal.
– Qazir ónerkásip salasynda mundaı sıntetıkalyq kaýchýkke suranys artyp keledi. Sol sebepten, Atyraýdan shyǵarylatyn býtadıen kaýchýgi jol jabyndylarynda, jelim men plastık, shına óndirisinde, basqa da hımııalyq ónimderge paıdalanylady, deıdi Qaırat Nurtaev.
Taǵy bir iri ınvestısııalyq joba – ıntegrasııalanǵan gaz-hımııa kesheniniń ekinshi kezeńi. Keshen aýmaǵynda polıetılen óndirisiniń jobasy 2027 jyly tolyq iske qosylmaq. Quny 3 265,8 mlrd teńgege baǵalanǵan joba iske qosylǵanda, munda 740 jańa jumys orny ashylady. Jobanyń qýaty jylyna 1,250 mln tonna polıetılen óndirýge jetedi. Jobaǵa sáıkes etandy óńdeýden alynatyn polıetılen ónimder túrli qubyr men qap shyǵarýǵa qajetti shıkizat retinde baǵalanyp otyr.
Úshinshi iri joba – Qashaǵan ken ornynyń gazyn óńdeý zaýyty. GPC Investment JShS júzege asyrýdy bastaǵan jobanyń iske qosý 2025 jylǵa josparlanǵan. Quny 380,8 mlrd teńgege baǵalanǵan joba aıasynda 550 adam úshin jańa jumys orny ashylady. Jobanyń qýaty – 719 mln tekshe metr taýarly gaz óńdeý. Sol arqyly 114 myń tonna tehnıkalyq propan, býtan, 14 myń tonna gazdy kondensat, 204 myń tonna túıirshiktelgen kúkirt shyǵarylady.
– Gaz óńdeý zaýytyn salýdaǵy basty maqsaty – Qazaqstannyń taýarlyq gaz óndirýdiń resýrstyq bazasyn ulǵaıtý. Osylaısha, taýarly gaz naryqty retteýdiń jańa tásilderin ázirleý. Bul Qashaǵan ken ornyndaǵy munaı óndirý kólemin arttyrýǵa, gazdy jerastyna keri aıdaý kólemin azaıtýǵa serpin beredi. Atalǵan joba ónerkásiptik kórsetkishpen birge óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq órkendeýine oń áserin tıgizedi. Naqtylaı aıtqanda, zaýyt qurylysyn júrgizý kezinde qosymsha jumys oryndary ashylady. Árıne, qurylys jáne paıdalaný kezeńinde memlekettik bıýdjetke salyq tólemderi ulǵaıady, dep málim etti Q.Nurtaev.
Atyraý oblysy
