Semeıdiń serisi

Semeı óńirin án men kúıge bólep júrgen Orazǵalı degen seri bar. Seri bolǵanda suńǵyla sazdy ánshi, barmaǵynan bal tamǵan kúıshi, qobyzshy, dırıjer, orkestr uıymdastyrýshysy, kompozıtor, pedagog, taǵysyn taǵy. Ol meńgergen óner túrleri osylaısha tizbektele beredi. «Segiz qyrly, bir syrly» dese degendeı. Qolymyzǵa qalam alyp jazýǵa sebepker bolǵan da onyń osyndaı san túrli óner qyrlaryn áńgimeleý. Qazaqtyń qara qobyzy – qasıetti mýzykalyq aspap. Oraz­ǵalı es bilgeli ákesi Júnisbek ustaǵan qobyz únine tebirene, terbele, qulaqtana júrip eseıe kele úırenýge talpynypty. 1965 jyly Qarqaralydan Qaraǵandyǵa kelip, Táttimbet atyndaǵy mýzykalyq ýchılıshege oqýǵa qabyldanyp, qobyzshy Saılaý Nokınnen bilim alady. Ol kezderi Qaraǵandyda áıgili Ámiremen úzeńgiles, kózi tiri ánshi Qalı Baıjanov, Jańyl Qartabaeva, Qazaqstannyń halyq ártisi Jámıla Shashkına, jazýshy Jaıyq Bekturov, kúı oryndaýshy Tuńǵyshbaı Igenbekov, sondaı-aq, álem jurtyna tanymal ǵalym Ebineı Bóketov tárizdi qalyptasqan zııaly orta bolǵan. Orazǵalı qolyndaǵy qobyzyn oınatyp solardyń kózine túsedi. Úlkenderden bata alyp qobyzshy jigit atanady. Orazǵalı mýzykalyq ýchılı­sheni bitirgen soń Qarqaraly men Qara­ǵandyda ótken bozbalalyq shaǵyn artta qaldyryp 1969 jyly Alma­tydaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııaǵa oqýǵa túsip, joǵary mýzykalyq bilim alýǵa talpynady. Bilim ordasyn bitirgen soń Semeı qalasynyń dám-tuzy buıyrady. Ondaǵy Muqan Tólebaev atyndaǵy mýzyka ýchılıshesinde tapjylmas­tan 27 jyl boıy ustazdyq etti. Odan soń pedagogıkalyq ınstıtýtta stýdent jastardy ónerge tárbıeledi. Instıtýt professory atandy. Biraz jyldar Ámire Qashaýbaev atyndaǵy memlekettik fılarmonııanyń dırektory qyzmetin de atqardy. «Qazyna» ansamblin uıymdastyrdy. Búgingi kúnderi ol fılarmonııa janyndaǵy «Bıbigúl» halyq aspaptary orkestrinde on jyldan astam ýaqyt boıy bas dırıjer, 2006 jyly Orazǵalı basqarǵan orkestrdiń Astana qalasynda ótken I halyqaralyq «Saryarqa» festıvaline qatysyp júlde alýy, orkestrdiń úlken jetistigi boldy. Orazǵalı – kóptegen shetelderde de óner kórsetken azamat. Ol «Kıeli qobyz qudireti» degen kitap jazdy. Onda qobyz jaıly tarıh kóshindegi umyt qalǵan beımálim derekterdi ortaǵa salyp, qyzyqty dáleldermen aıshyq­tady. Ábý Nasyr ál-Farabı, Shoqan Ýálıhanov, Álkeı Marǵu­lan, Ahmet Jubanov, Bolat Sary­baevtardyń qobyz jaıly aıt­qandaryn qorytyndylaı kele, tyń málimetter keltirgen Orazǵalıdyń bul kitaby mýzyka súıer ortada qundy oqý quraly bolyp otyr. Orazǵalı shákirtterin zertteý­shilikpen qatar, sheshendik sózge de, bilimdarlyqqa da, iskerlikke de baýlyp keledi. Mundaı qasıet oǵan konservatorııa qabyrǵasynda júrgende Yqylas qobyzshyny pir tutqan ustazy, qazaqtyń mań­daıaldy qobyzshysy atanǵan Dáýlet Myqtybaev pen Fatıma Balǵaevadan jáne halqymyzdyń kóne mýzykalyq aspaptaryn zertteý ǵylymynyń negizin salǵan Bolat Sarybaev iliminen daryǵan. Dáýletten qylqobyz, Bókeńnen sybyzǵy úırenedi. 1969 jyly Bolat Sarybaev uıymdastyrǵan qazaqtyń tuńǵysh kóne mýzykalyq aspaptary ansambline qatysyp bilimin shyńdaıdy. Osylaısha, qazaqtyń túptegi sanalatyn túrki dúnıesiniń kúmbirlegen kóne kúıi onyń qulaǵyna stýdenttik shaǵynan úıirilgen. Konservatorııa qabyrǵasynda qazaqtyń kásibı dárejesi joǵary dırıjeri Tur­ǵyt Osmanovtan, ataqty kom­pozıtor Latıf Hamıdıden úl­gi-ónege, bilim alady. Esimi Eýro­paǵa tanylǵan áıgili dırıjer Tólepbergen Ábdirashevpen qy­zyqty stýdenttik shaqtaryn birge ótkizgeni, dırıjerlik ónerge qatar qanat qaqqany taǵy bar. Teginde Semeı jeri: Abaı, Shákárim, Aqtaılaq bı, Aqtamberdi jyraý, Dýlat Babataıuly, Árip, Kókbaı tárizdi shashasyna shań juqpaǵan nebir dúldúl aqyndar eli ǵoı. Bul eldiń qaı ónerpazy da babalar rýhymen qanattanǵan. Ámire Qashaýbaev, Júsipbek Elebekov, Mádenıet Eshekeev, Jánibek Kármenov, Bolat Sybanov, Kel­denbaı О́lmesekov tárizdi ánshiler, Temirjan Bazarbaev, Tursynǵazy Rahımov sekildi elge tanylǵan kompozıtorlar osy óńirdiń maq­tanyshy. Bul oraıda kompozıtor Oraz­ǵalıdyń da óz bıigi bar. Orekeń es bilgeli yńyldy áýenimen, yrǵaqty ánimen, jan terbeter kompozıtor retinde de óz janynan avtorlyq án shyǵarýmen aınalysyp keledi. Ol – qazaqtyń halyq, úrmeli aspaptar orkestrine, sondaı-aq, hor men jeke aspaptarǵa arnalǵan birneshe shyǵarmanyń, on kúıdiń, júzge tarta án avtory. Buǵan qosa 300-deı shyǵarmany halyq aspaptary orkestrine óńdep túsirdi. Ánderi «Qazaqstanym meniń» jáne «Kel, bıleıik, sáý­leshim» atty 2 jınaqqa enip, 2013 jyly «Balabaqsha ánderi» jáne «Mektep ánderi» degen eki hres­tomatııalyq kitaby jaryq kórdi. Áıgili kompozıtor Temir­jan Bazarbaev: «Orazǵalı Seıit­qazynyń kompozıtorlyǵy jaıynda qoryta kele aıtarym, búgingi kúni ol ózindik qoltańbasy qalyptasqan daryndy sazger. Sazger mýzykasynyń erek­sheligi, ulttyq án naqyshynyń Eýropanyń klassıkalyq mýzyka na­qyshymen jáne ulty­myz­dyń aspaptyq mýzyka janry­nyń erekshelikterimen bite qaı­nasýynda», dep ádil baǵasyn bergen bolatyn. «Ustazdyq etken jalyqpas, úıretýden balaǵa», dep Abaı atamyz aıtqandaı, ustaz eńbegi shákirt­terimen de baǵalanady. Oraz­ǵalıdyń qolynan qanattanyp, Ýfa kon­servatorııasynyń sybyzǵy klasyn bitirip kelgen shákirti Tal­ǵat Muqyshev bul kúnderi bilim mekemesinde eńbek etedi. K.Jaman­shalova, J.Jaılaýbaeva, N.Bekjanov, J.Qojahmetova, M.Kósh­kinbaeva, S.Sháripova, K.Elý­­baeva, Sh.Boshanova tárizdi shákirt­­­teri respýblıka kólemine tanymal. Qadaý-qadaý eńbekterimen tanylǵan óner juldyzy, ustaz, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Orazǵalı Seıitqazy búginderi ulyn uıaǵa, qyzyn qııaǵa qondyrǵan, jeti nemere súıip otyrǵan ónegeli otbasynyń ota­ǵasy. Boıyndaǵy tunǵan óneri­men, qarapaıym minezimen júrgen ortasyna qadirli. Semeı óńiriniń maqtanyshy. «Eńbek shıratady, ómir úıretedi», dep ózi aıtqandaı, shıratqan eńbektiń, úıretken ómirdiń jaqsy jemisi, ádemi kórinisi dep bilemiz.   Jarqyn ShÁKÁRIM.