KÁSIPODAQTAR QYZMETI ZAMAN TALABYNA SAI BOLSYN

Keshe Prezıdenttik mádenıet ortaly­ǵy­nyń konsert zalynda Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Kásipodaqtar federasııasynyń ke­zekti HHII sezi bolyp ótti. Onyń jumy­syna Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary V.Bobrov, Premer-Mı­nıstr­diń orynbasary E.Orynbaev, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri G.Áb­di­qalyqova, Parlament depýtattary men ekonomıkanyń jáne áleýmettik sektordyń barlyq salasynan elimizdiń aımaqtarynan kelgen 320 ókiletti delegattar qatysty. Sezd jumysyn Kásipodaqtar federa­sııa­synyń tóraǵasy Sııazbek Muqashev ashty. Memlekettik Ánuran oryndalǵan soń sezdiń jumys organdary saılandy. Odan ári tóraǵa Prezıdent Nursultan Nazar­baev­tyń sezd delegattaryna arnaǵan quttyqtaý sózin oqyp berdi. Onda kásipodaqtar áleý­mettik qoǵam retinde atqarýshy bılik or­gan­dary jáne jumys berýshilermen áriptestik únqatysý ornatýdy jaqtaıtyn azamattyq qoǵamnyń mańyzdy bóligi. Kásipodaqtar áleýmettik progresti odan ári qamtamasyz etýde, áleý­met­tik jáne saıası turaqty­lyq­ty, ultaralyq keli­simdi saqtaýda erekshe ról atqarady delingen. Odan ári Elbasy Qazaq­stan Kásipodaqtary federasııasyna bıyl 20 jyl tolǵanyn atap ótip, osy jyldar ishinde belsendi jumys júrgizgen ol qataryna 2 mln.-daı múshe tart­qanyn aıtqan. Bul uıym­ǵa qashanda jasam­pazdyq rýhy, mem­lekettiń damýy men órken­deýine óz úlesin qosýǵa degen umtylys tán. Federasııa budan bylaı da osy maqsattaryn oryndaı beredi dep senemin, deı kelip, Elbasy sezd jumy­syna sáttilik tilepti. Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy S.Muqashev delegattar atynan Prezıdent N.Nazarbaevtyń quttyqtaýyna alǵys bildir­di. Odan ári ótken sezd sheshimderiniń qalaı oryndalǵany jáne Federasııanyń 2010-2015 jyldarǵa arnalǵan strategııasy týraly esepti baıandama jasady. Tóraǵa baıandamasynan keıin minberge kóterilgen Parlament Májilisi Tóraǵasy­nyń orynbasary V. Bobrov qazirgi zaman­da­ǵy káspodaqtar róline toqtalyp, sezd jumysyna sáttilik tiledi. Kásipodaqtar sezinde Tekserý komıs­sııa­synyń tóraıymy B.Naýryzbaeva álem­degi qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys tusynda kásipodaqtardyń elimizde qabyldanǵan daǵdarysqa qarsy baǵdarlamany júzege asyrýda belsendilik tanytqanyn aıta kelip, osy kezeńde halyqtyń áleýmettik jaǵynan qorǵalýynyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Kásipodaqtardyń ótken sezinde 7 adamnan saılanǵan Tekserý komıssııasynyń atqarǵan isterin delegattar aldynda baıandaǵan sheshen kásipodaq federasııasy júıesiniń qarjylyq saıasatyn da jiktep aıtyp berdi. Atap aıtqanda, jyl saıyn kásipodaq músheleriniń jarnasynan jınalatyn qarjy kóleminiń ósip otyrǵanyn, ol 2006 jyly 12 mln. 823 myń teńge bolsa, 2008 jyly 21 mln. 385 myń teńgege óskenin alǵa tartty. Sonymen birge, esepti ýaqyt aralyǵynda kásipodaqtar quryltaıshylyq etetin kásip­oryn­dardyń da qarjyny molaıtýdaǵy eńbe­gi delegattar nazaryna usynyldy. Sondaı-aq birqatar kemshilikter jaıyn da or­taǵa sal­ǵan komıssııa tóraǵasy federasııa­nyń kóbine aımaqtarda kórinis beretin ol máse­le­lerge kóńil aýdarýy qajettigin atap kórsetti. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri G.Ábdiqalyqovanyń sózin jınal­ǵan­dar yqylaspen tyńdady. О́ıtkeni, kásip­odaqqa múshe, federasııa sózin sóıleıtin 2 mıllıonnan astam azamat úshin mınıstr aýzynan shyqqan árbir málimettiń máni bar. Jalaqynyń ishki jalpy ónimdegi úlesi 40 paıyzǵa jetpeı turǵany, eńbekaqy tóleýdegi teńsizdikterdiń oryn alýy, qazaqstandyq jumysshylardyń sheteldik kásiporyndarda birdeı eńbek etkenimen, sheteldikterden tómen eńbekaqy alýlary, ózderin ózderi ju­myspen qamtyp kele jatqan azamattardyń áleýmettik jaǵynan qorǵalýy, erteń zeınet­ke shyqqanda olardyń zeınetaqy qorlaryna salǵan qarajattary bolmaǵandyqtan, qandaı kúı keshetindiginiń jaıy kásipodaqtardyń qashannan bastaryn aýyrtyp júrgeni ras. Mınıstr 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan “Laıyqty eńbek” baǵdarlamasyna sáıkes eńbek qatynastaryn halyqaralyq normalar men standarttarǵa sáıkes retteý, erkekter men áıelderdiń eńbekpen qamtylýynda áleý­mettik jaǵynan tıimdi qorǵalýy, kásip­odaqtarmen yntymaqtasý jáne áleýmettik únqatysýdy qalyptastyrýdy damytý syndy 3 baǵytta júrgizilýi kózdelgenin aıtty. Elimiz búgingi kúnge deıin Halyqaralyq eńbek uıymynyń (HEU) 17 konvensııasyn ratıfıkasııalaǵan. Sol sebepten bizdiń ult­tyq zańdarymyzdy osy halyqaralyq stan­darttarǵa sáıkestendirýdi jalǵastyratyn bolamyz, dedi mınıstr. Sonymen birge, qazirgi kúni HEU-nyń “Asbesti paıdalanýda eńbek qaýipsizdigin qorǵaý”, “Ana men bala”, “Eńbekaqy týraly” konvensııalaryn ratı­fı­kasııalaý boıynsha jumystar júrgizilýde ekenin aıtty. Árıne, elimizdegi barlyq eńbek zańdylyqtarynyń saqtalýy “Eńbek kodeksine” kelip tireledi. Kodekste kásip­odaqtarǵa eńbekshilerdiń quqyǵyn qorǵaýda qajetti ókilettilik pen kepildik berilgen. Degenmen, ýaqyttyń da, zaman tynysynyń da ózgermeliligine, alǵa jyljýyna baıla­nys­ty bul zańdy da jetildire túsýdiń ma­ńyzy zor, bul jumysta kásipodaqtardyń bel­sendi túrde aralasýymen mınıstrlik ko­deksti jetildire túsetin birqatar usynys­ta­ry bar paketti Úkimetke engizýge daıarlanýda, degen mınıstr “Jol kartasy” boıynsha atqarylǵan jumystarǵa da toqtaldy. My­sal­ǵa, osy baǵdarlamanyń jastarǵa baǵyt­talǵan jobasy negizinde ótken jyly res­pýb­lıka boıynsha 54 myń jas jumyspen qam­tylypty. Al bıyl respýblıkalyq bıýdjet­ten ústimizdegi jyly bólingen 100 mlrd. teńgege qosymsha oblystardyń qorjynynan shyqqan 43 mlrd. teńgeniń arqasynda 3224 joba júzege asyrylmaq kórinedi. Al munyń qanshama jumys orny ekendigine, sol ar­qy­ly halyqtyń biraz bóliginiń “Jol karta­synyń” kómegimen nápaqa tabatynyna kúmán joq. Úzilis kezinde jýrnalıster G.Ábdiqa­ly­qova­ny sózge tartqan. Jıi-jıi teledı­dar­dan, bas­pa­sóz betterinen qurylysshylar eń­bekaqy­la­ryn ala almaı júrgenderin aıtyp shaǵymda­nyp jatady, osyǵan baılanysty ne aıtasyz degen saýalǵa mınıstr: “Qazirgi esep boıynsha respýblıkada 4 mlrd.-qa jýyq jalaqy qaryzy bar. Ol boıynsha ákim­dik­ter­diń qasynda arnaýly komıssııalar qu­rylǵan. Ol komıssııalar apta saıyn jına­lyp, máseleni sheship otyr. О́tken jyly qaryz qarasy óte úlken bolatyn, qazirgi atqarylǵan jumystyń nátıjesinde bul qaryz mólsheri tómendeýde. Memleketten, bıýdjetten qarjylanatyn mekemelerdiń eńbekaqy boıynsha qaryzdary joq. Ol negizinen jekelerge qatysty. Degenmen, ári qaraı kásipodaqtardy kiristirip, ony sheshýdi qarastyratyn bolamyz”, dedi. Atyraýlyq Tilekqabyl Boranbaev mu­naıshylar kásipodaǵy federasııasy jumys berýshi men eńbekshiler arasynda týyndaǵan saýaldardy sheshýde aıtarlyqtaı jumys at­qaryp otyrǵanyna toqtalsa, Jalpyǵa bir­deı kásipodaq federasııasynyń Bas hat­shy­sy V.Sherbakov TMD boıynsha barlyq elderde kásipodaqtar sany qysqaryp, olar­dyń daýystary qumyǵyp shyǵyp jatqanda Qazaqstan kásipodaqtary jumysynyń jandanýyna qyzyǵýshylyq tanytty. Búgingi sezd jumysynyń ózi sizderdiń joǵary yntalaryńyzdy, jumysqa degen shyǵarma­shy­lyq qýattaryńyzdy kórsetedi. Bul siz­derdiń álemdik daǵdarysty eńserýdegi qı­myldary­ńyz­dan da kórinedi. Sizderdiń táji­rıbelerińiz ózge elderdegi áriptesterińizdi eriksiz ózde­rińizge qaratqyzady. Qazaqstanda kásipodaqtar azamattyq qoǵamnyń belsendi múshesi. Men úshin sizderdiń qatarlaryńyzda jastardyń bolýynyń mańyzy erekshe, bul–erekshe qýanyshty jáıt, dedi sezge qatysqan meıman. Sońǵy jıyrma jyl ishinde bolǵan Qazaq­standaǵy saıası jáne ekonomıkalyq ahýaldyń damý úderisi jalpy ómirimizdiń de beınesin ózgertti. Osy jyldary qazaq­stan­dyqtar má­denıet, bilim berý, densaýlyq saq­taý sala­la­rynda aýqymdy ekonomıkalyq jáne áleý­met­tik baǵdarlamalar iske asy­ryl­ǵanyn sezindi, ekonomıkanyń mańyzdy-mańyzdy degen salalarynyń qaıta qury­lýy­nyń kýási body, ony qaıta qurýǵa ózderi bel sheshe aralasty degen kásipodaqtar sezdiń jumysyn qory­tyndylaı kele birqatar mańyzdy qujattar qabyldady. Atap aıtar bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasy Ká­sipodaqtary federasııa­sy­nyń Bas keńesi usynǵan “Qazaqstan Respýblıkasy kásip­odaq­tary qyzmetiniń 2010-2015 jyldarǵa arnalǵan strategııasynyń” jobasyn, sezdiń qaýlysyn jáne “Qazaqstan eńbekshilerine–laıyqty jalaqy”, Qazaqstan táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda Qazaqstan Respýblıkasy Kásipodaqtary federasııasy HHII seziniń málimdemelerin qabyldady. Kásipodaqtar Jarǵysyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizdi. Anar TО́LEÝHANQYZY.