«Qaýipti býdan» – ulttyq áleýmettik-kórkem taldaý. Arzymas saıasattardan bıik turǵan, Eýrazııa atty alyp keńistiktiń tarıhı shyndyǵyn aqtaryp, sol jerdegi adam balasynyń psıhologııalyq kollızııasyn saralap, jaratylysyn tanytqan týyndy. «Ataý-kere» de Qazaqstanǵa tán aqıqattyń, tragedııaly aqıqattyń aq-qarasyn parasatpen paıymdap bergen tebirenis. Aspannan shabyt-shalqýmen aǵyp túsken tolǵaý emes, jer basyp júrgen adam balasynyń jer betindegi tarıhı taǵdyryn tarazyǵa tartqan fılosofııalyq tolǵam», deıdi týyndy týrasynda jazýshy Marat Qabanbaı .
Qalamger «Qaýipti býdan» dep qosymsha ataý bergen roman-eskertpesinde tutas bir ult taǵdyryn aralardyń býdanymen salǵastyra otyryp, sátti ádebı paralel jasaıdy. Ý.Kerr deıtin genetık-seleksıonerdiń bal arasynyń tuqymyn jaqsartý, ónim kólemin ulǵaıtý maqsatynda amerıkalyq aralar men afrıkalyq aralardy qoldan býdandastyryp, ózgeshe suryptaǵy ara ósirip shyǵarǵan jańalyǵynyń nátıjesin Erik esimdi keıipkerdiń obrazymen berý arqyly sony oıǵa jeteleıdi. Shyǵarmadaǵy basty keıipker Eriktiń ákesi – qazaq ta, anasy – orys, ıaǵnı genetıkalyq turǵydan kelgende, Kerrdiń aralary sııaqty ol da býdan. Ári aralardyń boıyndaǵy ónimdi kóp jınaýǵa kelgendegi qanaǵatsyzdyq, qanaǵatsyzdyq týdyrǵan qatigezdik Eriktiń bolmysyna da tán. Ol oıyn shyǵarmada keıipker: «Jastaıymnan qıyndyq kórdim. Eger eseıip óz qolym óz aýzyma jeter bolsa, tek dúnıe jıyp ótermin», dep ózine ant berý arqyly aqtap alǵysy keledi. Erik beınesi romanda óz ortasynan, týǵan jer, atamekeninen, tipti óziniń týǵan anasynan jerigen jatbaýyr, toǵyshar jan retinde bederlenedi. Bas keıipker tórt qubylasy teń, barshylyqta kelisti, qatarynyń aldy bolyp ómir súrgenimen, tabıǵaty ulttyq sıpattan jurdaı. Ol úshin Otan, týǵan jer, ata-ana, jar, urpaq syndy adam ómirindegi aıaýly uǵymdardyń quny quldyrap, áldeqashan jutań tartqan. Ol etektegi aýyly – Bek-Alqaǵa elim dep emirengendikten emes, súıgen kelinshegin kórip, sharýanyń jaı-kúıin qadaǵalaý úshin ǵana barady. «Ol jylyna Bek-Alqaǵa bir ret mindetti túrde qatynaıtyn. Týǵan el-jurtyn ezile úzile saǵynǵandyqtan emes, jyl boıǵy taban et, mańdaı terdiń qunyn shyǵarý úshin, ushy-qıyry taýsylmas sharýanyń shalǵaıyn qaıyrý úshin etektegi elge – Úlken jerge asyǵatyn».
Shyǵarmadaǵy bul joldar Eriktiń ishki nıet-pıǵyl, oı-tanymyn anyq ańǵartady. Erik úshin neǵurlym aqshany kóp taýyp, paıdaǵa kenelýden ózge bul ómirdiń adamgershilik, ultyn súıý, halqyna boryshty bolý, adamdarǵa qaıyrymdylyq etý syndy izgi qasıetteri baǵasyn joıyp, basty orynǵa materıaldyq qundylyqtar shyqsa, romannyń kelesi keıipkeri Taǵannnyń uǵymyndaǵy baqyt, ómir jaıly túsinik múldem bólek, Erik tanymyna kontrast.
Jazýshy Taǵan taǵdyry arqyly qoǵamdaǵy túıtkildi máselelerdi jan-jaqty qyrynan saralap, saraptaı kórsetýge umtylady. Týyndyda Taǵan adamzattyq problemalardy arqalaýshy, shyǵarmannyń negizgi ózegi retinde kóringenimen, onyń ózi ómir súrip jatqan ortaǵa sińise almaı jatsynýy, óz qoǵamynan ózi jerýi – qoǵam túıtkilimen tizbektele órilgen Taǵan taǵdyrynyń, bálkim, adamzat taǵdyrynyń basty tragedııasy. Mine, osy tustan ulttyq dilin tabanǵa taptap, túp-tamyr, azamattyq bolmysynan jatsynǵan Erikpen ekeýiniń arasy ekige jarylady. Shyǵarmadaǵy bitispeıtin, qabyspaıtyn ishki rýhanı tartys ta osy tustan bastalady. Keıipker Taǵannyń aýzymen aıtylar «Nege biz osy?» degen saýaldyń ishinde qoǵamnyń, urpaq kelesheginiń, tutastaı ult bolashaǵynyń tragedııasy sýretteledi. Amerıkadan Altaıǵa arnaıy aldyrtqan býdan aralardyń ólermendigin, qatygezdigin býdan urpaqtyń ishki álemi, psıhologııalyq bolmysymen parallel ala otyryp, sheber shendestirgen qalamger aýyldastarynyń aýzyna: «Jat jurttyq eshqashan jarytqan da, jersingen de emes, búgin balyn usynsa, erteń ýyn usynady» degen sózdi salý arqyly qatań eskertpe jasaıdy. Oqyrmanyn oılanýǵa jeteleıdi. «Aptalyq alys jol, myńdaǵan shaqyrymdyq qashyqtyqty attap ótip, Altaıǵa qonys aýdarǵan býdan ara – «qaýipti gıbrıd» búginde qaýlap ósip keledi...» dep túıin jasaıdy. «Ataý kere» – qalamgerdiń qazaq halqyna jasaǵan eń sońǵy eskertpesi.
