Jaqynda ǵana Pavlodar oblysynda kıberqylmysqa qatysty taǵy bir derek tirkeldi. Internet alaıaqtyń eski syzbasy boıynsha áreket etken ákkilerge 90 jastaǵy keıýana 13 mıllıon teńge qarjysyn ustata salyp, artynan san soǵyp qalǵan. Zeınetkerge alǵashynda belgisiz bir er adam qońyraý shalyp, «Qyzyńyzdyń kinásinen jol-kólik apaty boldy, bir adamdy qaǵyp ketti. О́zi de túrli jaraqattarmen aýrýhanada jatyr. Qyzyńyzdy qylmystyq jaýapkershilikke tartpaı aman alyp qalyp, máseleni sheshý úshin aqsha aýdarýyńyz kerek» degen. Biraz ýaqyttan keıin qarııanyń úı telefonyna qyzynyń daýysyna uqsas áıel habarlasady. Aýyrsynǵan, qobaljyǵan daýyspen álgi áıel «Apatqa ushyradym, maǵan shuǵyl túrde 20 mln teńge kóleminde aqsha kerek» degen. Apaq-sapaqta ne bolǵanyn túsinbeı abdyrap qalǵan keıýana qońyraý shalǵan adamnyń daýsyn ajyrata almaǵan. Alaıaqtar aqshany Rýslan esimdi jigit alyp ketetinin de eskertip úlgeredi. Qyzynyń shynymen qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵanyna senip qalǵan qarııa jınaqtary men zeınetaqysynan 13 mln teńge qarajatty qolma-qol aqshaǵa aýdaryp alady. Kóp uzamaı úıine ózin Rýslanmyn dep tanystyrǵan bir jigit kelip, aqshany sanap alyp ketedi. Is bitti, qý ketti degen osy.
Qazirgi ýaqytta bul ákkilerdiń kim ekenin, olardyń qaıdan habarlasqanyn anyqtaý maqsatynda jedel-izdestirý is-sharalary júrgizilip jatyr. Al oblystyq PD krımınaldyq polısııa bastyǵy Balǵabaı Qaparovtyń aıtýynsha, jyl basynan beri toǵyz pavlodarlyq dál osyndaı tásilmen áreket etken alaıaqtardyń «qurǵan tuzaǵyna» túsip, aıdyń kúnniń amanynda 25 mıllıon teńge qarjysynan aıyrylyp qalǵan.
Sarapshylar elimizdegi 10 ınternet alaıaqtyń joq degende jeteýi jazadan qutylyp ketetinin alǵa tartyp otyr. Olardyń aıtýynsha, kıberqylmys Qazaqstandaǵy alaıaqtyqtyń eń kóp taraǵan túrine aınalǵany sonshalyq, azyn-aýlaq aqshasynan aıyrylǵandar quqyq qorǵaý organdaryna júginbeıtin bolǵan. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, ótken jyly ınternet alaıaqtarǵa 36 myńnan astam adam aldanyp qalǵan. Al jyl basynan beri kıberqylmys qaıtadan órshigen. Qańtar-aqpan aılarynda quqyq qorǵaý organdaryna onlaın alaıaqtardyń arbaýyna túsken 3 400 adamnan ótinish kelip túsken. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 16 paıyzǵa kóp.
Kıberqylmyspen kúresýshilerdiń aıtýynsha, onlaın saýda – kıberqylmystyń eń qyzǵan alańy. Saýda-sattyqtyń taralǵan ádisi de keń jáne kóbine birin-biri qaıtalamaıdy. Taǵy bir aıta keterligi bankter men mıkrokredıttik uıymdarda jalǵan onlaın nesıelerdi tirkeý faktileri de azaımaı otyr. Mundaı derekterdiń deni túrli jobalarǵa – ınvestısııa, bás tigý, oıynǵa jáne taǵy da basqa aqshany tıimdi ınvestısııalaý degen jeleýmen jasalǵan.
«Máselen, fıshıng siltemelerdi jiberý arqyly azamattardyń shottarynan, onyń ishinde jeke kabınet qurý nemese oǵan qosylý arqyly ótken jyly 1200 alaıaqtyq urlyq jasaldy. Bank qyzmetkerleri men quqyq qorǵaý organdary atynan qońyraý shalý arqyly alaıaqtyq jasaý erekshe alańdaýshylyq týǵyzyp otyr. Jyl basynan beri osy ádispen 3 myńnan asa alaıaqtyq jasalǵan. Mundaı jaǵdaılarda alaıaqtar abonenttik nómirdi ózgertý úshin arnaıy qyzmetterdi belsendi paıdalanady. Iаǵnı, ornatylǵan baǵdarlamanyń kómegimen shynaıy abonenttik nómir basqaǵa aýystyrylady», deıdi Rústem Dúısetaev.
Keıingi birer jylda bank qyzmetkerleriniń atynan jasalǵan telefon alaıaqtyqtary jıilep ketkenin quqyq qorǵaý organdary ǵana emes, qarjy mamandary da moıyndap otyr. Mamandardyń aıtýynsha, qylmyskerler nómirdi aýystyrý qyzmetine kóp júginedi eken. О́tken jyly polısııa qyzmetkerleri dál osy tásilmen jasalǵan 3600 qylmysty anyqtaǵan. Osyǵan baılanysty IIM olardy buǵattaý máselesin kóterip, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen birlesip, «Ksell», «KaR-Tel», «Altel» jáne «Tele2» uıaly baılanys operatorlarynyń antıfrod-júıeleriniń derekqorlaryn biriktirýdi qolǵa alǵan. Qabyldanǵan tehnıkalyq sharalar otandyq abonenttik nómirlerge halyqaralyq trafık arqyly ótetin frod-qońyraýlardy tanýǵa jáne buǵattaýǵa múmkindik berdi. Nátıjesinde ótken jyldyń 6 aıynda 19 mln alaıaqtyq qońyraý buǵattalsa, bıyl 15 mıllıonnan astam qońyraý anyqtalǵan.
Osyndaı qylmystardy jasaýǵa qatysy bar adamdardy anyqtaý, onyń ishinde «Sall-ortalyqtar» dep atalatyn qyzmetti beıtaraptandyrý jáne jolyn kesý boıynsha da sharalar qabyldanyp keledi. Máselen, ótken jyly el aýmaǵynda ınternet alaıaqtyq kezinde urlanǵan aqshany qolma-qol aqshaǵa aınaldyrýmen aınalysqan 5 transulttyq qylmystyq top anyqtalyp, joly kesildi. О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda Ýkraınanyń ulttyq polısııasymen birge Dnepropetrovsk oblysynyń aýmaǵynda arnaıy operasııa júrgizildi. Nátıjesinde, otandastarymyzdy aldaýmen aınalysqan Ýkraınanyń 32 turǵynynan turatyn qylmystyq top áshkerelendi. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde IP-telefonııany paıdalanýmen baılanysty telefon alaıaqtyǵynyń sany eki ese tómendegenin atap ótken jón.
Alaıda IT mamany Tımýr Bektur kıberqylmys jasaǵysy kelgen adamǵa kánigi haker bolý mindetti emes ekenin aıtady. Sarapshy bul pikirin IT qaýipsizdik pen hakerlik álemindegi myna bir jańalyqpen baılanystyrady.
IT áleminde klaýd kompıýtıng damyǵaly beri SaaS (Software as a Service), IaaS (Infrastructure), PaaS (Platform) degen sııaqty qyzmet túrleri beleń alǵan. «Bul – IT qyzmetterdiń demokratııalanýy ıaǵnı belgili bir IT bilimi men tájirıbesi joq adamdardyń eshteńeden qysylmaı, kásibı deńgeıdegi IT qyzmetterdi ózi ıgere berýi úshin jasalǵan. Sol sııaqty, qur jatpaıtyn kıberqylmyskerler men hakerler áleminde de «CaaS» jáne «MaaS» deıtin termınder qalyptasty. Bul – kıberqylmys jasaǵyńyz kelse, sizdiń kánigi haker bolýyńyz mindetti emes degen sóz. Bar bolǵany tis qaqqan kıberqylmyskerdiń jasaǵan servısin jalǵa alyp, ary qaraı óz qara nıet, jaman pıǵylyńyzdy júzege asyra berseńiz bolǵany», deıdi IT maman.
