Almaty oblysynyń ortalyǵy Qonaev qalasyna kóshirilgennen keıingi basty maqsat – oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń basym baǵyttaryn aıqyndap alý bolǵan. Sondyqtan baǵdarlamalyq qujat retinde 2025-2030 jyldarǵa deıingi eki kezeńdi qamtıtyn oblystyń damý strategııasy negizgi 5 baǵyt boıynsha: teńgerimdi aýmaqtyq damý; adamı kapıtaldyń sapasyn arttyrý; halyqqa qoljetimdi ınfraqurylym; halyqtyń tabysyn arttyrý jáne turaqty ekonomıkalyq ósý ekenin atap ótti.
Almaty oblysynda ónerkásip ósimi 10,7 paıyzdy qurady. О́ńdeý ónerkásibi óńir ekonomıkasyn damytýdyń lokomotıvi bolyp tabylady. Bul saladaǵy ósim 11,5 paıyzdy qurady. Jalpy, oblys ekonomıkasynyń barlyq negizgi salasynda turaqty ósim baıqalady. Bul týraly Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev málimdedi.
«2022 jylǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary boıynsha barlyq salada turaqty ósim qamtamasyz etildi. Jalpy, óńirlik ónim 4 trıllıon 249 mlrd teńgege jetip, 106,3 paıyzǵa ósti, bul respýblıka boıynsha úshinshi orynda. Bıylǵy jyldyń tórt aıynda damý qarqyny saqtaldy. О́nerkásip óniminiń kólemi 10,7 paıyzǵa, saýda kólemi 20,7 paıyzǵa, qurylys jumystary 1,8 paıyzǵa, aýyl sharýashylyǵy 0,6 paıyzǵa ósti», dedi oblys ákimi.
Jalpy, Almaty oblysy ózin agroónerkásiptik aımaq retinde kórsetedi, onda óńdeýshi sektor mańyzdy ról atqarady, onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý qarqynǵa ıe. Máselen, oblystyń jalpy óńirlik óniminiń úshten birin ónerkásip ónimi quraıdy. Eksportqa baǵyttalǵan óńdeý ónerkásibiniń úlesi 90 paıyzǵa nemese 503 mıllıard teńgege jetti. О́z kezeginde óńdelgen ónimder eksporty 20%-ǵa ósip, shamamen 600 mln AQSh dollaryn qurady (2022 jyldyń 11 aıy).
Agroónerkásip kesheninde qus jáne qus etin óndirý boıynsha oblys kósh bastap tur, al qoı men eshki basy, júgeri, kókónis, jemis-jıdek daqyldaryn jáne kartop ósirý boıynsha respýblıkada alǵashqy úshtikke kiredi.
«Dástúrli salalarmen qatar biz jańa baǵyttardy zertteýdi kózdep otyrmyz. Eń aldymen, eksportqa baǵyttalǵan jańartylatyn energııa kózderi týraly aıtqym keledi. Osy áleýettiń arqasynda Almaty oblysy Qyrǵyzstan, О́zbekstan sııaqty Ortalyq Azııa elderindegi iri energetıkalyq hab jáne seriktes bola alady», – dedi aımaq basshysy.
Sondaı-aq Marat Eleýsizulynyń aıtýynsha, óńirde taǵy eki perspektıvaly sala – taý-ken metallýrgııa ónerkásibi men balyq sharýashylyǵyn damytý josparlanyp otyr.
Atalǵan óńir paıdaly qazbalarǵa baı. Kómir, mys, altyn, ýran jáne basqa da polımetalldardyń qory zertteldi. Alǵash ret Ǵylym akademııasynyń Taý-ken ınstıtýtynyń kómegimen Almaty oblysynyń taý-ken metallýrgııa keshenin damytý baǵdarlamasy ázirlengenin atady.
Almaty oblysynda aýyz sý tartý jobalaryna 27 mlrd teńgeden astam qarjy qarastyrylǵan. Oblys basshylyǵynyń basty mindetteriniń biri – halyqty taza aýyz sýmen qamtamasyz etý.
Oblys ákiminiń aıtýynsha, qazir halyqty aýyz sýmen qamtýdaǵy kórsetkish 92,7%-dy qurap otyr. Bıyl 62 jobany iske asyrýǵa 27,8 mlrd. teńge qarastyrylǵan. Jyl sońyna qaraı sýmen qamtamasyz etý deńgeıi 93,5% jetetin bolady. Atalǵan saladan basqa, oblys basshysy gazdandyrý men joldy jasaý sekildi ınfraqurylymdyq salalar týraly da sóz etti. Máselen, búgingi tańda gazdandyrýǵa jatatyn 294 eldi mekenniń 147-si gazdandyrylǵan. Kógildir otynǵa oblystyń 1 mln 114 myń turǵyny qosylǵan. Bıyl taǵy 9 eldi mekendi qosqanda kórsetkish 69,4%-ǵa jetedi. Aımaq basshysynyń sózinshe, jyldan-jylǵa joldardyń sapasy jaqsaryp keledi. 2022 jyly barlyǵy 731 shaqyrym jol jóndelgen. Bıyl jol ınfraqurylymyn jaqsartýǵa 48,5 mlrd. teńge bólindi. Jyl sońyna qaraı jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy jol deńgeıi 91%-ǵa jetedi dep josparlanyp otyr.
Sondaı-aq Almaty oblysynda 8 mádenıet úıi qoldanysqa berilmek. О́ńirde ótken jyly 2 mádenıet úıi salynǵany jáne qaıta jańartylǵany jaıly oblys ákimi baspasóz jıynynda málimdedi.
«Bıyl Talǵar aýdany Besaǵash aýylyndaǵy mádenıet úıi jáne 10 kitaphana ashyldy, Raıymbek aýdanynda muraǵat ǵımaratynyń qurylysy aıaqtaldy. Aýdandarda qosymsha 8 mádenıet úıi iske qosylady», dedi M.Sultanǵazıev. Al sport salasynda ótken jyly oblysta 3 sport uıymy ashylsa, bıylǵy jyly 8 sport keshenderiniń qurylysy júrgizilýde. Ony júzege asyrý ár aýdannyń mamandanýyn eskere otyryp, aýmaqtardy teńgerimdi damytýǵa jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa múmkindik beredi.
Almaty oblysy halyqtyń qonystanýyna óte qolaıly, tartymdy óńir bolǵandyqtan, qazirgi tańda halyq sany 1,5 mln adamnan asty, byltyrdan beri 67 myń adamǵa kóbeıdi. Al 2000 jylmen salystyrǵanda, ıaǵnı sońǵy 23 jylda 600 myń adamǵa ósip otyr. Sondyqtan qoljetimdi baspana, aýyz sý, joldardyń sapasy jáne áleýmettik máseleler tóńireginde de keń aýqymda baıandaldy. Tarqatar bolsaq, búginde oblysta 37,6 myń adam turǵyn úı kezeginde tur. Bıyl 811 myń sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan, onyń 316 myń sharshy metri berildi. О́tken jyl men bıylǵy jyldy qosa alǵanda páter kezegine qol jetkizgender sany 2 589 adamdy quraıdy. Sonymen qatar jastardy turǵyn úımen qamtamasyz etý maqsatynda qabyldanǵan «Alataý jastary» óńirlik baǵdarlamasy aıasynda jergilikti bıýdjetten 3,6 mlrd teńge qarastyrylǵan.
О́ńirdegi ózekti máseleniń biri – jol. Aımaq basshysy jol máselesine qatysty suraqtardy aglomerasııa aımaǵyndaǵy saıajaı massıvteriniń turǵyndary da únemi kóteretinin tilge tıek etti. Búginde oblys aýmaǵyndaǵy 674 saıajaılarda 183 myń adam turady.
«О́tken jyldan bastap biz bul máselelermen júıeli túrde aınalysa bastadyq. Eldi mekenderdiń bas josparlaryna túzetýler jasap jatyr, olarǵa 270 saıajaı alqabyn qosý jóninde jumystar júrgizilip jatyr» degen oblys ákimi áleýmettik salany da tarqatyp ótti.
Oblys halqynyń úshten biri nemese 478 myńy – mektep jasyna deıingi balalar men oqýshylar. Jyl saıyn oqýshylar sany 13-14 myńǵa artyp otyrǵanyn bul degenimiz, jylyna kem degende 13 mektep salýdy qajet etetinin aıryqsha atady. Sol sebepti óńirdegi ózekti máselelerdiń biri úsh aýysymdy mektepterge tireledi. Olardy azaıtý úshin Prezıdent bastamasymen «Jaıly mektep» Ulttyq jobasyna sáıkes 2025 jylǵa deıin 68 200 oryndyq 63 mektep salynady. Sonymen qatar 50 mekteptiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý boıynsha «Qazaqstan halqyna» qorynan qoldaý kórsetiledi.
Halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý deńgeıin arttyrý boıynsha sharalar jalǵasýda. Sońǵy bes jylda medısınalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etý 79%-dan 91%-ǵa deıin ósti. О́tken jyly 4 nysan salyndy. Bıyl 3,2 mlrd teńgege 6 nysannyń qurylysy júrgizilip jatyr (2 emhana, 2 dárigerlik ambýlatorııa, 2 FAP).
«Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» Ulttyq jobasy aıasynda aldaǵy ýaqytta 38 nysan salý josparlanyp otyr (15 DA, 12 FAP, 11 MP). Medısınalyq mamandar tapshylyǵyn retteý maqsatynda oblys ákiminiń grantymen 38 stýdent jáne 147 dáriger rezıdentýrada oqıdy (497,0 mln tg). Bıyl 51 rezıdent oqýyn aıaqtap, oblys mekemelerine jumysqa keledi dep kútilýde.
Azamattardyń tabysy boıynsha oblys respýblıkada tómengi oryndardyń birinde (118,3 myń tg; 15 oryn). Búginde óńirde 34,4 myń jumyssyz tirkelgen. Osy máseleni sheshý úshin Halyqtyń tabysyn arttyrýdyń 2029 jylǵa deıingi óńirlik baǵdarlamasy qabyldandy. Baǵdarlamanyń basty maqsaty – turaqty jumys oryndaryn qurý.
Jańa jumys oryndaryn ashýǵa qurylyp jatqan 4 ındýstrııalyq aımaq múmkindik beredi («Qaırat», «Bereke», «Shelek», «Qazybek bek»). Munda 130-ǵa jýyq kásiporyn ashylyp, 10 myńnan astam jumys orny paıda bolady. Bul ındýstrııalyq aımaqtar maıatnıktik mıgrasııany sheshýge de yqpal etedi.
Sonymen qatar ótken jyldyń ózinde ekonomıkanyń túrli salasynda 37 myńnan astam jumys orny ashylyp, «Naýryz Agro», «Prıma Qus» fabrıkalary, qurylys materıaldaryn óndiretin Alıýgal zaýyty, Shelek dálizinde eki jel elektr stansasy jáne «Sintez-KZ medısınalyq holdıngi» sııaqty iri ınvestısııalyq jobalar engizildi.
Jalpy, oblystyń 2030 jylǵa deıingi ınvestısııalyq portfelinde 3,9 trln teńgege 231 joba bar, bul 30 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. О́tken jyldan beri oblys ákimi sheteldik jáne otandyq ınvestorlarmen 40-tan astam iskerlik kezdesý ótkizip, 50 memorandým men kelisimderge qol qoıǵan.
Baspasóz máslıhatynda BAQ ókilderiniń oblystyń tynys-tirshiligine qatysty saýaldarynda shek bolmady. Olardyń deni aýyldardaǵy joldardyń nasharlyǵy, aýyz sý, mekteptiń tapshylyǵy, jaıylym jetispeýshiligi syndy túıdektelgen máseleler tóńireginde órbidi. О́z kezeginde óńir basshysy árbir saýalǵa tııanaqty jaýap qaıyrdy.
Almaty oblysy
