Kollajdy jasaǵan Almas MANAP, «EQ»
Memlekettik kiris departamentiniń málimetinshe, ınternet qýaty qarqyndy Qostanaı qalasynyń aýmaǵynda ornalasqan kez kelgen saýda orny tutynýshyǵa qolaıly esep aıyrysý quraldarymen jabdyqtalýǵa tıis. Alaıda taýar satyp alýshydan tek qaǵaz aqsha ǵana talap etetin saýda oryndarynyń jaýapsyzdyǵy qynjyltady.
Máselen, Qostanaıdaǵy Skladskaıa kóshesine ornalasqan kóterme saýda ortalyǵyna arzan azyq-túlik izdep kelgen jurt qolma-qol aqshasy bolmaǵandyqtan, keregin satyp ala almaı, sandalyp úıine bos qaıtady. Qazir jemis-jıdektiń pisken, eldiń órik, shıe, qulpynaı, qaraqat qaınatyp alyp jatqan shaǵy. Qostanaıǵa kelip jatqan vagon-vagon qanttyń kóbi osy «Skladskaıadaǵy» qan bazarǵa kelip túsedi. Mundaǵy saýdagerler jurttyń basqa jerden arzan qant tappaıtynyn jaqsy biletin bolsa kerek, tutynýshy quqyn eskermeı, qaǵaz aqshaǵa ǵana qatyp qalyp otyr.
Qaladaǵy shaǵyn dúkenderdiń kóbi taýarlaryn osy «Skladskaıaǵa» baryp alady. «Mysaly, biz qant, makaron, un sııaqty taýarlardy sol jerdegi qoımalardan alamyz. Olarǵa tek qolma-qol aqsha aparamyz. О́ıtkeni onsyz taýar satyp ala almaıtynymyzdy bilemiz. Keıbir qoımalardyń kassa apparaty bar. Biraq ony paıdalanatyn bolsa, salyǵy kóbeıetindikten, taýarynyń ústine taǵy aqsha qosady. Sondyqtan olarǵa qolma-qol aqsha aparý bizge de tıimdi», deıdi shaǵyn dúken ustaıtyn kásipkerdiń biri.
Tek «Skladskaıa» ǵana emes, keıbir shaǵyn dúkender men kók bazardyń ishindegi azyq-túlik, turmystyq buıymdar men kóterme baǵamen temeki satatyn saýda sórelerinde qaǵaz aqshanyń dáýreni júrip tur. Kassalyq apparat nemese QR-kod degendi surasańyz, azarda-bezer bolatyn bul saýdagerlerdiń arasynda salyǵy salmaqty bolsa da zańǵa qurmetpen qaraıtyn birdi-ekili kásipker bar. Olardyń aıtýynsha, salyq tólegisi kelmegen saýdager ǵana tutynýshydan qolma-qol aqsha talap etedi.
– QR-kodpen tólem qabyldasam, árbir operasııadan 0,9 paıyz ustap qalady. Keıin jyldyń aıaǵynda búkil saýda aınalymyndaǵy aqshadan taǵy 3 paıyz ustaıdy. Ár operasııadan 2,8 2,5, 2,4 paıyz ustaıtyn kartalar bar. Tutynýshy qolma-qol esep aıyryssa, árıne, bizge kóbirek qalady. Biz kartamen tólem qabyldasaq, tabysymyzdyń birazy salyqtan bólek, bankterge de ketedi. Mysaly, men satyp jatqan mysyq jeıtin bir jeleden ózime 2-aq teńge tabys túsedi. Eger ony qolma-qol aqshaǵa satsam, 8 teńge qalar edi. Saýda aınalymynda 69 mln teńgedeı aqsham bar, sodan aıyna 250 myń teńgedeı ǵana taza tabys túsedi. Taýardyń túrin kóbeıtýge de múmkindik joq. Qosymsha qun salyǵynyń shekti mólsherinen asyp ketsem, salyǵym avtomatty túrde ósip ketedi. Buryn 3 teńge tólep kelsem, taýar túri kóbeıgen soń 12 teńge tóleıtin bolamyn, – deıdi kásipker.
Shamasyna qarap, shaqtap saýda júrgizip, azdy qanaǵat tutyp otyrǵan bul kásipkerdiń tabysy adal, uıqysy tynysh. Al satqan taýarynyń mólsherin salyq organdarynan jasyryp qolma-qol saýdany qyzdyryp jatqan «Skladskaıadaǵy» saýdagerler týraly memlekettik kiris departamentine jetkizip edik, olardyń kásipkerlerdi táıt dep tártipke salatyn múmkindigi bolmaı shyqty.
– Prezıdent Jarlyǵymen engizilgen moratorııge sáıkes, biz qazirshe kóterme saýda oryndaryndaǵy post-termınaldardyń bar-joǵyna jáne kassalyq-baqylaý mashınalaryn paıdalaný erejeleriniń saqtalýyna qatysty tekseris júrgize almaımyz. Biraq qazir «Azamattyq baqylaý» degen qanatqaqty jobany qolǵa alyp jatyrmyz. Satýshy kassalyq-baqylaý quralyn paıdalanbasa, tutynýshynyń bank kartasyn qabyldamaı qoısa nemese QR-kod arqyly esep aıyrysý múmkindigi bolmasa, tutynýshylar arnaıy qosymsha arqyly memkiris organdaryna shaǵym túsire alady. Biz osy shaǵymǵa súıene otyryp kásipkerdi zańdy túrde ákimshilik jaýapkershilikke tartamyz. Qazir mundaı shaǵymdar túsip jatyr. Nátıjesinde, birtalaı saýda oryndaryn tekserip, eskertý jasadyq. Oǵan kónbeı, taǵy tártip buzǵandardy ákimshilik jaýapkershilikke tarttyq, dedi oblystyq memlekettik kiris departamentiniń bólim basshysy Rústem Qusalın.
Departamentke shaǵym túsirip, saýda oryndarynyń zańǵa sáıkes jumys isteýine sep bolǵan tutynýshy mobıldik birlik túrinde 1 myń teńge syıaqy alady eken. Byltyr departament mamandary tutynýshylardyń shaǵymy arqyly 123 kásipkerge 3 mln teńge kóleminde aıyppul salǵan. Biraq muny kóterme saýdamen aınalysatyn kásipkerler shybyn shaqqan qurly kórer emes. Moratorıı merzimi aıaqtalmaı, bul máseleniń de sheshim tabýy qıyndaý bolyp tur.
Qostanaı oblysy
