Teri qaterli isigi men melanomanyń órshýi kimderde jıi baıqalady? Sol sııaqty súıelder men papıllomalardan erterek qutylýdyń paıdasy qandaı? Asqynǵan dermatıt nesimen qaýipti? Osy suraqtardyń jaýabyn Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI men Almaty onkologııalyq ortalyǵynda ótken Ashyq esik kúnderinen izdedik. Sebebi bir ǵana megapolıstiń ózinde jylyna myńǵa jýyq adamnan teri obyry tabylatyn bolsa, 3,5 myńǵa jýyq naýqas teri qaterli isigi dıagnozymen Almaty onkologııalyq ortalyǵynda esepte tur.
О́kinishke qaraı, qaterli isiktiń bul túri jyldam asqynyp, qatty órshıtinimen erekshelenedi. Biriktirilgen, ıakı keshendi emdeýdiń zamanaýı ádisteri tıimdi kúresýge múmkindik bergenimen, aýrý asqynbaı qoıylǵan dıagnostıkanyń kómegi orasan. Onkologter obyrdyń bul túri bastapqyda isiktiń paıda bolýy nemese burynnan bar meńniń túsi, kólemi men pishininiń ózgerýi sııaqty belgilerinen kórine bastaıtynyn aıtady. Birinshi kezekte naýqas meńiniń mazalap, qyshý, aýyrsyný, qyzýy sııaqty belgilerge shaǵymdanýy múmkin. Buǵan shaqyraıǵan kún astynda shamadan tys kóp júrý, tuqym qýalaıtyn keselder, nashar ekologııa, belgili bir fototıptegi sepkilder, aqshyl teri men kózdiń ashyq túsi, jypyrlaǵan meńderdiń paıda bolýy sebepshi bolmaq.
«Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI» AQ onkodermatolog-dárigeri Dına Tileýovanyń aıtýynsha, basqa elderdegi sııaqty Qazaqstanda da teri obyryna shaldyǵý kórsetkishi joǵary, ásirese 55-84 jas aralyǵyndaǵy áıel adamdar jıi aýyratyn kórinedi.
«Teri qaterli isigi – teriniń epıdermısindegi qalyptan tys jasýshalardyń baqylaýsyz ósýi jáne bólinýi. Kez kelgen teri obyrynyń basty sebepshisi – kún sáýlesiniń shamadan tys áser etýi. Eger adam jas kezinde, ıakı bala kúninde kem degende kúnge eki ret qatty kúıip qalsa, egde tartqanda ol adamda teri qaterli isiginiń damý qaýpi 50 paıyzǵa deıin artady», deıdi ol.
Birinshi kezekte onkologter ÝF-kún sáýlesinen saqtanýdy eskertedi. Kún kózine shyǵýǵa bolatyn eń qolaıly kezeń – tańerteńgilik jáne keshkilik ýaqyt, bul kezde kún sáýlesi «qıǵash» túsedi de, ozon qabaty ýltrakúlgin sáýlelerin barynsha beıtaraptandyrady.
Teri qaterli isigin kózben-aq dıagnostıkalaýǵa bolady, tipti pasıenttiń ózi de terisindegi keıbir ózgeristerdi baıqasa, dereý dárigerge qaralýy kerek. Teriniń qaterli isigine kóbinese áıelder shaldyǵady eken, óıtkeni olar jıi kún sáýlesine qyzdyrynady. Sondyqtan da qalqandy bas kıim, jazdyq qolshatyr, ÝF sáýlelerden qorǵaıtyn maılar óz mindetin atqarady.
«Eger týǵannan kele jatqan meń, qal ózgerip, qanaı bastasa, túsin ózgertse nemese jańa meńder paıda bolsa, mindetti túrde onkodermatologpen keńesý kerek. Dertti órshitpeı dıagnostıkalaý pasıenttiń kóbinese ózine baılanysty, neǵurlym tezirek dárigerge júginse, soǵurlym shıpasy tıimdi bolady», deıdi DSM-nyń shtattan tys bas onkologi, «Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI» AQ basqarma tóraǵasy Dılıara Qaıdarova.
Sondaı-aq mamandar meńdi sulýlyq salondarynda emes, mamandandyrylǵan klınıkalarda alǵyzǵan durys ekenin aıtady. Meńdi alǵyzǵannan keıin, qaterli isik bar-joǵyn tekserý úshin gıstologııaǵa jibertý kerek.
Sol sııaqty asqynǵan dermatıttiń saldary da jazylmaıtyn dertke jetelýi múmkin. Máselen, Almatydaǵy №8 qalalyq emhana dermatolog-dárigeri Janna Ahmetova súıelder men papıllomalardy nege alyp tastaý kerek ekenin tómendegideı túsindirdi.
«Adamdardyń kópshiliginde tekserilsem, obyr anyqtalýy múmkin degen ishki qorqynysh bolady da, dárigerge barýdy keıinge qaldyra beredi. Alaıda kez kelgen aýrý emdeledi, munda turǵan eshteńe joq. Mazalaıtyn belgiler paıda bolǵan kezde dermatolog pen onkologke jolamaı, qaralýdy uzaq ýaqyt boıy keıinge shegere berýge bolar, biraq keıin tym kesh bolýy múmkin, óıtkeni teri obyry da tez asqynyp ketedi. Menińshe, almatylyqtar dárigerge ýaqytynda júginedi, óıtkeni qala turǵyndary bul máseleden jaqsy habardar. Oblystyq klınıkada jumys istegen kezimde aýyl turǵyndary arasynda asqynǵan jaǵdaılardy jıi anyqtaıtynbyz. О́ıtkeni aýyl adamdarynyń úı tirligi, mal, bala-shaǵa dep densaýlyǵyna qaraıtyn murshasy bolmaı jatady», deıdi J.Ahmetova.
Buǵan qosa kóterilip otyrǵan máselege oraı bilikti mamandar tómendegideı máselege mán berýdi suraıdy.
«Bala kezinde «atopııalyq dermatıt» dıagnozy qoıylǵan adamdar bar. Biraq olar dárigerdiń nusqaýyn oryndamaıdy: dıeta ustamaıdy, sońyna deıin emdelmeıdi, eseıgende de osy keselimen júre beredi. Keıinirek osynyń saldarynan terisi qurǵap, qyshyǵany órship, derti damyp, qaterli isikke, ıaǵnı obyrǵa aınalady. Obyr ózdiginen paıda bola bermeıtinin árdaıym túsiný qajet, bul kóbinese obyraldy aýrýlardyń asqynýynan paıda bolady. Moıyndaǵy, arqadaǵy meń, papıllomalar kıimmen úıkelgen kezde titirkenedi, qabynady. Sondyqtan olardan ýaqytynda qutylý kerek. Ásirese moıyn men qoltyqtaǵy papıllomalardy mindetti túrde alyp tastaý qajet, óıtkeni olar kıimge jıi úıkeledi», deıdi dermatolog.
Jeke kosmetologııalyq kabınetterde papıllomalardy joıýǵa bola ma degen saýalǵa mamandar: «Eger bul kabınette arnaýly dermatokosmetolog maman jumys istese, ol osy máselelerde quzyreti júredi. Qaldy joıý suıyq azotpen jasalatyn krıoterapııa, lazer sııaqty kimde qandaı tehnıka bar, soǵan baılanysty jasalady. Prosedýradan buryn mindetti túrde AITV-ǵa qan taldaýyn alý kerek», dep jaýap berdi.
Qoryta aıtqanda, densaýlyǵymdy saqtaımyn degen sanaly adam eger denesinde jańa qal paıda bolyp nemese burynnan bar qalynyń túsi, pishini ózgerip, kólemi ulǵaıa bastasa, mindetti túrde dárigerdiń keńesine júginýi qajet. Sol sııaqty uzaq ýaqyt jazylmaıtyn jaralar, qan ketetin nemese ádetten tys suıyqtyq aǵatyn meńder bolsa, qurylymy ózgerse, qyshyp, aýyrsynyp, uıyǵany baıqalsa, buǵan da kózdi jumyp qaraýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni onkologııalyq keselderden kóz jumǵandar qurylymynda teri melanomasy – 21-orynda, teri obyry 22-orynda tur.
