Bloomberg atap ótkendeı, FRJ ınflıasııany tejeý maqsatynda 1980 jyldan beri óziniń eń agressıvti qatańdatý naýqanyn júrgizip keledi. Bul ótken jyldyń maýsymynda 40 jyldaǵy eń joǵary kórsetkish – 9,1 paıyzdy qurady. AQSh-ta 2022 jylǵa arnalǵan jyldyq ınflıasııa 8 paıyzben aıaqtaldy. Shildede mólsherleme boıynsha sheshim qabyldaı otyryp, FRJ amerıkandyq ekonomıkanyń qalypty ósýin atap ótti. Inflıasııa burynǵysynsha joǵary, biraq baıaýlady. FRJ-nyń sheshimi ekonomıkalyq belsendilikke, jaldaý men baǵanyń ósýine qysym jasaýy múmkin ekenin moıyndaıdy. Biraq qansha ekeni áli belgisiz. Sonymen qatar FRJ 2 paıyz ınflıasııa maqsatyna jetý úshin saıasatty odan ári qataıtý qajet bolýy múmkin ekenin eskertti.
Jalpy, sarapshylar FRJniń shilde aıyndaǵy sheshimi naryqtardy taǵy da qorqytqysy keletin pıǵyldan alys ekenin aıtyp jatyr. Biraq jaqyn arada mólsherlemeni tómendetý týraly áńgime aıtylyp jatqan joq. AQSh Federaldy rezerv júıesiniń tóraǵasy Djerom Paýell qyrkúıektegi kelesi otyrysta paıyzdyq mólsherlemeniń kóterilýi múmkin ekenin, biraq bári sheshim qabyldanar sáttegi faktorlarǵa baılanysty ekenin aıtypty.
FRJ-nyń negizgi maqsaty – ınflıasııany maqsatty 2 paıyzǵa deıin tómendetý bolyp qala beredi. AQSh-ta maýsym aıynda jyldyq ınflıasııa 3 paıyzǵa deıin tómendeıtini aıtylǵan bolatyn. Al boljam 3,1 paıyz ǵana ekenin aıtyp jatyr. Qazir naryq barlyq jaǵdaıǵa optımıstik kózqaraspen qaraıdy: Al sarapshylar bolsa qyrkúıekte, qarashada jáne jeltoqsanda FRJ paıyzdyq mólsherlemeni burynǵy deńgeıde qaldyrady, al 2024 jyldyń qańtarynda aqsha-nesıe saıasatyn birtindep jumsartýdy bastaýy múmkin ekenin alǵa tartyp otyr.
О́tken aptada dollar ındeksi de (DXY) jazý kezinde 100,55 paıyzdan 102 paıyzǵa deıin kóterildi. DXY AQSh valıýtasynyń jalpy kúshin kórsetedi jáne AQSh dollarynyń alty negizgi álemdik valıýta – eýro, ıen, fýnt sterlıng, kanadalyq dollar, shved kronasy jáne shveısarııalyq frankten turatyn qorjynǵa qatynasy retinde esepteledi.
AQSh Federaldy rezervtik júıesiniń paıyzdyq mólsherlemesin arttyrý basqa elder men olardyń ulttyq valıýtalaryna áser etýi múmkin. Osylaısha, AQSh-taǵy mólsherlemeniń kóterilýi AQSh-tyń qarjylyq aktıvteriniń tartymdylyǵyn arttyryp jatyr. Osynyń nátıjesinde ınvestorlar ádette damýshy elderden óz qarajatyn alyp, olardy AQSh-qa aýdara bastaıdy, ekonomıkasy turaqty jáne táýekeli az. Bul damýshy elderde shetel ınvestısııasynyń azaıýyna jáne nesıelendirý qunynyń ósýine ákelýi múmkin.
Tutastaı alǵanda, AQSh Federaldyq rezervtik júıesiniń paıyzdyq mólsherlemesin kóterý damýshy elderdiń ortalyq bankterin óz ekonomıkalarynyń yqtımal teris saldarynan qorǵaý úshin osyndaı sharalardy qabyldaýǵa yntalandyrýy múmkin. Bul jahandanýdyń yqpalymen jáne bir eldegi ózgerister basqa elderge taralýy múmkin qarjy naryqtarynyń ózara baılanysymen qatysty bolyp tur.
Damýshy elderdiń ortalyq bankteri óz aktıvterin ınvestorlar úshin tartymdy etý úshin paıyzdyq mólsherlemelerin kóterýge májbúr bolýy múmkin ekenin sarapshylardyń bári aıtyp jatyr. Máselen, Qazaqstannyń Ulttyq Banki shilde aıynyń basyndaǵy otyrysynda bazalyq mólsherlemeni +/-1 paıyzdyq tarmaq dálizimen jyldyq 16,75% deńgeıinde qaldyrdy. Osynyń barlyǵy teńgedegi depozıtter kóleminiń ósip, al shetel valıýtasyndaǵy depozıtterdiń, kerisinshe, azaıýyna yqpal etedi. Mundaı dınamıka qazaqstandyq valıýta baǵamyna da oń áserin tıgizýde.
«2023 jyldyń birinshi toqsanynda halyqtyń teńgedegi depozıtteriniń ósimi 367,8 mlrd teńgeni qurady, al olardyń úlesi jeke tulǵalar depozıtteriniń jalpy kóleminiń 67,3 paıyzyna jetti. Nátıjesinde, depozıtterdiń dollarlanýy 2010 jylǵy birinshi toqsannyń sońynda 32,7 paıyzǵa, taǵy 1,2 paıyzdyq tarmaqqa tómendep, tarıhı tómengi deńgeılerdi kórsetýdi jalǵastyrdy. Dollarlaný shetel valıýtasyna aıqyn suranystyń joqtyǵyn jáne teńge jınaqtaryna qyzyǵýshylyqtyń joǵarylaýyn sıpattaıdy. Buǵan aıyrbas baǵamy dınamıkasynyń turaqtylyǵy men salystyrmaly boljamdylyǵy, sondaı-aq teńgedegi depozıtter boıynsha tartymdy mólsherlemeler yqpal etedi. Jeke tulǵalardyń depozıtteri boıynsha shekti syıaqy mólsherlemesi birinshi toqsanda ózgerissiz qaldy. Munyń bir sebebi – Ulttyq banktiń ınflıasııamen kúres aıasynda bazalyq mólsherlemeni 16,75 paıyz deńgeıinde ustap turýyn jalǵastyrý», dep habarlady Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qorynyń baspasóz qyzmeti.
Ekinshi jaǵynan, FRJ paıyzdyq mólsherlemelerdi birtindep tómendetý úderisin bastaǵanda bul ulttyq valıýtany nyǵaıtýdyń oń faktory bolýy múmkin. Degenmen Qazaqstan Ulttyq Bankiniń de bazalyq mólsherlemeni tómendetetinin eskerý qajet.
KASE-degi dollar/teńge valıýta jubynyń búgingi saýdasyna keletin bolsaq, olar bir dollar úshin 445,01 teńgeden bastaldy. Bir kún ishinde ulttyq valıýta
1 dollar úshin 444,96-446,13 teńge aralyǵynda saýdalandy. Sońǵy mámile qazirdiń ózinde bir dollar úshin 445,50 teńgemen jabyldy. Astana ýaqytymen 15.30-daǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstan qor bırjasyndaǵy saýda-sattyq barysynda jalpy somasy 111,6 mln dollar bolatyn 614 mámile jasaldy. Nátıjesinde, Ulttyq banktiń aldaǵy kúnderge resmı baǵamy 445,68 teńgemen toqtalyp tur. Bul ótken aptanyń sońyndaǵy baǵamnan 1 teńgege az. Ázirgi boljam dollar qymbattaıdy degen pikirdi quptap turǵan joq.
