– Borıs Lvovıch, biz sizdi Astanada kórgenimizge qýanyshtymyz. Kópti kórgen bapker retinde aıtyńyzshy, elimizdegi tennıs jattyqtyrýshylarynyń bilim deńgeıin, daıyndyǵyn qalaı baǵalaısyz? Joǵary nátıjege qol jetkizý úshin ne isteý qajet dep esepteısiz?
– Kóp rahmet. Bıyl sáýir aıynyń sońy men mamyr aıynyń basynda Shymkent qalasynda jasóspirimder arasyndaǵy «Devıs kýbogi» men «Bıllı Djın Kıng kýbogi» týrnıri aldynda oqý-jattyǵý jıyndary ótti. Qazaqstan tennıs federasııasynyń atqarýshy dırektory Deıv Maılıdiń ótinishi boıynsha qazaqstandyq jattyqtyrýshylardyń jumysy týraly taldamalyq hat jazdym. Eki bólimnen turatyn hatta oıynshylardyń tehnıkalyq jáne taktıkalyq kemshilikteri, jattyqtyrýshylardyń jumysynda qandaı qatelikter bar ekenine keńirek toqtaldym. Qazaqstandaǵy áriptesterimmen 6-7 jyldan beri tanyspyn. Árıne, sol kezben salystyrǵanda qazir bapkerlerdiń deńgeıi ósken, biraq alǵa jyljý úshin áli de jetildiretin tustar bar. Kez kelgen salada bilim alýdan bólek, sol bilimdi is júzinde de qoldana bilý mańyzdy. Meniń oıymsha, Qazaqstannyń bapkerleri dál osy eki baǵyt boıynsha jumys isteýi kerek. Jattyqtyrýshylar árqashan tehnıkada, taktıkada, dene shynyqtyrýda, psıhologııada oı-órisin únemi keńeıtip otyrǵany durys. Aǵylshyn tilin bilmeı, bulardyń birde-birin isteı almaımyz. Jattyqtyrýshylyq – shyǵarmashylyq jumys. Bul sala tek kóńil bólý men shydamdylyqty ǵana talap etip qoımaı, naqty bilimniń bolýyn, sondaı-aq keıde qıyn sheshimder qabyldaýdy da qajet etetin jumys.
– Jeti jyl burynǵy bir suhbatyńyzda «Qazaqstan quramasy qashan «Devıs kýbogi» men «Bıllı Djın Kın kýboginde» óz elderiniń tárbıelenýshilerimen oınaıdy, sol kezde myqty quramaǵa aınalady» dep edińiz. Qazir bizdiń qurama týraly qandaı pikirdesiz?
– Qazirgi ýaqytta Tımofeı Skatov, Denıs Evseev, Beıbit Juqaev sııaqty tennısshilerdiń deńgeıi aıtarlyqtaı ósip, halyqaralyq jarystarda táýir oınap júr. Olar osy jyly komandaǵa kómektese alady dep úmittenemin. Sonymen qatar 14, 15, 16 jastaǵy jaqsy tennısshilerińiz bar. Biraq olardyń qazir ótpeli kezeńde ekenin umytpaý kerek. Dál osy kezeńde balalardy joǵaltyp almaý mańyzdy. Máselen, qazir jasóspirimder arasynda eshkimge des bermeı, ár jarysta top jaryp júrgen tennısshi ótpeli kezeńde ózin joǵaltyp alsa, erteń ony eresekter arasyndaǵy dodalardan tappaı qalýyńyz múmkin. Tennıs tarıhynda mundaı jaǵdaı óte jıi kezdesedi. Sondyqtan ótpeli kezeńde balalarǵa erekshe nazar aýdarǵan jón. Qazir sizderdiń elińizde tennısti damytýǵa alǵashqy qadam jasalǵan. Iаǵnı Qazaqstanda táp-táýir oınaıtyn jasóspirim tennısshiler paıda boldy. Iá, olardyń sany az shyǵar, biraq sapa jaǵynan jaqsy baǵa berýge bolady. Ámir Omarhanov, Zańǵar Nurlanuly, Damır Jalǵasbaı – óte talantty balalar. 17-19 jas aralyǵyndaǵy tennısshilerdiń de bolashaǵy jarqyn, biraq olar jattyqtyrýshysyz eshqandaı tabysqa jete almaıtynyn, jaıaýdyń shańy shyqpaıtynyn túsinýi kerek.
– Sizdiń oıyńyzsha, tennısshi tek bir ǵana bapkermen jattyǵýy kerek pe, álde rotasııa jasap, ártúrli bapkermen jumys istegeni durys pa?
– Bul suraq tennıs áleminde únemi talqylanyp, menen de óte jıi surap turady. Bul jerde barlyǵy jeke bolǵany durys. Iаǵnı múmkindiginshe bir bapkerdiń qolastynda jattyqqan jón. Mysaly, men Mıhaıl Iýjnyımen sátti jumys istedim dep oılaımyn. Eger bir tennısshi karerasynda 20 jattyqtyrýshymen jumys istegen bolsa, onda bul jaqsy emes. Áıtse de, keıbir sátterde rotasııa jasaǵany da tennısshiniń oıynyna oń ózgeris ákelýi múmkin.
– Onda bylaı suraıyn-
shy. Kásibı shyńdalǵan tennısshi jattyqtyrýshysyz-aq joǵary jetistikterge jetip, sportshy retinde damı ala ma?
– Joq! Bul múmkin emes! Árıne, tájirıbeli tennısshi jattyqtyrýshysyz biraz ýaqyt deńgeıin ustap turýy múmkin, biraq qazir álemdik reıtıngte TOP-200 tennısshiniń qatarynda turǵan barlyq oıynshyny alyp qarasańyz, báriniń jeke bapkeri bar. Jeke jattyqtyrýshy bolǵany árqashan paıdaly, deı turǵanmen keıde ózińe syrt kózben qarap, mamandardyń keńesin alyp turǵan da artyq etpeıdi. Bul jerde men jattyqtyrýshylardyń qunyn arttyryp turǵanym joq, tek obektıvti pikirimdi aıtyp otyrmyn.
– Qazir ózderin jattyqtyrýshy sanaıtyndar kóbeıip ketti. Dese de shákirtin myqty tennısshi etip tárbıelep, halyqaralyq jarystarda úzdik shyǵýyna kómektesetin jattyqtyrýshy bolý úshin ne qajet, ne isteý kerek?
– Eń aldymen, tennıs týraly, odan da bólek bilimge ıe bolǵany jón, áıtpese, onsyz jumys ónbeıdi, esh nátıje shyǵara almaımyz. Ekinshiden, jaqsy oıynshylarmen jumys isteı bilý de mańyzdy. Jalpy, kásibı maman bolý úshin myna eki komponent qajet: jaqsy «materıal» (talantty jas oıynshy) jáne jaqsy jattyqtyrýshy. Keıde, kerisinshe, óte talantty oıynshy nashar jattyqtyrýshynyń qolyna túsip qalady da, eshnársege qol jetkize almaı, sol kúıi karerasyn aıaqtaıdy. Keıde óte jaqsy jattyqtyrýshy nashar «materıalmen» kóp ýaqytyn bosqa ótkizip alady. О́kinishke qaraı, sheber tastan asyl tas jasaı almaıdy. Biraq almazdyń gaýharǵa aınalýy úshin jaqsy usta qajet. Taǵy da aıta keteıin, jaqsy jattyqtyrýshy bolý úshin bilimińdi is júzinde qoldana bilý asa mańyzdy.
– Al jaqsy jattyqtyrýshynyń formýlasy bar ma?
– Ol óz isin jankúıer retinde súıip, táýlik boıy jumys isteýi kerek. Jaqsy jattyqtyrýshy – bul dıagnoz! Eger siz bir iske tabys tabý úshin kelgen bolsańyz, onda sizdiń baı bolyp ketýińiz ekitalaı. О́ıtkeni jetistikke tek óz isiniń sheberleri, naǵyz jankúıerleri ǵana qol jetkize alady.
– Áńgimeńizge kóp rahmet.
