Ekonomıka qyspaǵyndaǵy «qara altyn»

Petrocouncil munaı-gaz sala­syn­daǵy strategııalyq árip­tes­tikti damytý jónin­degi keńestiń má­limetine sáıkes birinshi jarty­jyl­dyqta munaı men kondensat óndirý ótken jylmen salys­tyr­ǵan­da 5,7%-ǵa, 45,5 mln tonnaǵa deıin ósti. Bul rette munaı óndirisi 6,8%-ǵa artsa, kondensat óndirisi kerisinshe 0,7%-ǵa azaıǵan. Sondaı-aq birinshi jarty­jyl­dyqta tabıǵı gaz óndirý 1,2%-ǵa, 28,9 mlrd tekshe metrge deıin ulǵaısa, ta­ýar­lyq gaz shyǵarý 4,7%-ǵa, 5 mlrd tekshe metrge deıin qys­qar­­dy. Budan eldegi eń iri taýar­lyq gaz jetkizýshi Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng (QPO) kórset­kish­te­riniń tómendegenin baı­qaýǵa bolady. Iаǵnı Orynbor GО́Z-de Qarashyǵanaq gazyn qaı­ta óńdeý problemasy eshqaıda ketpegen. QPO-nyń óndiristi tó­men­detkenin Batys Qazaqstan ob­­ly­sy boıynsha alǵashqy alty aıda teris dınamıkany kórsetken óndi­rý statıstıkasy da janama túr­de rastaıdy. Úsh iri ken ornynda úlesi bar «QazMunaıGaz» birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha óndiris Teńizde 0,8%-ǵa, Qashaǵanda 105,5%-ǵa óskenin, al Qarashyǵanaqta kerisinshe 1,3%-ǵa tómendegenin habarlady.

Mańǵystaý atom energetıkalyq kom­bı­natyndaǵy (MAEK) apat el boıynsha munaı óndirý deńgeıine eleýli áser etti. Reuters agenttiginiń habarlaýynsha, shildeniń basynda aımaqta elektr energııasynyń jappaı ajyraýyna baılanysty óndiris shamamen besten biri­ne tómendedi. Apattan keıin Kas­pıı qubyr konsorsıýmy Batys Qazaqstandaǵy úsh sorǵy stansasyn toqtatty, biraq Teńizden munaı aıdaýdy jalǵastyrdy. Bul rette agenttik habarlaǵandaı, Qazaq­stan osy jyly munaıǵa boljamdy álemdik suranystyń táý­ligine 1,57 mln barrelin qam­ta­masyz etedi dep kútilýde.

Apat saldarynan Qashaǵan men Teńiz­ge elektr energııasyn berý toqta­tyldy. Bul ken oryndarynyń operatorlary óz gaztýrbınalyq elektrstansasyna ıe, biraq elektr qýatyn ortaq jeliden alady. Sonymen qatar NCOC «Bolashaq» munaı men gazdy keshendi daıyndaý zaýytynyń jumysyn toqtatýǵa májbúr boldy. «QazMunaıGaz» MAEK-tegi apatqa baı­lanysty «О́zenmunaıgaz», «Mań­ǵys­taý­munaıgaz», «Qara­jan­bas­mu­naı» jáne «Embi­munaıgaz» kom­pa­nııa­larynyń ken oryndarynda munaı óndirý ishinara ne tolyq toqtatylǵanyn, keıingi 2,5 jylda QMG-nyń barlyq aktıvteri bo­ıynsha elektr energııasynyń ajyratylýyna baılanysty mu­naı­dyń jalpy tapshylyǵy 279 myń tonnany quraǵanyn habarlady. Tek bıyl osyndaı 153 jaǵdaı tirkelip, nátıjesinde 75 myń tonna shıkizat óndirilmedi.

MAEK oqıǵasy saldarynan Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynda jumys isteıtin kásiporyndardyń jumysy qıyn­dady. Osy eki aımaqta eldegi bar­lyq munaıdyń shamamen 75%-y
óndiriledi. Jumystyń bir­ne­­she saǵatqa toqtaýynyń ózi jal­py óndiristiń kúrt qysqa­rýy­na ákelgen. Sondaı-aq jyl so­ńyna deıin eki iri ken orny ‒ Teńiz ben Qarashyǵanaqta jón­deý jumystary júrgizilmek. Munyń bári elimizdiń ón­diristi qys­­qartý boıynsha ózine alǵan mindettemeleriniń oryndalýyn qam­tıdy.

Respýblıkada munaı óndirý kór­set­­kish­teriniń ózgerýi álemdik na­ryq­­taǵy usynysqa birden áser etedi. Ha­lyqaralyq ener­getı­ka­lyq agent­tiktiń (HEA) shil­de aıyndaǵy esebinde Qazaq­standa ón­di­ris maýsym aıyn­da táýligine 1,6 mln barrel deńgeıine deıin qalypqa kel­ti­ril­geni aıtylǵan. О́tken aılarda London bırjasynda Brent fıýchersteri ortasha eseppen barreline 75 dollar deńgeıinde saýdalandy. Degenmen HEA boljamynsha, shildeden bas­tap Saýd Arabııasynda munaı óndirýdi táýligine 1 mln barrelge qysqartý kúshine engen kezde baǵa májbúrli túrde kóteriledi. Koroldikte shıki munaı óndirisi shilde men tamyzda táýligine shamamen 9 mln barrelge deıin eki jyldyq eń tómengi deńgeıge deıin tómendeýi kerek.

Jalpy, keıingi 12 aıda mu­naı­ǵa álem­dik suranys kóp­tegen damyǵan jáne damýshy elderde qatańdatylǵan aqsha-nesıe saıasatynyń emes, kúrdeli ekono­mı­kalyq jaǵdaıdyń qysymynda qalyp otyr. Qytaıda suranys kúrt ósedi degen úmit te aqtalmady, jyl basyndaǵy sekiristen keıin onyń ekonomıkasynyń qalpyna kelýi baıaýlady deıdi sarapshylar.

Dese de, bıylǵy suranystyń jalpy ósiminiń 70%-y Qytaıdan keledi. Al munaıǵa álemdik sura­nys 2,2 mln barrelge, táýli­gine rekordtyq 102,1 mln barrel­ge deıin artady. Álemdik munaı óndirisi 1,6 mln barrelge, táýligine 101,5 mln barrelge deıin, negizinen OPEK+ quramyna kirmeıtin elder esebinen ulǵaıady dep esepteıdi agenttik. Sonymen qatar bıylǵy munaı baǵasynyń burynǵyǵa qaraǵanda tómen bolýy eksporttaýshy elder úshin tıimsiz. Sondyqtan ony ón­dirý men jetkizýdiń odan ári qys­qa­rýyn kútýge bolady.

Osy jyldyń qańtar-mamy­rynda elimiz 17,2 mlrd dollardan asa somaǵa 28,7 mln tonnadan asa munaı eksporttady. Kórsetkish naqty mánde 5%-ǵa, qundyq mánde 14%-ǵa tómendedi. Qazaqstan mu­naıynyń negizgi satyp alýshylary ‒ Italııa, Nıderland, Oń­tústik Koreıa, Qytaı jáne Fran­sııa. Keıingi kezderi birqatar elge jetkizilim aıtarlyqtaı ulǵaıǵan.