Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Búginde Eýropa, AQSh, Azııada kún kúıip tur. Aptap ystyqtyń saldary ásirese Eýropanyń ońtústiginde qatty sezildi. Máselen, Ispanııada ystyqtyń úshinshi tolqyny bastaldy. Al qazir Túrkııanyń Eskıshehır provınsııasynda aýa raıy Selsıı shkalasy boıynsha 49 gradýsty kórsetip tur. Meteorologter aldaǵy birneshe táýlikte aptaptyń beti qaıtpaıtynyn aıtady. Osylaısha, Túrkııadaǵy ortasha temperatýra maýsymdyq shamadan 7 ese asty.
Munyń bir sebebi – qazir Antarktıdada muzdyqtar erip jatyr. О́tken shildede muzdyqtardyń uzyndyǵy ótken jylmen salystyrǵanda 10 paıyzǵa azaıǵan. Qazir Antarktıdada qys mezgili. Ádette bul ýaqytta sýda qalqyp júretin muzdyń aýdany tez ulǵaıý qajet. Alaıda bıyl kerisinshe azaıǵan. Saldarynan aýdany álemdegi eń úlken aral Grenlandııadan asyp ketetindeı muz erip ketken. Ǵalymdardyń dereginshe, Antarktıdanyń shyǵysyndaǵy muz qabatynda temperatýra mınýs 50 gradýs bolýy qajet. Alaıda birneshe kún boıy mınýs 10 gradýs saqtalyp tur.
«Antarktıda kún sáýlesin shaǵyldyryp, jerdi ystyqtan qorǵaıdy. Alaıda betindegi qar men muz erip ketse, sáýle jutylady da, kún ysı bastaıdy. Antarktıda jer betindegi aýa temperatýrasyn tómendetý kerek. Biraq qazir kerisinshe jahandyq jylynýdy jyldamdatyp jiberýi múmkin», dedi «The Guardian» basylymyna bergen suhbatynda ǵalym Martın Zıgert.
«Mundaı jaǵdaıdy ýshyqtyrmaı dál qazir máseleni sheshýdi qolǵa alý kerek», deıdi ǵalymdar. Ol úshin, eń aldymen, aýaǵa bólinetin kómir qyshqyl gazynyń mólsherin azaıtý qajet. Birikken Ulttar Uıymy bul máselege beıjaı qaraı almaı, málimdeme jasady.
«Klımat ózgerip boldy. Jahandyq jylyný emes, jahannyń qyzý dáýiri bastaldy. Turǵyndardyń tynys alýy qıyndap barady. Dala óte ystyq, qapyryq. Mundaı jaǵdaıda klımattyń ózgerýine áreketsizdik tanytý orynsyz dep sanaımyn», dedi BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh.
Ystyqtan japa shegip jatqan eldiń biri – Ońtústik Koreıa. Qapyryqta qalǵan halyq saıa izdep, sý jaǵalap júr. Ystyq kúnge shydamaı aýrýhanaǵa túsip jatqandar da jeterlik. Máselen, Soltústik Cholla provınsııasynda ótken Dúnıejúzilik skaýttar 25-sletiniń ashylý saltanatynda 108 adam aýyryp, aýrýhanaǵa jetkizilgen. Osyǵan baılanysty uıymdastyrý komıteti medısınalyq personal sanyn 30 dáriger men 60 medbıkege arttyrdy. Lagerdegi naýqastarǵa kútim jasaý úshin tósek sany da kóbeıtildi.
Irakta aýa raıynyń synap baǵanasy 50 gradýsqa deıin kóterilgen. Aptap ystyqqa elektr symdary da shydas bermeı, jaryq jıi sónetin bolǵan.
Al Iranda kúnniń ystyǵynan qorǵaný úshin el bıligi eki kúndik demalys jarııalaǵan. Jergilikti BAQ ókilderi taratqan málimetke qaraǵanda, aýa temperatýrasy 51 gradýstan asqan. Sondyqtan qan qysymy joǵary, júrek, qan tamyrlary aýrýlarymen aýyratyn adamdarǵa jáne de qarttarǵa syrtqa shyqpaýǵa keńes berilgen. Kanadada kúnniń qyzýynan adam ǵana emes, janýarlar da japa shegip otyr. О́rt qaýpi kúsheıgen. Kanadanyń Brıtandyq Kolýmbııasy provınsııasynda 360 órt oshaǵy tirkelgen. Osyǵan baılanysty jergilikti bılik jalynǵa jaqyn ornalasqan eldi meken turǵyndaryn qaýipsiz jerge kóshirgen.
