«Qalalardaǵy jappaı úderiske den qoısaq, jurtshylyqtyń jaıly ári qolaıly baspanaǵa kóbirek qyzyǵatynyn ańǵaramyz. Bul, árıne, zańdy qubylys ekenine eshkimniń talasy joq. О́ıtkeni kez kelgen azamat ózine yńǵaıly shaǵyn aýdannan páter alǵysy keledi. Turǵyndar negizinen mektep pen balabaqshadan, emhana men saýda úıinen jáne ózge mańyzdy nysannan taıaq tastam jerge qonystanýdy jón kóredi. Ádette kóppáterli turǵyn úı keshenderi osyndaı yńǵaıly ortada menmundalap turatyny belgili. Sol úshin de baspanaly bolýdy armandaıtyn árbir azamat páter satyp alýdyń ońtaıly tetikterin taldap-tarazylaýǵa asyǵatyny aqıqat. Biri úı alý maqsatynda jyldar boıy erinbeı qarajat jınasa, endi biri nesıe resimdeý úshin táýekelge bel býady. Búginde baspana máselesin turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý tásili arqyly sheshý el turǵyndary arasynda keńinen tarap otyrǵany barshamyzǵa málim. Sondyqtan da atalǵan máselege aıryqsha basymdyq berilip otyrǵany túsinikti», deıdi oblys ákimdigi sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń basshysy Aıtqazy Qarabalaev.
Úlestik qurylys máselesi óńir basshysy Nurjan Nurjigitovtiń nazarynan tys qalǵan emes. Ol saladaǵy osy bir máseleni retke keltirý maqsatynda aýqymdy jumysqa mán berip, jaýapty tulǵalarǵa birqatar mindet júktegen.
«Elimizde jyljymaıtyn múlik naryǵynyń ósýi jáne azamattardyń oǵan muqtajdyǵynyń artqanyn eskeretin bolsaq, bul keńinen taralǵan tájirıbe ekenin túısine túsinemiz. Úleskerlik qurylystyń birqatar artyqshylyǵy bar. Olardyń bastysy qaıtalama turǵyn úımen salystyrǵanda, baǵasy áldeqaıda tómen sanalady. Bul, álbette, azamattar úshin tıimdi ekenine talas joq. Sonymen qatar belgili bir táýekelder bar ekenin de umytpaǵan lázim. Máselen, tikeleı turǵyn úı qurylysynyń aıaqtalýyn uzaq kútý nemese shartty resimdeý kezinde qurylys nysanyn salýshynyń (ýákiletti kompanııanyń) aldaýy nemese sapanyń biz kútkendeı bolmaýy da osy sanatqa kiredi. Sol úshin úlestik qurylys arqyly satyp alý kezinde kútpegen jaǵdaılardan aýlaq bolýdyń mańyzy zor ekeni ras. Ol úshin óńir turǵyndary qandaı saqtyq sharalaryn qoldaný kerektigine erekshe den qoıǵany durys dep eseptemiz. О́ńir basshysy Nurjan Nurjigitovtiń 30 mamyrdaǵy №97 qaýlysymen 2016 jylǵy 7 sáýirdegi «Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly» №486-V zańynyń 6-babyna sáıkes, oblys ákimdiginiń sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń erejesine turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý salasyndaǵy quzyretter boıynsha tolyqtyrýlar engizildi. Engizilgen tolyqtyrýlar arqyly úleskerlerdiń qarjysyn tartýǵa ruqsat berý, olardyń aqshasyn alýǵa berilgen ruqsattyń esebin júrgizý, turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý salasynda memlekettik baqylaýdy jáne qadaǵalaýdy júzege asyrý mindeti júktelip otyr», deıdi A.Qarabalaev.
Jaýapty basqarma basshysy keltirgen derekterge sensek, zańnamaǵa sáıkes úleskerden qarjy tartý tek úsh tásilmen ǵana júzege asyrylady eken. Bul úshin biryńǵaı operatordyń kepildigin alý, ekinshi deńgeıdegi bank jobasyna qatysý jáne kóppáterli turǵyn úıdiń qańqasy boı kótergennen keıin ǵana úlesker qarajatyn paıdalanýǵa múmkindik týmaq. Qysqasy, turǵyndardyń qaýipsizdigi jaýapty basqarma tarapynan da tıisti deńgeıde qadaǵalanbaq.
«Kóppáterli turǵyn úılerdiń qurylys jumystaryn júrgizý úshin tıisti bapta kózdelmegen ózge de tásildermen jeke jáne zańdy tulǵalardyń aqshasyn tartýǵa qatań tyıym salynady. Qoldanystaǵy zańnyń 23-babyna sáıkes, qurylys nysanyn salýshy ýákiletti kompanııa turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly sharttar biryńǵaı operatormen kepildik berý týraly shart jasalǵannan soń nemese jergilikti atqarýshy organ úleskerlerdiń aqshasyn tartýǵa ruqsat bergennen keıin ǵana jasalatynyn kórsetýi kerek. Tek sol arqyly ǵana kóppáterli turǵyn úı qurylysy jobasynyń jarnamasyn júzege asyrýǵa quqyly. Jarnamada qurylys nysanyn salýshy ýákiletti kompanııa týraly aqparat qamtylýǵa tıis. Bir sózben aıtqanda, qurylys nysanyna jaýapty kompanııalar osy krıterıılerge sáıkes jumys atqarýy shart. Jeke jáne zańdy tulǵalar óz qarajaty esebinen qurylys nysanyn salý kezinde «úleskerlerdiń aqshasyn tartýǵa ruqsat berý» memlekettik qyzmetin almaı, áleýmettik saıttarda kóppáterli turǵyn úılerdi satý boıynsha jarnamalaý jumystaryn júrgizgen jaǵdaıda «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodeksiniń 320-babyna sáıkes, sot organynyń sheshimimen aıyppul arqalaıdy. Jaýapty tarap osy máselege de erekshe den qoıǵany jón», deıdi oblys ákimdigi sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń basshysy A.Dáýletqululy.
Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý máselesi taraptardyń ózara mámilege kelýi arqyly júzege asyrylatyny álimsaqtan belgili. Sondyqtan turǵyn úıdiń sapaly salynýy barlyq taraptan qadaǵalanǵany durys. Sonda ǵana jaýapkershilik júgi arta túsetini daýsyz. Bul turǵydan alǵanda qarjy quıǵan úlesker de óz quqyǵyn bilýge tıis. Ol tańdaý jasaý kezinde barynsha muqııat bolyp, shartqa aıryqsha den qoıǵany abzal.
«Qalaı desek te turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly shart – ýákiletti kompanııa men úlesker arasynda jasalatyn, taraptardyń turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysýyna baılanysty quqyqtyq qatynastaryn retteıtin qujat. Naqtyraq aıtar bolsaq, bul shartta birinshi tarap kóppáterli turǵyn úıdiń qurylysyn qamtamasyz etýge jáne qurylys aıaqtalǵannan keıin ekinshi tarapqa kóppáterli turǵyn úıdegi úlesti berýge mindetteletini túsinikti. Sondaı-aq ekinshi tarap kóppáterli turǵyn úıdegi úlestik somany ýaqtyly tóleýi jáne qabyldaý kerek. Al basqarma bul máselelerdi nazardan tys qaldyrmaıdy. Osy Zańnyń 12-babynda qarastyrylǵandaı, turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly, oǵan engiziletin ózgerister jáne tolyqtyrýlar, sondaı-aq talap etý quqyǵyn basqaǵa berý týraly shart turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysýdyń biryńǵaı aqparattyq júıesi paıdalanyla otyryp, ýákiletti kompanııanyń usynysy boıynsha kóppáterli turǵyn úıdiń ornalasqan jerindegi jergilikti atqarýshy organda esepke alýǵa jatady. Bul, álbette, zańdy qubylys», deıdi basqarma basshysy.
Onyń aıtýynsha, turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly shartty esepke alý ýákiletti organ bekitken turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly sharttardy, sondaı-aq olar boıynsha talap etý quqyǵyn basqaǵa berý týraly qujatty esepke alýdy júrgizý qaǵıdalaryna sáıkes júzege asyrylatynyn qaperde ustaǵan lázim. Qysqasy, osy máseleler tolyqtaı qamtylady.
A.Qarabalaev keltirgen derekterge kóz júgirtsek, qoldanystaǵy zańnyń 18-babyna sáıkes úleskerdiń qarjysyn maqsatty jumysqa tartý máselesi oblystyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalanyń jergilikti atqarýshy organynyń ruqsaty negizinde ǵana júzege asyrylmaq. Qysqasy, jaýapty kompanııalardyń jumysy jergilikti bılik tarapynan jan-jaqty qadaǵalanbaq.
Jambyl oblysy
