– Rýstam Qýanyshbekuly, qarapaıym halyq prezıdenttik aýrýhana dep ataıtyn mekemede tek memlekettik qyzmetkerlerge qyzmet kórsetiledi dep oılaıdy. Degenmen sizderge basqa azamattarymyz da qarala ala ma?
– Árıne, biz tirkelgen kontıngentpen jumys isteımiz, olardyń sany búginde 25 myń adamdy quraıdy. Buǵan qosa Qazaqstannyń kez kelgen azamaty bizdiń aýrýhanadan kvota boıynsha tegin em ala alady. Sondaı-aq shetel azamattaryna da aqyly em-sharalar qyzmeti qarastyrylǵan.
– Prezıdent Is basqarmasynyń Medısınalyq ortalyǵynda elimizdiń úzdik dárigerleri jumys isteıtinin bilemiz. Aýrýhanaǵa jańadan maman qabyldarda qandaı krıterıılerge súıenesizder?
– Árıne, irikteý krıterııleri bar. Ádette biz joǵary sanattaǵy eń tájirıbeli dárigerlerdi shaqyramyz. Biraq qazir jas dárigerlerdi jumysqa alyp, olarǵa ózimiz úıretý úrdisin jolǵa qoıyp kelemiz. Bizdiń aýrýhanada tájirıbeli jáne bilikti medısınalyq qyzmetkerler, onyń ishinde bas arıtmolog, bas pýlmonolog jáne bas onkolog mamandary jumys isteıdi. Sonymen qatar bizde 13 medısına ǵylymdarynyń doktory jumys isteıdi, onyń ishinde 6 professor, 30 medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, 20 MBA, 7 PHD dárejesindegi maman bar. Bizdiń mekeme – Qazaqstandaǵy ǵylymı mártebesi bar jalǵyz aýrýhana.
– Aýrýhana medısınalyq uıymdarmen, sonyń ishinde medısınalyq ýnıversıtettermen memorandým jasaıdy. Bul áriptestik baılanystyń qandaı oń yqpaly bar?
– Árıne, mundaı memorandýmdar bar. Biz Astana, Semeı jáne Qaraǵandy memlekettik medısınalyq ýnıversıtetterimen memorandýmǵa qol qoıdyq. Bul memorandýmdardyń maqsaty – bazamyzdaǵy túrli aspektide klınıkalyq zertteýler, ǵylymı jumystardy damytý. Mysaly, biz MOA-da osy ýnıversıtetterdiń klınıkalyq kafedralarynyń fılıaldaryn ashtyq. Ýnıversıtetti bitirgen soń eń úzdik túlekterdi aýrýhanaǵa jumysqa qaldyramyz.
Elimizde dáriger tapshylyǵy máselesi ózekti bolyp tur. Ásirese reanımasııa, gınekologııa sııaqty beıindik mamandardyń jetispeýshiligi qatty seziledi. Biraq bizdiń jaǵdaıda barlyq jumys orny bos emes, mamandardy tartýda eshqandaı qıyndyq joq ekenin aıtqym keledi.
– Osy oraıda ózińiz týraly aıtyp ótseńiz. Nelikten kardıohırýrgııa salasyna aýysýǵa sheshim qabyldadyńyz?
– Bala kezimde ataqty kardıohırýrg V.Býrakovskııdiń «Alǵashqy qadamdar: kardıohırýrg jazbalary» atty kitaby qolyma tústi. Bul kitap maǵan qatty áser etti jáne meniń mamandyq tańdaýyma sebep bolǵan shyǵar. Sondaı-aq meniń úlken ápkem dáriger bolyp jumys isteıdi. Ol da men úshin úlgi boldy. Astana qalasynyń medısına ınstıtýtyna túsý kezinde «Kardıohırýrgııa» mamandyǵy bolǵan joq, oqýymdy jalpy hırýrg retinde bitirdim. Uzaq ýaqyt aýdandyq emhanalarda jumys istedim. Jalpy, ýnıversıtette oqyp júrgende eńbek jolymdy sanıtar, meıirger bolyp bastadym, biraq kardıohırýrg bolý degen bala armanym menen uzap ketpedi. Bir kúni klınıkadaǵy kezekshilikten shyqqannan keıin Máskeýdegi A.Bakýlev atyndaǵy júrek-qan tamyrlary hırýrgııasynyń Ulttyq medısınalyq zertteý ortalyǵyna baılanysqa shyqtym. Demalysymda Máskeýdegi osy ortalyqqa emtıhan tapsyryp, oqýǵa tústim. Áıgili klınıkanyń aspırantýrasynda 3 jyl oqydym jáne kandıdattyq dıssertasııamdy sátti qorǵadym. Bul jetistikke «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly qol jetkizdim.
– «Bolashaqpen» Eýropada da, Amerıkada da oqýǵa bolady. Siz nege Reseıdi tańdadyńyz?
– Birinshiden, sol kezde elderdiń tańdaýy shekteýli edi jáne bul nusqa men úshin jaqsyraq boldy. Meniń mindetim – kandıdattyq dıssertasııany qorǵaý jáne ǵylymı dáreje alý. Al N.Bakýlev atyndaǵy júrek-qan tamyrlary hırýrgııasynyń Ulttyq medısınalyq zertteý ortalyǵy TMD-daǵy eń qýatty medısınalyq mekemelerdiń biri bolatyn. Shyn máninde, Qazaqstandaǵy jetekshi kardıohırýrgtiń kóbi Bakýlev ınstıtýtynan shyqqan.
Qazir bizdiń aýrýhanada «Bolashaqtyń» 12 túlegi bar. Olar ártúrli elde oqydy. Meniń oıymsha, bul stıpendııa kóptegen azamatqa óz salasynyń úzdik mamany bolýǵa múmkindik berip keledi.
– Qazirgi ýaqytta aýrýhanada jaýapty qyzmettesiz. Biraq naýqastarǵa operasııa jasaýǵa múmkindigińiz bola ma?
– О́kinishke qaraı, operasııaǵa ýaqyt múlde jetispeıdi. Degenmen aptasyna 1-2 ret ýaqyt tabýǵa tyrysamyn. Sondyqtan Kardıohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisimen senbi kúnderi operasııa jasaı alatyndaı kelisim bar. Jumys kúnderi aýrýhana tizgininde saqadaı saı turýym kerek, ıaǵnı jumysymnyń ákimshilik bóligimen aınalysamyn. Operasııa jasaý meniń kóńilimniń jubanyshy dep aıtsam bolady.
– Jyl basynan beri «QR PIB MO kúnderi» jobasy aıasynda aýrýhana dárigerleri oblystardy aralap, óńir turǵyndaryna kómek kórsetti. Bul jobanyń mańyzy qandaı?
– QR PIB MO basshysy Alekseı Soıdyń ıdeıasymen júzege asqan bul joba aýrýlardy aldyn alý, dıagnostıkalaý, emdeý jáne saýyqtyrý salasynda tájirıbe almasý, zamanaýı ádistermen bólisý, sondaı-aq medısınalyq mekemelermen ǵylymı-klınıkalyq yntymaqtastyqty keńeıtý sııaqty maqsatty kózdeıdi. Aýrýhana dárigerleri jergilikti óńirdiń mamandaryna kúrdeli operasııa jasaýdyń qyr-syryn úıretip, turǵyndarǵa sapaly dárigerlik keńes berip keledi. Búginge deıin bizdiń aýrýhana dárigerleri Shymkent qalasynda, Aqmola, Aqtóbe, ShQO, Atyraý, Qostanaı oblystarynda 83 operasııa jasap, 428 dárigerlik keńes ótkizip, 57 dáris oqydy. Bul is munymen túgesilmeı, bilikti dárigerler quramymen barlyq oblysty sharlaý jobasy áli de jalǵasyn tabady.
– Aýrýhanada Iаdrolyq medısına ortalyǵy, Genomdyq zerthana jáne basqa da joǵary ınnovasııalyq ortalyqtar jumys isteıdi. Bular aýrýhanaǵa qandaı artyqshylyqtar beredi?
– Bizdiń aýrýhananyń ereksheligi – kópsalalyǵynda. Biz ártúrli baǵyt boıynsha jumys isteımiz. Mysaly, ozyq jobalarymyzdyń biri retinde tanylǵan Iаdrolyq medısına ortalyǵynyń óz bazasynda radıofarmpreparattardy sıntezdeýdi bastadyq. Sonymen qatar aýrýhana tynys alý organdarynyń patologııasyn emdeý salasynda Qazaqstanda balamasy joq Respıratorlyq medısına ortalyǵyn ashty. Eń bastysy, biz aýyr naýqastarǵa praktıkalyq kómek kórsetip qana qoımaı, ádisnamalyq kómek kórsetemiz. Aýrýlardy emdeý hattamalary ázirlenýde jáne odan ári emdeý tehnologııalaryn óńirlerge berý júzege asyrylyp jatyr. Bul – otandyq medısınany damytýdyń tamasha múmkindigi. Bir mysal keltireıin, bizde Dıabettik aıaq ortalyǵy jumys isteıdi. Qant dıabetiniń aýyr asqynýy kezinde qan tamyrlarynyń angıopatııasy jıi damıdy. Sonyń ishinde sońǵy gangrenanyń damýymen aıaqtar zardap shegedi. О́ńirlerde mundaı jaǵdaıdaǵy pasıentterdiń aıaǵy túrli deńgeıde kesiledi. Osy operasııalardan keıin adamnyń ómir súrý deńgeıi tómendeıdi. Bizdiń mindetimiz – zamanaýı ádisterdi qoldana otyryp, aıaqtardyń tirek qyzmetin múmkindiginshe uzaq ýaqytqa saqtaý. Qarapaıym tilmen aıtqanda, aıaǵyńyzdy saqtaımyz. Sondaı-aq Sporttyq medısına ortalyǵy, Gepatologııa jáne gastroenterologııa ortalyǵy, Aýtoımmýndyq aýrýlar ortalyǵynyń jumysyna da kóńil bólinip keledi. Jaqynda Qazaqstan sportshylar odaǵymen memorandýmǵa qol qoıdyq. Endi elimizdiń sportshylary óz densaýlyǵyn bizdiń bilikti dárigerlerge tikeleı senimmen tabystaı alady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Orynbek О́TEMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
