Otbasy qundylyǵy – ulttyq tárbıede

«Men aımaqtarǵa barǵanda daryndy ári oıy ushqyr, ıaǵnı kreatıvti azamattarmen únemi kezdesemin. Biz olardyń óz áleýetin tolyq ashýyna jaǵdaı jasaýymyz kerek. Aımaqtaǵy joǵary oqý oryndarynyń negizinde birtutas ınnovasııalyq ekojúıe qurý qajet. Ony naqty sektormen tyǵyz yntymaqtasa otyryp júzege asyrǵan jón. Bul jumysty árbir oblys ortalyǵynda júrgizý kerek. Astana habynyń tájirıbesin ke­ńi­nen paıdalanǵan jón. Qazirgi zamanda azamattardyń shyǵarmashylyq áleýetine jáne zııatkerlik kapıtalyna arqa súıeıtin «kreatıvti óndiris» salalary shynaıy ınklıýzıvti ekonomıkany damytýdyń qaınar kózi sanalady. Bul az deseńiz, kreatıvti ekonomıka daryndy ári shyǵarmashyl adamdardy ózine tartatyn iri qalalardyń damýyna yqpal etýshi kúshke aınalýda. Qazaqstanda bul sala áli damymaǵan. Kreatıvti ındýstrııanyń ishki jalpy ónimdegi úlesi bir paıyzǵa da jetpeıdi, jumyspen qamtý salasyndaǵy úlesi óte tómen. Degenmen darynymen búkil álemdi moıyndatyp júrgen otan­das­tarymyz az emes», dedi Memleket basshysy.

Osy oraıda aıtqymyz kelgeni sanaly, jigerli, bastamashyl, táýekelshil, jan-jaqty azamat ózinen-ózi paıda bolmaıdy. Bul qasıet ana sútimen, otbasy tárbıesimen, mekteptegi tálimmen birge qalyptasady. Sondyqtan da adam kapıtaly, jeke tulǵa balanyń anasy men ákesinen alǵan úlgi-ónegesine baılanys­ty. Otbasy ınstıtýty myqty bolsa, elde demografııa damıdy. Sol kópbalaly otbasylardyń ishinen keıin talaı daryndy azamattar shyǵady. Sonymen birge qoǵamda nebir jaman oqıǵalar, ister azaıa­dy. О́ıtkeni qoǵam adamnan quralady desek, ár adam óziniń úıinde jaqsy tárbıe kórse, elde ıgi jaqsylar kóbeıip, olar tutasa kele jaqsy qoǵam qurady. Keıin sondaı azamattardyń ishinen nebir ǵalymdar, oqymystylar, mamandar paıda bolyp, elge shyn jany ashıtyn azamattar el tizginin ustap, barlyǵy tutasa kele Prezıdentpen birge búkil halyq ańsaǵandaı Ádiletti Qazaqstandy qalyptastyrady.

Al otbasy qundylyǵyn saqtap turý úshin de kóp jumys qajet. Sol jumystyń biri – ıdeologııa. Ideologııany júrgizý – ózdiginen bolatyn is emes, oǵan da ájeptáýir qarjy kerek. Batys óziniń salt-sana ustanymyn nasıhattaý jolynda qyrǵyn aqsha jumsaıdy, qarjyny aıamaıdy. Sol sekildi bizdiń el de ıdeo­lo­gııalyq ekspansııaǵa qarsy turý úshin ózimizdiń ulttyq salt-dástúr us­ta­­­ny­my­myzdy nasıhattap, árbir qazaq sha­ńy­raǵynyń boıtumaryna aınaldyrýymyz – paryz. Alaıda ol qara­jat­ty talap etedi. Sondyqtan da bir ja­ǵynan ekonomıkalyq ósimge erekshe basymdyqtyń berilýi, birinshiden, áleý­mettik máseleni túbegeıli sheshý bolsa, ekinshiden, halyqtyń mádenıeti men ult­tyq rýhanııatyn saqtaýdaǵy áre­ket­terge úlken qoldaý bildirý.

Osy rette elimizde otbasynyń ózara ishki tatýlyǵyn saqtaýǵa, beriktigin qam­tamasyz etýge baǵyttalǵan ádemi bas­tama biraz jyldan beri qolǵa alynyp keledi. Bul – Úkimettiń 2014 jylǵy 5 naýryzdaǵy №181 qaýlysymen bekitilgen «Mereıli otbasy» ulttyq konkýrsy. Jyl saıyn ótkizý ıgi dás­túr­ge aınalǵan úlgili otbasylar baı­qaýy shynymen de elimizde januıa qun­dy­lyqtarynyń rólin arttyryp, otbasy men nekeniń oń ımıdjin dáripteıdi. Ulttyq baıqaýdyń maqsaty – bir shańy­raq astynda bere­keli ómir súrýdiń ma­ńyzyn arttyrý, otbasylyq ómir salty, ata-analyq paryz, jaýapkershilik sekildi uǵymdardy el sanasyna sińirý, ásirese jastarǵa jetkizý, jarasymdy januıa qundylyǵyn keńinen nasıhattaý.

Baıqaýdyń sharty boıynsha Shym­kent qalasyndaǵy ár aýdan ákim­digi­nen, ıaǵnı Abaı, ál-Farabı, Eńbekshi men Turan aýdandarynyń tur­ǵyndarynan konkýrsqa qatysýǵa ótinish kelip túsken. Bıyl olardyń sany – 178. Byltyr 128 bolǵan. Kórip otyrǵandaryńyzdaı, baıqaýda baǵyn synaýǵa nıetti otbasylar qatary jyldan-jylǵa artyp ke­ledi. Bul otbasylyq qundylyqty na­sı­hattaýǵa dáripteýge arnalǵan mem­le­kettik saıasattyń naqty nátıjesi men shynaıy júzege asyp jatqanyn kór­se­tedi.

Sonymen baıqaý kezeńinde barlyq aýdanda komıssııa otyrystary tikeleı efırde júrgizilip, irikteý kezeńiniń qo­ry­­tyndysynda ár aýdannan 4 úmit­ker­den anyqtaldy. Shymkent qalasy bo­ıynsha Beıisbekov otbasy «Mereıli otbasy» baıqaýynyń jeńimpazy atanyp, Astana qalasynda ótetin Respýblıkalyq baıqaýǵa joldama aldy. Konkýrsqa qa­tys­qan barlyq 20 otbasy da qala áki­mi­niń atynan arnaıy alǵys hattarmen marapattaldy. Megapolıstiń ishki saıasat jáne jastar isteri jónindegi basqarma basshysy Murat Shotanovtyń aıtýynsha, otbasy – qaı zamanda bolmasyn el bolashaǵy jastardy tárbıeleıtin ystyq uıa. Sondyqtan otbasy ınstıtýtynyń irgesin nyǵaıtý arqyly keleshekti jar­qyn ete alamyz.

О́z kezeginde biz baıqaý jeńimpazy Beıisbekov otbasynyń otaǵasy Bolat­bek Beıisbekovten baıqaý jóninde, bala tárbıesi týrasynda pikirin surap bilgen edik. Búgingi tańda jeńimpaz áýlet respýblıkalyq konkýrsqa qatysý úshin Astana qalasynda júr eken. Beıis­bekovter qolónerimen esimi elge taraǵan ataqty áýlet ekeni belgili.

«Men – negizinen temirjolshylar áýletinen shyqqan adammyn. Biraq sýret­shilik ónerdi tańdaǵanda ákem baı­ǵus qatty qýandy. О́ıtkeni babam Beıisbek óńirdegi myqty qolónershiniń biri bolǵan eken. Qyz jasaýyn, adamnyń bas kıiminen bastap aıaq kıimine deıin jasaıtyn bolǵan. Poıyzda kele jatyp kishkentaı nemerelerime, balalaryma ákem kezinde «ónerińmen halqyńa qyzmet et degen edi» degendi aıttym. Qarasam, shynymen de ákeniń balaǵa bergen osyndaı biraýyz ósıeti de tárbıe eken ǵoı. Qazaqtyń qolóneri bizdiń otbasyn bıikke kóterdi. Kezinde qolóner turmys úshin qajet edi. Qazir oǵan tańǵalyp qaraıtyn jaǵdaıǵa jettik. Bes qyz, bir balam bar. Úlken eki qyzym ata-ájesiniń tárbıesinde bolǵandyqtan, basqa salany tańdady. Qalǵan bala-shaǵamyz ózimizdiń qolymyzda óskendikten bizdiń joldy qýdy. Biraq biz olarǵa qolónershi bol dep talap qoıǵan emespiz. О́zderiniń qalaýy. Qyzym Venera aıtpaqshy, «qylqalam men maıly boıaýdyń arasynda óskendikten basqa mamandyq tańdaý oıymyzǵa kelmepti» degeni bar edi. 1980 jyldyń basynda Shymkenttegi Á.Qasteev ýchılıshesin kelinshegim Kúlásh Aıdarbekova ekeýmiz bitirip, 1989 jylǵa deıin Arys stansasynda sýretshi bolyp qyzmet ettik te, keıin jeke óz arbamyzdy súırep kettik. Sodan beri jeke shyǵarmashylyqpen aınalysyp kelemiz. Qolymyzdan shyqqan nebir qazaqtyń qolóner buıymdary men qylqalam týyndylaryn 3 qabatty ózimizdiń galereıamyzǵa qoıǵanbyz. She­telden kelgen týrıster olardy kór­gende tańǵalyp, qyzyǵyp ketedi. Osyn­daı óner týyndylaryn jasaý úshin de bala-shaǵamyzben kóp eńbektenemiz. Sonda baıqaǵanym, qazaqtyń óneri de balaǵa beriletin tárbıe kózi eken ǵoı. Qazaqtyń dástúrli turmystyq zattaryn jasaǵanda óziń de qazaqy minezdi, sol ulttyń bar ıgi qasıetin boıyńa jınaqtaǵyń keledi. Seniń boıyńdaǵy sol jaqsylyqtardy kórgen bala da sendeı bolýǵa tyrysady. Menińshe, dástúr, dinnen ajyramasaq, otbasydaǵy naǵyz tárbıe sol-aý deımin. Sondyqtan tárbıeni alystan izdeýdiń qajeti joq. Bala úlkennen kórgenin qaıtalaıdy. Úıde jaman qylyq baıqasa, dereý boıyna sińiredi. Sol sebepti áýeli ata-ana ózin durystaýy qajet. Anaýyń ne, mynaýyń ne dep ursa bergennen óziń amal-áreketpen kórsetkeniń áldeqaıda ótimdi. Qazir týǵan nemerelerim de ata jolyn jalǵap qolónershi bolǵysy keledi. Aldy Á.Qasteev kolledjinde oqyp jatyr. Bizdiń otbasy kóptegen kórmede boldy, shetelde qazaq ónerin tanystyrdyq. Sonda ulttyq qolónerimizge qyzyqpaǵan jan bolmaıdy. Sol meni erekshe qýantty ári shabyt syılaıdy. Elge kelip odan da keremet dúnıeler jasaǵym keledi. Jalpy maqsatym – ata-baba ónerin bıik deńgeıde shyǵarý», dedi óner maıtalmany B.Beıisbekov.

ShYMKENT