Joldaýdyń ózegi – ekonomıka

О́tken Joldaýlarda belgilengen bastamalar boıynsha áleýmettik-ekonomıkalyq damýda muǵalimder men dárigerlerdiń jalaqysy kóterilip, halyqtyń birazy ózderiniń zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin paıdalaný arqyly baspanaly boldy, den­saý­ly­ǵyn túzetti. Densaýlyq saqtaý nysandary men mektepter boı kóterdi. Elge keń aýqymda TShI tartylyp, syrtqy saýda deńgeıi ósti. Al bul jolǵy mańyzdy qujatta Memleket basshysy aldaǵy úsh jylda eldiń damýyna qatysty ózekti máselelerdi qaýzady.

Joldaýda: «Men ekonomıka sa­lalaryndaǵy re­for­malardyń ne­gizgi baǵyttaryn aı­qyndap berdim. Onyń bárin tabysty júzege asyrýdyń bas­ty sharty – makroekonomıkalyq turaqtylyq. Bul – aksıoma. Qarjy, salyq-bıýd­jet jáne aqsha-nesıe saıa­satyn úı­les­tirý kerek», dep alǵa qoıylyp otyr­ǵan mindetterdiń ishinde eldiń mak­ro­ekonomıkalyq saıasatyn qaıta qa­rap, jańartý qajet ekenine basa nazar aýdardy.

Investısııa tapshylyǵy ekonomı­ka­nyń ósýine keri áser etedi. Negizi eldegi ónerkásiptik kapıtalǵa qarajat quıý basty nazarda turýy qajet. Biraq bankter bul úderiske belsendi atsalyspaı otyr. Saldarynan Úki­met qarjylandyrý isine arala­sady. Al bul naryqtyq ekonomıka qa­ǵıdalaryna saı kelmeıdi. Eli­mizdegi bankterdiń naqty sektordan góri tutynýshylyq nesıege ba­symdyq beretini kópshilikke málim. Munyń saldary jyldan-jylǵa anyq baıqalyp keledi. Máselen, otandas­ta­ry­myzdyń basym kópshiligi qaryzǵa belshesinen batyp júr. Osy máseleni retteý maqsatynda bıyl «Jeke tulǵalardyń tólem qabilettiligin qal­pyna keltirý týraly» zań qabyl­danǵan bolatyn. Bul baǵytta júıeli is-sharalar qabyldanyp, turǵyn­dardyń qarjylyq saýatyn arttyrýdy belsendi jalǵastyrý qajet.

Qazir elimizde «Qaryzsyz qoǵam» jobasy iske qosyldy. Bul joba ha­lyq­tyń kóp qaryzdaný máselesin sheshý, bankterdiń korporatıvtik salany nesıeleýge den qoıýyna baǵyt­taı­dy. Bank aktıvterin eldiń ekono­mıkalyq aınalymyna qosý úshin arnaıy is-sharalar qabyldanyp, jú­ıeli júzege asyrylýy ekonomıkaǵa serpin beredi. О́ıtkeni Joldaýda aı­tylǵandaı eldegi 21 banktiń tek birnesheýiniń ekonomıkalyq jobalardy qarjylandyrýy bul sektorǵa tyń ózgerister qajet ekenin kórsetedi.

Sondaı-aq Prezıdent Ulttyq qor qarajatyn paıdalanýdy da ońtaı­landyrý máselesine kóńil bólip, qar­jy­landyrylatyn strategııalyq jobalardy irikteýde durys saraptama jasaý qajet ekenin eskertti.

Taǵy bir úlken másele – jumys istep turǵan eki qor bırjasynyń tıim­diligin arttyrý. Olardyń áleýetin birik­tirý arqyly ishki qarjy naryǵyn retteýge bolady. Sheteldegi osyndaı qu­rylymdarmen salystyrsaq, qor bır­jasynyń jumysy shynymen de álsizdeý.

2009 jyldary bıýdjet júıesin reformalaý kezinde nátıjege baǵdar­lan­ǵan bıýdjetti qurý kózdelgen edi. Joldaýda sony qaıta jandandyryp, bıýdjetke emes, nátıjeni basqarýǵa basym mán berý qajettigi aıtyldy. Osy maqsatqa qol jetkiz­gende bıýd­jet­tegi ashyqtyq, qoǵam aldyn­daǵy ja­ýapkershilik pen derbestik qaǵı­dalary oryndalady dep sanaımyn.

Buǵan qosa 1995 jyldan beri salyq júıesi reformalarǵa, ózgeristerge ushyrap, bıznestiń órkendeýine kedergi kelmeıtindeı, halyqtyń ál-aýqaty tómendemeıtindeı ońtaılandyrýǵa basym mán berilip keledi. Memleket basshysy Joldaýda: «Men budan buryn ekonomıkanyń túrli sektoryndaǵy salyq mólsherlemesin saralaý týra­ly aıtqan edim. Bul shara salyq júktemesin óndiristiń kúrdeliligine qaraı bólýdi qamtamasyz etedi», dep bıznesti damytýǵa salyq júıesiniń keri áseri bolmaıtyndaı, salyq jeńil­dik­teri berilý kerek ekenin taǵy bir shegelep ótti.

Ekonomıkadan basqa jalpy qoǵam­dyq damýǵa qatysty oıyn tu­jy­rym­daı otyryp, Prezıdent: «Árkim otanshyl, bilimpaz, eńbekqor, tártipti, adal, ádil, únemshil ári janashyr bolsa, alynbaıtyn asý joq. Abaıdyń «Tolyq adam» iliminen bastaý alatyn «Adal azamat» tujyrym­da­masynyń túpki máni – osy», dep Qazaq ultynyń jańa sapasyn qalyptastyrýdyń mańyzyn aıqyndap berdi. Shynymen de elimizdiń ósip, órkendeýine atsalysý – bárimizdiń ortaq paryzymyz.

Elmıra ÁDIETOVA,

H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýnıversıteti ekonomıka jáne quqyq fakýltetiniń dekany