Qazynaly óńirdiń jańa belesi

Mereıtoı barysynda jyl basynda bastaý alǵan «95 izgi is» qaıyrymdylyq aksııasy qory­tyndylandy. Osyǵan oraı ótken sal­tanatty jıynda aýdandaǵy irgeli kásiporyndar men mekemeler, jekelegen kásipkerler men qarapaıym turǵyndar tarapynan jasalǵan saýapty ister týraly aı­tyldy. Qaıyrymdylyq aksııasy aıasynda búginge deıin 80-nen asa joba júzege asyrylǵan. Endi jyl sońyna deıin taǵy on shaqty joba aıaqtalýǵa tıis.

Jitiqarada iske asyrylǵan «95 izgi istiń» jarqyn bir úlgisi – «Jiger» stadıony. Balalar men jas­óspirimderge arnalǵan sport nysanynyń qurylysyna «Koma­rov taý-ken kásiporny» 158 mln teńge qarjy bólgen. Sta­dıonnyń ashylý rásimine aýdan turǵyndary, oblys basshylary men sport ardagerleri, oblystyq, respýblıkalyq jarystardan júlde alyp júrgen jergilikti jas sportshylar qatysty. Jıynda oblys ákiminiń orynbasary Arman Ábenov Jitiqara turǵyndaryn aýdannyń 95 jyldyǵymen qut­tyqtap, óńir basshysy Qumar Aq­sa­qalovtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi.

– Túrli tarıhı kezeńderde aýdan san alýan synaqtar men qıyndyqtardy eńsere otyryp, úlken tabystarǵa qol jetkize bildi. Búgingi tańda óńir kelbeti ózgerip, jarqyn bolashaqqa batyl qadam basyp kele jatyr. Aýdannyń áleýmettik-eko­nomıkalyq damýyn jaqsartý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizildi. Memleket óńirdiń ınfraqurylymdyq damýyna, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, áleýmettik nysan­dardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa zor kóńil bólip otyr. Aýdanda birtalaı bilim, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sport nysandary boı kóterip, eskirgenderiniń deni kúrdeli jón­­deýden ótti. Eldi mekenderdi abat­tandyrý jumystarynyń da qarqyny joǵary, – dedi A.Ábenov.

Eski stadıondy zamanǵa saı etip ońdap, jańartyp bergen demeýshilerge rızashylyq bildir­gen sport mektebiniń basshysy Álibek Muqanov: «Stadıonnyń jaı-kúıi bárimizge belgili edi ǵoı. Endi, mine, sol stadıon búgin adam tanymastaı bolyp ózgerdi. Muny jas sportshylarǵa jasalyp jat­qan úlken qoldaý dep bilemiz. Aýdanymyzdyń jas fýtbolshylary bıyldan bastap osy stadıonda jattyǵady. Munda jeńil atletıka, regbı, voleıbol sııaqty ózge sport túrlerimen de aınalysýǵa múmkindik bar. Sondaı-aq balalar men jasóspirimderge ar­nalǵan sport mektebiniń ǵıma­raty kúrdeli jóndeýden ótti. «Var­varınskoe» AQ buǵan 27 mln teńge qarjy jumsap, úlken ıgi is atqaryp otyr. Atalǵan kásiporyn basshylaryna da shynaıy alǵys aıtamyn», dedi.

Jıynda aýdan ákimi Nur­jan О́tegenov balalar men jasós­pirim­derge arnalǵan sport mekte­bine mýzykalyq qurylǵy tartý etti. Is-shara odan keıin «Ulttyq rýhanı jańǵyrý» ulttyq joba­sy aıasyndaǵy «Jomart jú­rek» syılyǵynyń ıegerlerin ma­rapattaýǵa ulasyp, «Polymetal International» kásipornynyń bas atqarýshy dırektory Vıtalıı Nesıs belsendi shúleńgirlik qyz­meti úshin «Jyl mesenaty» syı­lyǵy tabys etildi. «Týǵan ólke» atalymy boıynsha «UniStroı» JShS-nyń basshysy Áýez­han Ordabaev jeńimpaz atan­dy. Atalǵan seriktestik biraz jyldan beri aýdannyń áleý­met­tik salasynyń damýyna qaıy­rym­dylyq, qoldaý kórsetip keledi.

Jitiqarada «Qazaqstan hal­qyna» qoǵamdyq qorynyń qara­jaty esebinen angar úlgisindegi jyldam salynatyn modýldik sport zalyn salý josparda bar. Saltanatty rásimnen keıin atalǵan sport kesheniniń qurylysy bastalyp, alǵashqy kirpishi qalandy. Ákimniń aıtýynsha, bul nysannyń aýdany 1 myń sharshy metrden asady. Sport kesheni 2024 jyly paıdalanýǵa berilmek.

Saltanatty rásimnen keıin jańa stadıonda Jitiqara aýdany men Beıimbet Maılın aýdanynyń fýtbolshylary joldastyq kezdesý ótkizdi. Match qory­tyn­dysy bo­ıyn­sha alań ıeleri 6-1 esebimen jeńiske jetti.

Sporttyq-mádenı is-shara­larmen qatar aýdandyq mádenıet úıinde «Jitiqara aýdany: qa­lyptasý kezeńi, damýy men kele­shegi» atty ǵylymı konferensııa ótti. Jıyndy ashyp bergen aýdan ákiminiń quttyqtaý só­zinen keıin Jitiqara óńirlik memlekettik arhıviniń basshysy Gúlnar Japparova minberge kóterilip, aýdannyń qurylý tarıhyn baıandady.

Gúlnar Kákimjanqyzynyń aıtýynsha, 1928 jyldyń 17 qań­tarynda Qostanaı okrýginiń 26 bolysynan 15 aýdan qurylyp, Jaıylma qonysy Jetiqara aýda­nynyń ortalyǵy bolyp bel­gilen­gen. Qostanaı oblysy quryl­ǵan 1936 jyly Jetiqara aýda­nynyń ortalyǵy Denısov aýyl­y, al bir jyldan keıin Jeti­qara aýyly bolyp belgilenedi.

1939 jyly altyn óndiretin kombınaty, kásipshilik arteli, nan zaýyty, radıo toraby, taý-ken ýchılıshesi, dızeldi elektr stansasy men aerodromy jumys istep tur­ǵan Jetiqara qala mártebesine ıe bolady.

– Qala qurylysy men onyń óndi­ristik áleýetin arttyrý mindeti Jetiqaradaǵy «Qazasbeststroı» qurylys-montaj trestine júk­teldi. 1958 jyly maýsymda Jeti­qarada Qazaqstandaǵy tuńǵysh asbest kombınatyn salý jóninde sheshim qabyldanyp, 1959 jyly qurylys bastalady. Jetiqara asbest kombınaty 1966 jyly paıdalanýǵa berildi. Osydan keıin kóptegen turǵyn úı boı kóterip, qalanyń ınfraqurylymy damı bastady. 1997 jyly Jetiqara ataýy Jitiqara bolyp ózgerdi. 2000 jyldardan beri qaraı aksıo­nerlik qoǵamdar, JShS-lar, jeke kásiporyndar men sharýa qojalyqtary, shaǵyn fırmalar paıda bola bastady. Osynyń bári sol kezeńde el ishin jaılap alǵan jumyssyzdyqtyń azaıyp, aýdannyń damýyna serpin berdi,  – dedi G.Japarova.

Konferensııada sóz al­ǵan geo­logııa-mıneralogııa ǵylym­darynyń doktory, akademık Nızamı Djafarovtyń aıtýynsha, geolog mamandar Jitiqara aýdanynyń aýmaǵynan júzden asa paıdaly qazba kózin anyqtaǵan. Olardyń ishinde asbest, altyn, kobalt, nıkel, tıtan, alıýmınıı, temir, tolyp jatqan tabıǵı qurylys materıaldary men ózge de sırek kezdesetin jerasty metaldary bar. Búginde Jitiqara ınvestorlar eń kóp shoǵyrlanǵan aýdan sanalady. Olardyń jartysynan kóbi altyn óndiredi. Altynnan tys, hrızotıl men asbest óndiretin óńir ken baıytý jóninen álemde 3 orynǵa ıe. Máselen, Jitiqara hrızotıliniń qory 25 mln tonnadan asady.

– Sondaı-aq aýdan aýmaǵynda nefrıt pen túrli-tústi tas ken orny bar. Ol tastardy, kóbine, álem­niń túkpir-túkpirindegi qol­óner sheberleri paıdalanady. «Qostanaı mıneraldary» AQ taý-ken baıytý kásiporny óndi­re­tin qazba baılyqtar aldaǵy bir ǵasyrǵa tolyq jetedi, – deıdi ǵalym.

Konferensııa barysynda kór­nekti aqyn, jazýshy-dramatýrg, kósemsóz sheberi Aqylbek Shaıah­mettiń «Jitiqara: Tarıh. Oqı­ǵalar. Halyq» atty kólemdi jınaǵynyń tusaýkeseri ótti. О́ńir tarıhynan, Jitiqara topyraǵynda týǵan eleýli eńbek adamdarynyń ómirinen syr shertetin tanymdyq máni zor jınaq aýdan ákimdiginiń qoldaýymen, «Qostanaı mıneraldary» AQ-nyń demeýshiligimen jaryqqa shyqty.

Alqaly jıynnan keıin aýdan turǵyndary qazaq kúresi, at jarys, aýdaryspaq, qyz qýý, arqan tartý sekildi ulttyq sport túrlerin qyzyqtady. Jarysta Qos­tanaı oblysynan bólek, Aq­tóbe men Atyraý oblysynan kelgen sáıgúlikter baq synady. 16 shaqyrymdyq alaman báıgede Qamysty aýdanynan kelgen sáı­gúlik márege birinshi bolyp jetti. Al qazaq kúresinen bolǵan tar­tysty beldesýde Mereke Yryz­dyqov esimdi balýannyń baǵy basym shyqty.

Merekelik is-sharalar legi kesh­kilik qala ortalyǵyndaǵy Táýelsizdik alańynda ótken kon­sert­­tik baǵdarlamaǵa ulasty. Kon­­sertti «Ánshi balapan – 2023» baı­qaýynyń jeńimpazy Marııa Palıı men Jitiqara óneriniń jul­dyzy, kóptegen halyqaralyq án baıqaýynyń jeńimpazy Iаsmın Aıýpova ashyp berdi. Dýmandy kesh barysynda aýdan ákimi óńirdiń damýyna eleýli úles qosqan birqatar eńbek maıtalmanyn marapattap, tartý-taralǵylaryn ustatty.

Qostanaı oblysy