Álem • 20 Qyrkúıek, 2023

AQSh-tyń Ortalyq Azııadaǵy strategııasy

281 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

«Wall Street Journal» basylymynda AQSh prezıdenti Djo Baıden men Ortalyq Azııa basshylarynyń kezdesýine qatysty maqala shyqty. Aqparat quralynda Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń sammıti aıasynda Aq úı basshysy Qazaqstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne Túrikmenstan prezıdentterimen kelissóz júrgizetini aıtylǵan.

AQSh-tyń Ortalyq Azııadaǵy strategııasy

«AQSh Ortalyq Azııaǵa qa­tys­ty strategııasyn damytý qa­jet» dep atalatyn baǵanda avtor «S5+1» formaty mańyzǵa ıe eke­nin, óńirdegi taǵdyrsheshti kezdesýge aınalýy múmkin ekenin jazady.

«Amerıka Qurama Shtat­ta­ryna Eýrazııa qurlyǵynyń qaq ortasyna strategııalyq kóz­qaras qajet. Aımaqta Aq úı­diń yqpaly tarıhı turǵyda Reseı men Qytaıǵa qaraǵanda áldeqaıda tómen. Máskeý de, Beıjiń de qıyndyqtarǵa tap kelgende Vashıngton Ortalyq Azııamen yntymaqtastyqty berik ornata alady. Eń bastysy – óńirdegi kóshbasshy Qazaqstanmen tyǵyz yntymaqtastyq bolmaq», dep jazady avtor.

Maqalada 2021 jyly Baıden ákimshiligi 2021 jylǵy ulttyq qaýipsizdik jónindegi ýaqytsha strategııalyq nusqaýlyǵynda Or­talyq Azııany tilge tıek etpe­geni keltirilgen. Al keıingi kezde Vashıngton tarapynyń óńirge nazar aýdarýy – ilgerileýdiń naqty aıǵaǵy.

«Ortalyq Azııa elderiniń kóshbasshylary Máskeý men Beıjińge turaqty túrde barady. Biraq Reseıdiń alapat soǵys­tan álsireýi men Qytaıdyń eko­no­mıkalyq quldyraýy Va­shıng­­tonǵa Ortalyq Azııamen ty­ǵyz qarym-qatynas ornatýǵa, kópten oqshaýlanǵan aımaqty Batys­pen jáne halyqaralyq qaýym­das­tyqpen ıntegrasııalaýǵa múm­kin­dik beredi», delingen maqalada.

Sondaı-aq maqalada Qazaqs­tannyń ıadrolyq qarýdy tarat­paý, terrorızmge qarsy is-qı­myl, qaqtyǵystardy retteý jáne halyqaralyq damý sekildi máselelerge basymdyq be­re­tini, osylaısha halyqaralyq oıyn­shy retinde tanylyp kele jat­qany atap ótilgen. Byltyr Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev kópvektorly syrtqy saıa­sat doktrınasyn qabyldady. Osyndaı qadam arqyly shar­tarap­­­tyń iri jahandyq oıynshylarmen, sonyń ishinde Reseı, Qytaı, AQSh jáne Eýropalyq odaqpen tyǵyz qarym-qatynasty damytýǵa um­ty­lady.

«Reseı men Qytaıǵa jaqyn ornalasqandyqtan, Qazaqstan Vashıngtonǵa Ýkraınadaǵy daǵda­rysty sheshýge jáne soǵystan keıingi kezeńde Máskeýmen qarym-qaty­nasty jaqsartýǵa, sondaı-aq Beıjińmen básekelestiktiń kúsheıýine tótep berýge kómektese alady», deıdi maqala avtory.

Budan keıin Astananyń ara­ǵaıyn­dyq rólin atqarýy úshin Vashıng­tonnyń kórsetetin kó­me­­gi keltirilgen. Birinshiden, Vashıng­ton Astananyń sýper­prezıdenttik basqarý túrinen kúshti parlamenti, jańa saıası partııalarǵa ashyq jáne BAQ erkindigi keńeıtilgen prezı­dent­tik respýblıkaǵa kóshý kezindegi saıası reformalaryna qoldaý kórsete alady. Qazaqstannyń de­mo­­kratııalyq joly Ortalyq Azııa­nyń qalǵan tórt memleketi úshin aımaqty Máskeý, Beıjiń jáne Kabýldyń yqpalynan oqshaý­laýdyń úlgisine aınalmaq.

Ekinshiden, Qazaqstan «Or­ta­­lyq dáliz» dep atalatyn Trans­kas­pıı halyqaralyq tran­zıt­tik dálizi arqyly aımaq pen ja­han­dyq ekonomıka arasyn­daǵy baılanystyrýshy rólin atqa­rady.

«Bul kóparnaly kólik arterııasy Shyǵys pen Batysty qubyrlar, temir joldar, avtomobıl joldary jáne talshyqty-optıkalyq kabelder arqyly baılanystyrady. Dáliz Ortalyq Azııanyń ekonomıkalyq damýyna jáne halyqaralyq energetıkalyq jáne basqa da saýda aǵyndaryna úles qosady. AQSh ınvestısııalar, saý­­da, tehnologııa jáne jahandyq kómegi arqyly dálizdi sátti júzege asyrýǵa yqpal etýge kúshi jetedi. Jalpy alǵanda, Amerıka Qytaı men Reseıden alda bolý strategııa­syn ustana otyryp, Ortalyq Azııaǵa taktıkalyq kózqarasyn jetildirýi kerek», deıdi avtor.

Esterińizge sala keteıik, ma­qa­la avtory Kamran Býharı «New Lines» strategııa jáne saıa­sat ınstıtýtynyń Eýrazııalyq qaýipsizdik jáne órkendeý bóli­mi­niń aǵa dırektory qyzmetin atqarady. Sondaı-aq ol – Ottava ýnıversıtetiniń kásibı damý ıns­tı­týtynyń ulttyq qaýipsizdik jáne syrtqy saıasat jónindegi mamany.