Osy tapsyrma aıasynda elimizdegi azamattyq qoǵam men memlekettik organdar birlese otyryp, «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań jobasy jáne oǵan qosa «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qoǵamdyq baqylaý, ákimshilik rásimderdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zań jobasyn ázirledi. Ata Zańnyń 33-babynda azamattardyń memleket isin basqarýǵa qatysýyna múmkindik berilgen. Ázirlenip jatqan qujattyń da maqsaty – azamattardyń memleket isterin basqarýǵa qatysýyn qamtamasyz etý. «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań jobasy – elimizdegi irgeli reformalardy is júzinde júzege asyrýdaǵy taǵy bir mańyzdy qadam.
Prezıdent Joldaýda: «Azamattyq qoǵamǵa qoldaý kórsetip, onyń áleýetin nyǵaıta túsý kerek. Sondaı-aq asa mańyzdy jalpymemlekettik mindetterdi sheshý úshin talqylaý jumystaryna azamattyq qoǵamnyń múmkindikterin keńinen qoldaný qajet», dedi. Bul sózden halyq pen atqarýshy bıliktiń ortaq múddege jumylyp, qoǵamdaǵy belsendi, sózi ótimdi adamdardyń zań sheńberinde birlese qımyldaýynyń mańyzdylyǵyn uǵamyz. Sebebi azamattyq qoǵamnyń belsendi bolýy – adam kapıtalyn, áleýmettik-ekonomıkalyq jetistikterdi, demokratııalyq qundylyqtardy el ıgiligine aınaldyrýdyń alǵysharty. Mundaǵy basty ustanym – azamattardyń el damýynyń úderisine erkin aralasýyna teń múmkindik berý. Qoǵamdyq baqylaý qoǵamnyń naqty qajettilikterine negizdelgen barlyq deńgeıdegi memlekettik qurylymdar jumysynyń ashyqtyǵyn arttyra túsedi.
Qabyldanǵaly otyrǵan zań jobasynyń negizgi dittegeni – elimizde quqyqtyq sana men quqyqtyq tárbıe negizderin qalyptastyrý. Ol áleýmettik mańyzdy máselelerdi sheshý máselesine azamattardyń belsene atsalysýyna yqpal etedi. Zań jobalaryn ázirleý barysynda elimizdiń jáne shet memleketter tájirıbesindegi qoǵamdyq baqylaý praktıkasy zerdelendi. Qujat jobasyn ázirleýge bilikti sarapshylar jáne azamattyq qoǵam ókilderi keńinen tartyldy. Qyzý pikirtalastar ótti.
Sonymen zań jobasynda qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý salasyndaǵy mindetterdi oryndaýǵa quqyqtyq jaǵdaı jasaý qarastyrylyp otyr. Qujat qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyrýdyń bazalyq qaǵıdalary men qaǵıdattaryn belgileıdi, sondaı-aq, qoǵamdyq baqylaý salasyndaǵy uǵymdardy, sýbektiler men obektilerdi, qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyrý kezindegi múddeler qaqtyǵysyn aıqyndaıdy. Sonymen qatar qoǵamdyq baqylaý sýbektileri men obektileriniń quqyqtary men mindetterin, qoǵamdyq baqylaý nysandaryn naqtylaıdy, qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyrýǵa qatysý sharttaryn reglamentteıdi. Osynyń negizinde jurtshylyq mańyzdy sheshimder qabyldaýǵa bastamashy bola otyryp, ony iske asyrýǵa qatysa alady.
Jalpy, zań jobalaryn Parlamentte qaraý barysynda qoǵamdyq baqylaý obektileriniń tizbesin keńeıtý bóliginde tujyrymdamalyq túzetýler engizildi. Atap aıtqanda, jobada Nazarbaev zııatkerlik mektepteri men Nazarbaev ýnıversıtetiniń, «Samruq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń jumysyna qoǵamdyq baqylaý ornatý týraly normalar engizildi. Mysaly, bizde avtonomdyq bilim berý uıymdary bar. Sonyń ishinde Nazarbaev zııatkerlik mektepteri men Nazarbaev ýnıversıtetiniń qyzmeti zańmen qamtylýy kerek degen túzetý engizilip otyr. Budan buryn atalǵan uıymdarǵa qoǵamdyq baqylaý jasaý eshqandaı zańnamada qaralmaǵan. Bul norma qoǵamnyń suranysy boıynsha engizildi. Avtonomdy bilim berý uıymdarynyń ashyqtyǵy boıynsha, jalpy qoǵamdyq baqylaý máselesi mańyzdy bolǵanyn bilemiz. Osyǵan qatysty qoǵamda kóptegen suraq týyndady. О́ıtkeni avtonomdy bilim oryndary degenimizben, olar da bıýdjetten qarjylandyrylady. Osy oraıda, memlekettik bilim berý uıymdarymen qatar derbes bilim berý uıymdary da qoǵamdyq baqylaýǵa alynatyn bolady.
Budan bólek, bul qujat merzimdi áskerı qyzmetshilerdiń, quqyq qorǵaý organdary bilim uıymdary kýrsanttarynyń qyzmet etý, oqý jáne turmystyq jaǵdaılarymen olardyń otbasy músheleriniń qoǵamdyq baqylaý jasaýyna múmkindik bermek. Ata-ananyń áskerı bólimder men oqý oryndaryna baryp, balasynyń jaǵdaıymen, áskerıler qyzmetimen, jalpy jaǵdaıymen tanysýyna jol ashylady.
Sondaı-aq «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynda qoǵamdyq baqylaýdy qoldaný máselesi de naqtylandy. Mundaı baqylaý ulttyq ál-aýqat qory men ulttyq kompanııalar júzege asyryp jatqan memlekettik áleýmettik jáne ǵylymı-ınnovasııalyq jobalarǵa, bıýdjet qarajaty esebinen oryndalatyn ulttyq jobalarǵa, sondaı-aq qor kórsetken qaıyrymdylyq kómekke qatysty júrgiziledi.
Memleket basshysy joǵaryda atalǵan Joldaýda: «Azamattarymyz reformalarǵa bastamashy bolyp, usynystar berý úshin onlaın-petısııalardyń biryńǵaı zańdy ınstıtýtyn qurý qajet. Mundaı qurylym qandaı da bir burmalaý áreketterinen tolyq qorǵalýǵa tıis. Úkimet azamattyq qoǵammen birlesip, osy mańyzdy jobanyń normatıvtik-quqyqtyq bazasyn ázirleýge jáne onyń barlyq tehnıkalyq máselelerin sheshýge tıis», dedi. Osy qujat arqyly Ákimshilik rásimdik-prosestik kodekske petısııalar týraly tolyqtyrý engizilgeli otyr. Atalǵan zań jobasynda petısııa memlekettik organǵa, jergilikti ókildi jáne atqarýshy organǵa elektrondyq nysanda jiberilgen ujymdyq habar, ún qosý nemese usynys degen uǵymdy bildiretini kórsetilgen. Ol ýákiletti memlekettik organ aıqyndaıtyn ınternet-resýrs arqyly joldanady. Úkimettiń, jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdardyń quzyretine jatatyn máseleler boıynsha petısııalar joldaý úshin olardyń árqaısysyna ártúrli mólsherde qol jınaý kózdelgen.
Ákimshilik rásimdik-prosestik kodekste petısııalardy berý jáne qaraý tártibi bekitiledi, ol ádettegi ótinishter boıynsha belgilengen rásimderden aıtarlyqtaı erekshelenetin bolady. Mysaly, 50 myń adam qol qoıǵan máseleni memlekettik organy qaraýǵa mindetti. Petısııany qaraý barysynda memlekettik organ birqatar is-sharany iske asyrýǵa mindetti bolady. Atap aıtqanda, ortalyq memlekettik organdar petısııada jazylǵan faktilerdi tekserýdi, sheshim jobasyn jarııa talqylaýdy bastaýǵa úsh jumys kúni qalǵanda aryz ıesin ne onyń ókilin jáne múddeli tulǵalardy shaqyryp jáne ótkiziletin kúni men orny týraly ınternet-resýrstar arqyly, sondaı-aq elektrondyq nemese qaǵaz nysanda mindetti túrde habardar etýge tıis. Sonymen qatar talqylaýdy ótkizýge quramyna múddeli memlekettik organdar ókilderin, Parlament jáne máslıhat depýtattaryn, aryz ıesin nemese onyń ókilin, sondaı-aq, qoǵamdyq birlestikterdi qosa otyryp, jeke komıssııany nemese jumys tobyn qurý, petısııaǵa kelip túsken túsiniktemelerdi taldaý, halyqaralyq tájirıbeni zerdeleý jáne salystyrmaly-quqyqtyq taldaý júrgizý qajet.
Jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar petısııada jazylǵan faktilerdi tekserýdi talap etpeıtin jaǵdaılardy qospaǵanda, sol jerge barýǵa, sheshimniń jobasyn jarııa talqylaýdy bastaýǵa úsh jumys kúni qalǵanda aryz ıesin ne onyń ókilin, múddeli tulǵalardy shaqyryp, ótkiziletin kúni men orny týraly ınternet-resýrs arqyly, sondaı-aq, elektrondyq nemese qaǵaz nysanda mindetti túrde habardar ete otyryp, ony ótkizýge, quramyna múddeli memlekettik organdar ókilderin, Parlament jáne máslıhat depýtattaryn, aryz ıesin nemese onyń ókilin, sondaı-aq qoǵamdyq birlestikterdi qosa otyryp, ýaqytsha komıssııany nemese jumys tobyn qurýǵa mindetti.
Qoǵamdyq baqylaý qoǵamnyń naqty suranystaryn negizge ala otyryp, barlyq deńgeıdegi memlekettik qurylymdar jumysynyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan zań jobasy qabyldanǵannan keıin men barlyq belsendi azamattardy osy múmkindikti qalt jibermeı jańa zańdy muqııat zerdeleýge jáne ózderiniń zańdy quqyqtaryn el men halyqtyń ıgiligi úshin paıdalanýǵa shaqyramyn.
Myqty memleket myqty azamattyq qoǵamnan bastalady.
Rýslan RÚSTEMOV,
Senat depýtaty
