Ata-ana quqynan nege aıyryldy?

Jalpy, quqyq qorǵaý organdary­nyń esebinde 393 kámeletke tolma­ǵan jasóspirim men 583 berekesi qashqan otbasy tirkeýge alynǵan. О́kinishke qaraı, bul – tek resmı derek. Alaıda kóp jaǵdaıda kúısiz otba­synda dúnıege kelip, aıdyń-kúnniń ama­ny­nda adam tózgisiz jaǵdaıda qa­lǵan balalardy tıisti mekemeler emes, kórshileri, bolmasa janashyr jandar anyqtap jatady. Máselen, ótken tamyz aıynda Medeý aýdandyq ıývenaldy polısııa ınspektory polısııa tirkeýinde turǵan 1982 jylǵy kelinshektiń páterine birneshe kún boıy kire almaǵan. Pavlodardan kóship kelgen bul otbasy bıyl mamyr aıynda esepke alynǵan. Áıel baılanysqa shyqqysy kelmegen soń, ýchaskelik ınspektor jaǵdaıdyń qıyndaǵanyn sezip, úıine izdep barady. Biraq ol kezde esikti eshkim ashpaǵan, ınspektor 8 tamyzda qaıta soǵady.

«Úıden dybys estilgenimen, eshkim esikti ashpady. Oqıǵa ornyna jergi­likti ýchaskelik ınspektor, TJD qyzmet­kerleri jáne qamqorshylyq ókilderin shaqyrdyq. Esikti kúshpen ashýǵa týra keldi. Úıde áıel mas kúıde boldy. 2016 jyly týǵan qyzy, 2018, 2020 jyldary týǵan eki uly bar. Páterde tazalyq degen atymen joq. Balalardyń jaǵdaıy tym aýyr bolǵandyqtan, qoldaý ortalyǵyna dereý jetkizildi», deıdi Medeý aýdandyq PB kámeletke tolmaǵandar isi jónindegi ýchaskelik ınspektor, polısııa kapıtany Aıjan Butabaeva.

Sondaı-aq bıyl aqpan aıynda Eki­bas­tuzdaǵy «Maýglı» balalardyń oqı­­ǵasy qoǵamda shý týdyrǵannan ke­ıin jıyrmaǵa jýyq laýazym ıesine só­gis jarııalanyp, eskertý berilip, eki she­neý­niktiń jumyssyz qalǵany belgili. Be­rekesiz otbasy týraly polısııaǵa kór­shi­leri habarlaǵan. Kórsetilgen meken­jaıǵa kelgen quzyrly mekeme ókilderi 7, 5, 4, 3 jastaǵy balalardyń aýyryp jatqanyn anyqtady. Úıde tamaq bol­ma­ǵandyqtan, ashtan buratylǵan balalar úsh kúnnen beri nár tatpaǵan. Biriniń ishi úlkeıip, ekinshisi eki kún boıy qusyp aýyrǵan. Tipti ba­la­lardyń ústinde jibi túzý kıimi de bolmaǵan. Vo­lon­ter­ler úıdegi bar kıimdi kıgizip, jedel járdem shaqyrǵannan keıin bala­lar anasymen birge shuǵyl túrde aýrýhanaǵa jet­ki­ziledi. Oblystyq balalar aýrýhana­syna jatqyzylǵan qyz koronavırýs juqtyrsa, úsh uldan pnevmonııa anyqtaldy. Dalaǵa shyǵyp oınamaǵan, toıyp tamaq iship kórmegen baldyrǵandar Maýglı sekildi. Adamdardan qorqady. Ja­baıy bolyp ósken balalardyń den­saý­lyǵy ábden nasharlap ketkeni sonshalyq, bir jyl buryn júre almaı qalǵan. Osy jaıt ta jurttyń ashý-yzasyn týǵyzdy. «Maýglı-balalardyń» anasy 1994 jyly týǵan, al ákesi «Boga­tyr Kómir» JShS kómir óndirýshi kásiporynnyń merdiger mekemeleriniń birinde jumys isteıdi. Úı-kúısiz áke-shesheniń únemi kóship-qonyp júrgeni aıan boldy. Biraq búldirshinderdiń sheshesi ishimdikke salynbaǵan. Sol kezde Ekibastuz qalasy ákiminiń orynbasary Márııam Málikovanyń: «Endigi bas­ty másele – balalardyń densaýlyǵy. Olar anasynyń qamqorlyǵyna, kútip-qaraýyna zárý bolǵandyqtan, sheshesimen birge. Olardyń mundaı kúıge qalaı túskeni anyqtalǵannan keıin, áke-sheshesin ata-ana quqyǵynan aıyrý týraly másele kóteremiz», dep málimdegeni esimizde.

О́kinishtisi, osy oqıǵadan keıin volonterler pavlodarlyqtardan osyndaı áleýmettik jaǵdaıy tómen, berekesi ketken otbasylar týraly habarlap otyrýdy suraǵan kezde, kóp keshiktirmeı-aq óńirdegi aýyldardyń birinde bir jasar balasy bar, ishimdikke salynǵan áıel týraly aqparat túsedi. Eń soraqysy, volonterler bir jastaǵy balanyń anasy buryn da úlken balalarymen sharýasy bolmaǵandyqtan, ata-ana quqyǵynan aıy­rylǵanyn, al ózi Ekibastuzdaǵy «Maýg­lı-balalardyń» anasynyń týǵan ápke­si ekenin anyqtaǵan.

Bıyl aqpan aıynyń aıaǵynda áshkere bolǵan О́skemendegi saıajaı kooperatıv­te­riniń birindegi adam shoshyrlyq oqıǵa da elge málim. Kámeletke tolmaǵandardyń isteri jónindegi ýchaskelik polısııa ıns­pektory, aǵa leıtenant Rasýl Abaev áke-sheshesimen birge araqqa salynyp, birneshe ret kolonııaǵa túsip shyqqan jet­kin­shektiń kishkentaı qaryndastaryn úıinen alyp ketýge májbúr bolady. Sebebi araqqa toıyp alǵan jetkinshek 3 jáne 7 jastaǵy qaryndasyn aıaýsyz soqqyǵa jyqqan. О́limshi bolyp taıaq jegen baldyrǵandardyń bet-aýzy kógerip, súıegi synǵan. Eger ınspektor Rasýl Abaev der kezinde kelmegende, tipti oqıǵanyń arty qaıǵyǵa ulasary anyq edi.

«Jumys barysymen osy otbasyna kelgende úıdiń ishi adam turǵysyz las, shashylyp jatyr eken. Aıaq basatyn jer joq. Úıde eshkim joq, typ-tynysh. Aınalany tekserip, buryshtaǵy kórpeni ashyp qaraǵanda, kózben kórgen jaǵdaıdy sózben jetkizý qıyn. Sebebi qatty soqqy alǵan, kózderi úreıge toly qyz­dar bir-birin qushaqtap búrisip jatty. Bireýin kóterip, bireýin jetektep úıden syrtqa qaraı shyqqanda ýdaı mas, esin bilmeıtin aǵalary pyshaqpen ar­tym­nan qýa jóneldi», deıdi aǵa leıtenant.

Árıne, eldiń ár shalǵaıyndaǵy osyn­daı keleńsiz oqıǵalardyń mysaly qo­ǵam­ǵa oı salýǵa tıis. Aqıqatyna kel­gende, kámeletke tolmaǵan balalardy ózine ózi qol salýǵa deıin aparatyn jaǵdaılar jetkilikti. Bala baqytty da, baqytsyzdyqty da aldymen otbasy­nan tabady. Máselen, Almaty polı­sııasyna kelsek, barlyq múddeli ta­rap­tarmen, memlekettik organdar, qo­ǵamdyq uıymdarmen birge kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzý­shy­lyqtyń aldyn alýǵa áreket jasaýyn jasaıdy. Jasóspirimder arasyndaǵy qylmysqa jol bermeý úshin – quqyq buzýǵa beıim kámeletke tolmaǵandardy erte bastan anyqtap, ári qaraı jeke jumys júrgizý isi kezek kúttirmeıdi.

«Jyl basynan beri kámeletke tolma­ǵan­dar arasyndaǵy qylmystyń aldyn alý maqsatynda múddeli memlekettik organdardyń, jurtshylyqtyń jáne BAQ ókilderiniń qatysýymen jalpyqalalyq 13 jedel aldyn alý is-sharasy ótkizilip, 357 jasóspirim esepke alyndy. Búgingi tańda 393 kámeletke tolmaǵan jasóspirim men 583 berekesiz otbasy resmı túrde baqylaýda tursa, taǵdyr tálkegine túsken 653 kámeletke tolmaǵan jetkinshek balalardy qoldaý ortalyqtaryna ornalas­tyryldy. Kámeletke tolmaǵandardyń túngi, beımezgil ýaqytta óz betterinshe oıyn-saýyq mekemeleri men syrtta qań­ǵyp júrgeni úshin 5640 ata-ana ákim­shi­lik jaýapkershilikke tartyldy», deıdi Almaty qalalyq PD JPQB ıývenaldy polısııa bóliminiń basshysy Janna Shonjanova.

Sondaı-aq spıker kámeletke tolma­ǵan­dar arasyndaǵy qylmystyń aldyn alýda qala jáne aýdandyq ákimdikter janyndaǵy kámeletke tolmaǵandar is­teri jáne olardyń quqyqtaryn qor­ǵaý jónindegi vedomstvoaralyq komıs­sııa­lar­men ózara áreket az ról atqar­maı­ty­nyn aıtady.

Joǵaryda atap ótkendeı, jyl basynan beri komıssııa otyrystarynda kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty 250 ma­terıal qaralyp, 23 adamǵa ata-ana qu­qyǵynan aıyrý túrinde shara qol­da­nyl­ǵan. Oǵan qosa 539 áke-sheshe bala tárbıesinde jaýapkershilik tanyt­pa­ǵany úshin ákimshilik jaýap­ker­shilikke tartylǵan. Biraq osynyń bárine qara­mas­tan, «Balanyń bóteni bolmaıdy» degen támsilge salsaq, qaı kezde de bul má­sele qoǵamǵa ortaq. Jo­ǵa­rydaǵydaı qa­lyń jurttyń orta­synda otyryp, «Maý­g­lıdiń» kúıin keshken baqytsyz ba­la­lar kóbinese aı­na­la­syndaǵy soraqy jaǵdaılarǵa kózin jumyp qaramaıtyn janashyr jan­dardyń arqasynda tabylyp jatady. Sol sııaqty ómir synaqtarynda osaldyq tanytyp, bul shyńyraýdan óz betinshe shyǵa almaı, adasyp júrgender úshin de aınalasyndaǵylardyń qoldaýy men túsinistigi aýadaı qajet.

ALMATY