Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Munaıly óńirdegi ekologııalyq ahýaldyń jaı-kúıi Parlament Májilisi Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń kóshpeli otyrysynda talqylandy. Komıtet tóraǵasy Edil Jańbyrshın bastaǵan depýtattar jergilikti jerde sheshimin tappaı otyrǵan máselege nazar aýdardy.
Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Jasulan Bısembıevtiń aıtýynsha, ekologııalyq máselelerdi sheshý baǵytynda jasalǵan jol kartasyna 22 is-shara engizilgen. Soǵan sáıkes qorshaǵan orta tazalyǵyn jaqsartý úshin birqatar jumys qolǵa alynǵan. Sondaı jumystardyń qatarynda «Týhlaıa balka», «Kvadrat» býlaný alańdaryn, Atyraý munaı óńdeý zaýytyna tıesili býlaný alańynyń bólikterin, Jaıyq ózeniniń oń jaq jaǵalaýyndaǵy kárizdik tazartý ǵımaratyn jańǵyrtý bar.
«Jaıyq ózenindegi ahýaldy ońaltý úshin túp tereńdetý, jaǵalaýdy bekitý jumystary júrip jatyr. Alaıda keıingi úsh jylda Jaıyq ózeniniń arnasy taıyzdanyp barady. Sýdyń azaıýynan ózen ekologııalyq zardap shegý aldynda tur. О́zenniń ortasha kópjyldyq aǵynynyń qalypty kólemi byltyr 9,46-dan 4,93 tekshe shaqyrymǵa azaıdy. Bul ortasha jyldyq aǵyny eki esege tómen. Osyǵan oraı, birinshi kezekte ózenniń sý aǵynyn ulǵaıtý qajettigi baıqalyp otyr», deıdi J.Bısembıev.
Ákim orynbasarynyń málimdeýinshe, bul úshin birneshe máselege nazar aýdarylýy qajet. Birinshiden, Jaıyq ózeniniń joǵary jaǵynda ornalasqan sý qoımalarynan sý jiberý kólemin arttyrýǵa kóńil bólinýge tıis. Ekinshi, ózendegi sý aǵysyn úılestirý (sınhronızasııa), ǵylymı-zerdeleý jumystaryn uıymdastyrylýy kerek. Árıne, mundaı máseleler Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar, Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrlikteriniń, tipti Úkimettiń aralasýynsyz sheshilmeıdi.
«Keıingi jyldary Kaspıı teńiziniń fondyq deńgeıi 2 metrge tómendep, jaǵalaýdan 25-30 shaqyrymǵa qashyqtady. Tartylǵan sýdyń orny tuzdy qumdarǵa aınalý qaýpi týyndap otyr. Osyǵan baılanysty Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginen «Aqjaıyq» memlekettik tabıǵı rezervatynyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıyn jaqsartý úshin tıisti deńgeıde qarjy bólýdi qajet etedi. Teńiz sýynyń tartylý sebebin anyqtaý úshin jedel ǵylymı-zerdeleý jumystaryn júrgizý, jaǵalaýdaǵy tuzdy shańǵa tosqaýyl qoıý úshin naqty baǵdarlamalar jasalýy kerek dep esepteımiz», dep málim etti J.Bısembıev.
Kaspıı teńiziniń tartylýy faýna men floraǵa qaýip tóndirýi múmkin. О́ıtkeni munda kómirsýtegi shıkizatyn óndiretin jer qoınaýyn paıdalanýshylar bar. Qorshaǵan orta tazalyǵy saqtalmasa, elimizdiń Qyzyl kitabyna engizilgen sırek ósimdikter men janýarlardyń túrleri birtindep azaıýy ǵajap emes.
«Qazir teńiz jaǵalaýynan kıik pen ústirt arqaryn, dala búrkiti men úkini, pallas abjylanyn, Shrenk qyzǵaldaqty kezdestirýge bolady. Endi osyndaı sırek kezdesetin janýarlar men qos qanattylardy, baýyrymen jorǵalaýshylardy, ósimdikterdi qorǵaý úshin «Soltústik Ústirt» memlekettik tabıǵı qoryǵyn qurý múmkindigin qarastyrylǵany jón. Qurmanǵazy aýdanyndaǵy Qıǵash ózeninde ósetin lotos ta Qyzyl kitapqa engizildi. Lotos gúli de arnaıy qorǵaýǵa alynýy qajet. Bul úshin «Aqjaıyq» rezervatyna atalǵan gúldiń aýmaǵyn qosymsha qorǵaý quzyretin berý qajet», deıdi J.Bısembıev.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Mansur Oshýrbaevtyń málimetinshe, Atyraý oblysynda aýa basseıniniń lastanýyna munaı-gaz óndirý, munaı óńdeý qyzmetimen aınalysatyn kásiporyndardyń úlesi artyp otyr. Qazir bul kórsetkish 85 paıyzdan asady. Bıyl emıssııalardyń kólemi 52,793 myń tonnaǵa azaıǵan.
«Munyń sebebi – janatyn otyn kóleminiń, alaý qondyrǵysynda jaǵylatyn gazdyń azaıýy, jylytý peshterin jóndeý men gaz berýdi shekteý. Kompanııalarǵa ekologııalyq zańdylyqty saqtaýǵa baılanysty jospardan tys 24 tekserý júrgizildi. Tekserýler nátıjesimen qorshaǵan orta tazalyǵyn buzýǵa qatysty 33 derek anyqtaldy. Zań buzýshylarǵa 88 ákimshilik is qozǵalyp, jalpy kólemi 11,039 mlrd teńgeniń aıyppuly salyndy. Qazir ekologııalyq problemalardy sheshý Atyraý qalasynda ornalasqan kárizdik sorǵy stansalaryn qalpyna keltirý, Qurmanǵazy, Mahambet jáne Jylyoı aýdandarynda aǵyndy sýlardy aldyn ala tazartýdy qamtamasyz etetin káriz-tazartý qondyrǵysyn salý sekildi máseleler bar», dedi M.Oshýrbaev.
Parlament Májilisi Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń tóraǵasy Edil Jańbyrshınniń pikirinshe, munaı-gaz ken oryndaryn ıgeretin kompanııalar qorshaǵan ortany lastaýdy toqtatpasa, kelisilgen mindettemelerdi oryndamasa, kelisimshartty buzý máselesi qaralady. Al Kaspıı teńizi men Jaıyq ózenindegi ekologııalyq ahýaldyń kúrdelengenin BUU deńgeıinde kóterý qajet.
«Jyl saıyn qorshaǵan ortanyń tazalyǵyn qorǵaýǵa qomaqty qarajat jumsalyp jatyr. Soǵan qaramastan bıyl ahýaldyń jaqsarǵanyn kórmeı otyrmyz. Atyraý oblysyndaǵy tabıǵat paıdalanýshylar tazartý qurylǵylarymen jabdyqtalmaǵan. Al iri kompanııalar áli kúnge deıin avtomattandyrylǵan baqylaý júıesin engizbegen. О́ndiristik kásiporyndar tazartylǵan káriz sýlaryn tehnologııalyq úderis úshin keri paıdalanbaıdy. Sonyń saldarynan óńirdegi aýyz sýdyń birden-bir kózi – Jaıyq ózeniniń sýyn shamadan tys kóp tutynady. Mundaı keleńsiz jaıt onsyz da tartylyp bara jatqan Jaıyq ózenine keri áser etetini anyq», dep málim etti E.Jańbyrshın.
Atyraý oblysy
