Qazaq halqynda balalarǵa arnalǵan yrym-tyıymdar kóne zamannan bastap qalyptasqan. Oqyrman nazaryna solardyń negizgilerin usynýdy jón kórdik:
- Náresteniń betine aı sáýlesin túsirmeıdi. Aı sáýlesi betine tússe, ol aýrýǵa shaldyǵady.
- Jańa týǵan balanyń kindigi qatqansha, kún batqannan keıin úıden kúl shyǵarmaıdy. Eger kúl shyǵarylsa, náresteniń densaýlyǵy nasharlaıdy.
- Bala qyrqynan shyqqansha, túnde alyp júrmeıdi. Nárestenin betine aı sáýlesi túsýi múmkin.
- Beıýaqytta balanyń kıimin dalaǵa jaımaıdy.
- Balany ojaýmen ursa, yrys-nesibe ketedi.
- Balany sypyrǵyshpen urmaıdy. Sypyrǵy tıgen bala jamanshylyqqa ushyraıdy.
- Balaǵa úlken adamnyń aldyn kesip ótýge, úlkenderdin sózine aralasýǵa bolmaıdy. Bul - ádepsizdiktiń belgisi.
- Qyzdardyń uldardy tebýine bolmaıdy. Bul keleńsizdik bolyp tabylady.
Dúnıege kelgen náresteniń kindigin aq baltamen kesip, taza jippen baılaıdy da, túbine kúl sebedi. Aq baltany ózge nársege paıdalanbaı, saqtap koıady. Er balanyń kindigin úıkúshik bolmasyn dep, qyrdan asyryp laqtyrady. Al qyz balanyń kindigin úıdin kuty bolsyn degen yrymmen oshaq túbine kómedi.
- Jańa týǵan sábıdi emizbesten buryn taza sýǵa malynǵan qasqyrdyń júnimen aýyzdandyrady. Erte kezde qasqyr kıeli sanalǵan, sondyqtan da bul yrym bala qaskyrdaı qaıratty da qajyrly bolsyn degen nıetten týndaǵan.
- Náresteniń uıkysy tynysh bolýy úshin jáne jyn-shaıtandy kýý maqsatymen adyraspandy otqa jaǵyp tútetip, balany bólerden buryn besigin aınaldyryp, alastap shyǵady.
- Bala bólengen besiktiń ústine jeti nárse (shapan, kebenek, ton, jabý, júgen, qamshy jáne besik kórpe) jabady.
- Kebenek pen qamshy el korǵaıtyn er bolsyn degendi bildiredi.
- Ul balany qyryq kúnge jetkizbeı, 37-39 kúnde, al qyz balany qyryq kúnnen asyryp, 42-44 kúnde kyrkynan shyǵarady. Bul - ul balanyn kalyńdyǵyna tóleıtin qalyń maly az bolsyn degen yrym.
- Sábı shalqasynan jatyp, alańsyz uıyqtasa, elge belgili azamat bolyp ósedi, búk túsip jatsa, ýaıymshyl nemese jigersiz bolyp shyǵady, al etpetinen jatyp uıyqtasa, oıshyl bolady, eger aıaq-qolyn erkin sozyp uıyqtsa, bolashaq batyr, kemeńger bolady dep yrymdaǵan.
- Qyz balaǵa shashy uzyn bolsyn dep jelke jegizedi.
- Balanyń jelkesi shuqyr bolsa nemese jelkesinen súıse, kyrsyk bolyp ósedi dep yrymdaǵan.
- Balanyń oraıy ekeý bolsa, eki ret úılenedi nemese qyzdyń oraıy ekeý bolsa, ekinshi ret turmyska shyǵady dep yrymdaıdy.
- Shóberesiniń alaqanynan sý ishken qart jumaqqa barady degen yrym bar.
- Balaǵa sheshen bolsyn dep tańdaı jegizedi.
- Batyrdyń, aqynnyń, palýannyń sarqytyn jegizse nemese olar sábıdiń aýzyna túkirse, olardyń jaqsy qasıeti men óneri balaǵa qonady degen joralǵy bar.
- Balaǵa qarǵys ótpeýi úshin úsh kempirdiń butynyń arasynan ótkizip alady.
- Sábıge kóz tımes úshin, betine nemese mańdaıyna kúıe jaǵyp, ústine eski kıim kıgizedi.
- Boıyna bala bitpeı júrgen áıel balanyn ıt kóılegin yrym etip alyp qalady.
- Balanyn qaryn shashyn adam aıaǵy baspaıtyn jerge kómip tastaıdy. Olaı
etpese, bala baqytsyzdyqqa ushyraıdy.
- Sábıdiń tez júrip ketýi úshin tusaýy kesiledi.
- Náresteni til-kózden saqtaý úshin onyń besigine, kıimine, tumar retinde jylanbas, úki, toǵyz monshaq nemese kúmis tıyndardy ilip qoıady. Sábıge bireýdiń kózi tıdi dep sekem alǵan jaǵdaıda sol adamnyń úıinen bir narsesi ákelip tútetedi.
- Balany asyrap alǵanda er balaǵa asyqty jilik, kyz balaǵa toqpan jilik ustatyp, kópshilikti buǵan kýá etedi.
- Úıge kirip kele jatqan bala esik aldyna kulap kalsa, úıge yrys-bereke keledi dep qýanady.
- Sábı tońqaıyp, eki aıaǵynyń astynan qarasa, kútken jolaýshy nemese qonaq keledi dep yrymdaıdy.
- Bala turmaı, shetineı bergen jaǵdaıda ony basqa adam ótirik satyp alady.
- Áıeldiń ekiqabat kezinde jerigi qanbasa, balanyń aýzynan sý aǵyp júredi degen nanym bar.
- Áıel ne erkek jumys istep jatqan úıge kelgende qolǵabys jasamasa, balanyń beli búkir bolady dep qaýiptenedi.
- Bala alǵash ret jolǵa shyqqanda toqymqaǵar yrymy oryndalady.
- Sábı anasynan ustap otyryp emse, saran, al erkin otyryp emse, myrza nemese jomart bolady degen uǵym bar.
- Sábı kózin ashyp uıyqtasa, jary sulý bolady degen yrym bar.
- Esiktiń tutqasyn jýǵan sýmen kóz tıgen balanyń betin, eki alaqany men tabanyn jýsa, táýir bolyp ketedi degen nanym bar.
- Bala tilin shyǵarsa, til keledi, ıaǵnı habar keledi dep jorıdy. Bóbek alaqanyn shapalaqtasa, qýanyshty habar keledi dep jorıdy.
- Perzentsiz erli-zaıyptylar moıyndaryna kógennin burshaǵyn saly bala tileıdi.
- Bala qaspaq jese, úılený toıynda jańbyr jaýady degen joramal bar.
- Balanyń moıny tez jáne túzý beký úshin onyń shildehanasynda qoıdyn moıyn omyrtqasyn tutasymen asyp, tesiginen shybyq ótkizip, keptirip qoıady.
- Shala týǵan balany tymaqqa salyp, neshe kún kem bolsa, sonsha kún kerege basyna ilip qoıady.
- Qaly, meńi úlkeıip ketpesin dep, ondaı sábıge «Qaldybaı», «Qaldygúl», «Meńdigúl», «Anarbaı», «Anargúl» dep at qoıady.
- Sábı úıge «Assalaýmaǵaleıkým» dep kirse, ol úıge keshikpeı qonaq keledi dep jorıdy.
- Bala qolyndaǵy zattaryn shashý dep shashsa, ol úıde toı bolady dep jorıdy.
(Joǵaryda jazylǵan málimetter Ádil Ahmetovtyń «Túrki áleminiń yrym-tyıymdary» kitabynan alynǵan)
