Qoǵam • 12 Qazan, 2023

Sanııazovtardyń sarymaıy: Sút ónimderine suranys arta tústi

230 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

«Mal-janyń aman ba?» deıtin aspantaý eliniń negizgi tirshilik kózi – mal ósirý. Onyń et-sútin satyp, nápaqasyn tabý. Al osy kúni mal basyn kóbeıtýdiń qıyndyqtary azaımaı turǵany aqıqat. Oǵan birinshi kezekte jaıylymdyq jerlerdiń tapshylyǵy, jemshóp qorynyń jetispeýshiligi kedergi bolsa, ekinshiden, et-sút, teri óńdeıtin zaýyttardyń, kásiporyndardyń joqtyǵy maldy óńirdiń eń ózekti máselesine aınalyp otyr.

Sanııazovtardyń sarymaıy: Sút ónimderine suranys arta tústi

Alty aı qystan qysylyp-qym­tyrylyp shyǵyp, arqasy jy­lyp, aıaǵy uzarǵan jaz aılaryn­da shelektep saýǵan sútin ótkize almaıtyn, ótkizgen kúnde quny taty­maıtynyna ókpeli aýyl tur­ǵyn­darynyń eńbegi esh, tuzy sor­ǵa aınalyp jatatyny belgili.

Osyndaı qıyndyqtardyń kúr­meýin tarqatýǵa tyrysqan Shyr­ǵanaq aýylyndaǵy jeke kásipker Nurbek Sanııazovtyń shaǵyn sút óńdeý sehynda jaz maýsymynda jumys qaınap jatady. Tań eleń-alańda sút tasymaldaıtyn «ÝAZ» nemese «Gazel» avtokóligin otaldyryp, shalǵaıdaǵy Myńjylqy, Sarykól, Ereýil, Taldy jaılaýlaryna qonystanǵan malshylardy aralap júrip, jańa saýylǵan sútin tirnektep jınap ákelý – Nurbektiń kidirissiz atqaratyn kúndelikti jumysy. Kún qyzbaı jetkizgen sútin 1 tonnalyq sút tartatyn elektrli separatorǵa quıyp, odan kilegeı aıyrý, ony ystyq bý beretin peshte pisirý syndy tynym taptyrmaıtyn jumystar bu­dan ári ata-anasynyń ıeliginde.

Sonaý 2000 jyly «Sanııazov» sharýa qojalyǵyn quryp, jetek­shilik etken aýyldyń isker azamaty Serik Sanııazov iri qara ósirý­men qatar, sútten joǵary sapaly maı shaıqap, qurt jasaýdy negizgi kásiptiń kózine aınaldyrǵan.

Sebebi keńestik kezeńde osy aýyl­da iri sút zaýyty jumys is­tep, táýligine tonnalap sút tar­ty­lyp, sarymaı óndirýmen dań­qy shyqqan sharýashylyqtan jekeshelendirý jyldary shashaý shyǵyp, shashyrap ketken qıyn-qystaý kezeńde eki sısternaǵa ıelik etken Serik Sanııazov sodan beri bul jumystan bir sát qol úzip kórmegen. Úıiniń aýlasyndaǵy úıshikteı ǵana eki bólmege sısternalaryn ornalastyryp, keńestik eski qurylǵylardyń kúshimen sút óńdeýmen aınalysyp kele jatqanyna 35 jyldan asypty.

«Qolda bardy uqsatyp, tir­shi­lik etip kelemiz. Aýyldyń tyny­­sy tarylyp, turalap qalǵan naryq­tyń kezinde de qıyndyq­tan jol taýyp, sharýamyzdy toqtat­paýǵa kúsh saldyq. Tehnıkany jamap-jasqap, eskini quraı alǵa­nymyzdyń arqasynda sút tartý, odan qurt-maı alý jumystary úzi­lis­siz atqaryldy. Bul isimiz aýyl­­dastarymyzdy qýantty. Bir­­li-jarym sıyrynyń sútin ótki­­zip, kúndelikti nan-tuzyn tabý­­ǵa sebin tıgizdi. Sóıtken sút óńdeý sehymyzda jaz aılarynda táý­li­gine 2 tonna mólsherinde sút tar­­ty­lyp, taza qaımaqtan 50 kıloǵa deıin sarymaı, qatyqtan qurt ja­salady. Qazir kúnara irim­­shik qaınatyp, ónim túrlerin kó­beı­tip kelemiz. Keminde 10-15 kılo sa­ry irimshik, buǵan qosa 40 kılo­dan asatyn maısyz irimshik jasap, tuty­nýshylar tapsyrysyn oryndaýdamyz. Sapa standartyna saı jasalatyn tabıǵı ónimderimizge suranys artpasa, kemigen emes», deıdi kásipker.

Mal qońdanyp, sút molaıǵan jaz maýsymynda shaǵyn sehtaǵy jumys ta qarqyn alady. Seriktes­tik qaramaǵyndaǵy on shaqty adamnan ózge qurt jasap, irimshik qaına­týǵa qolǵabys etip, ýaqytsha tabys tapqysy keletin aýyl turǵyn­da­ry­nyń qatary kóbeıedi. Bilekti sy­bana iske kirisetin jumys­shy­lar­dyń kóshbasynda kásipker otba­sy­nyń uıytqysyna aınalǵan aıaýly jan Qýanysh Núsip­janovanyń bel jazbaı, tynym tappaı júretini aı­dan anyq. Samaıyn aq qyraý shal­ǵan ata-ananyń eńbekqorlyǵyn boıy­na sińirip ósken uly Nurbek pen kelini Alfııa ańsary aýǵan qaladan aınyp, týǵan aýylyna týyn tikken. Erinbeı eńbek etken adamnyń alar asýy bıik bolaryna osy jyldar ishindegi jetistikteri dálel bolsa kerek. Qarabastyń ǵana qamyn kúıttemeı, aýyl azamattaryn jumyspen qamtyp, qoldan kelgenshe qaıyrymdylyq sharalaryna atsalysýdy azamat­tyq boryshy sanaıtyn ákeli-balaly Sanııazovtardyń meıir-shapaǵatyn kórip júrgen jandar az emes.

Esimi eline eleýli Serik Sanııa­zov – aýdandyq máslıhattyń úsh sha­qyrylymynda depýtat bolyp saılanyp, aýyldyń kórkeıýine ózindik úlesin qosqan isker azamat.

Osylaısha, joqtan bar jasap, ónim óndirip, aýyl turǵyndaryn tańdaıda bal tatıtyn qurt-maı­men qamtamasyz etip otyrǵan ol, kásipkerlerdi qoldaý maqsatyn­daǵy memlekettik baǵdarla­malardyń eń qajetti jerge jete bermeıtindigin qynjyla jetkizdi.

«Qarjylyq kómekti jumys isteıtinderden góri, qolynda dymy joq, esesine joǵaryda tamyr-tanysy, demeýi barlar tez alady. Bul ádetten áli aryla almaı kelemiz. Olar alǵanyna qaraı durys uqsatsa, qýanar edik. Biraq olaı emes. Oǵan mysal, eki jyl buryn aýdanda ashylǵan sút zaýytyna sheteldik jańa qondyrǵylar qoıylǵanyn qaıteıin, jumysyn bas­tamastan bankrot bolyp tyndy», dep nalyǵan Serik Sanııazov osyndaı qoldaýlar qarapaıym, qolynan is keletin kásip ıelerine jete bermeıtinine qynjylady.

Eki jyl buryn «Nesıe seriktes­tiginen» 16 paıyzben 20 mln teńge nesıe alyp, mal basyn kóbeıtken. Sary­maı óndirýdiń sheberi atanǵan Sanııazovtardyń sút óndirisi órisi malǵa toly óńirdegi jalǵyz «zaýyt» sanalary sózsiz. 

Jańa tehnologııa damyǵan ýaqyt­ta qyryq jylǵy qısyny ketken eski qurylǵylarmen isin ilgeri­le­tip otyrǵan eńbek adamyna jergi­likti ákimdik, kásipkerlik tarapynan qoldaý kórsetiler bolsa, aıadaı bólmedegi sút óńdeý sehynyń qýattylyǵyn arttyryp, iri zaýytqa aınaldyrýǵa múmkindik joq emes. Eń bastysy, jumystyń tetigin biletin,  isti úılestire alatyn, tájirıbesi to­lys­qan bilikti mamandar bar.

 

Almaty oblysy