Tanym • 17 Qazan, 2023

Jańa túsken kelinder qandaı yrym-tyıymdardy bilý kerek?

763 ret

kórsetildi

5 mın

oqý úshin

Kelinge baılanysty tyıymdardyń eki túri bar. Biri – kelinniń jeke basyna salynatyn tyıymdar (kelin ata-enesiniń tósegine otyrmaıdy, jalańbas júrmeıdi t.b.), ekinshisi - basqa úlken-kishi adamdardyń jaman yrymdarynan saqtanyp, ózderin tyıyp ustaıtyn is-áreketteri (jańa túsken kelinniń tósegine basqa áıeldi otyrǵyzbaıdy, sebebi jaman yrym jasap ketedi dep qaýiptenedi). Máselen, balasy túsip qala beretin áıelder jańa túsken kelinniń tósegine eshkimge bildirmeı otyrsa, bala toqtap, perzentti bolady, esesine jas kelin balany az tabady dep yrymdap, ondaı jaǵdaıǵa jol bermeıdi.

Erteden kele jatqan yrymdarǵa baılanysty qazaq kelinderiniń qaısybir nárselerdi isteýden tyıylyp, olardan aýlaq bolýǵa tyrysatyn tyıym túrleriniń kúni búginge deıin tárbıelik máni bar. Tómendegiler osy aıtylǵandardy aıǵaqtaı túsedi:

Aıana TOǴANBEK

Jańa túsken kelinder qandaı yrym-tyıymdardy bilý kerek?

- aıaǵy aýyr nemese jas bosanǵan kelin túnde sýǵa barmaıdy;

- ekiqabat kelin pyshaq, ara, qaıshy ustasa, merziminen buryn bosanady dep aıaǵy aýyr kelinge ondaı zattardy ustatpaıdy;

- kelin orynsyz jerde kúlmeıdi;

- úlken kisilerdiń aldyn kesip ótpeıdi;

- ózinen jasy úlken adamdardyń atyn atamaıdy;

- bóten adam kurýly turǵan shymyldyqty qaramaıdy;

- bireýdiń tósegine otyrmaıdy;

- adam júretin jerge kirdiń sýyn tókpeıdi;

- kóp ishinde daýystap seılemeıdi;

- jurt jumys istep jatqanda sostıyp turmaıdy;

- aýyl ishinde kelin kıiz úıdiń syrtynan ótedi;

- ata-enesine qarsy sóz aıtpaıdy;

- úıge oń aıaqpen kiredi;

- mal qorasy ishine, qulaǵan úı ishine dáretke otyrmaıdy;

- kelin jalanbas júrmeıdi;

- jelini, oshaqty, baqandy, ydysty, arqandy, shańyraqty, baskıimdi, Qurandy attamaıdy;

- kúnge, aıǵa, qabyrstanǵa, aýylǵa qarap jáne jol ústinde dáretke otyrmaıdy;

- úıge júgirip kirýge, júgirip shyǵýǵa bolmaıdy;

- adamdar kózinshe qasynbaıdy;

- búıirin taıanbaıdy;

- salt-dástúrden, ádepten attap ótpeıdi;

- ata-eneniń kózinshe balasyn «óz balam» demeıdi, «atasynyn, ájesinin balasy» deıdi;

- ótirik, ósek, ǵaıbat sóz aıtpaıdy;

- bireýdiń qorasyn qaramaıdy, esiginen syǵalamaıdy;

- emshektegi sábıdi urmaıdy;

- jas kelinder qarashańyraqtyń nemese aqsaqaly bar úıdiń tórine shyqpaıdy;

- bireýdiń betine bajyraıyp qaramaıdy;

- kelin eneniń sózin eki etpeıdi;

- kisige qarsy qarap otyrmaıdy, bir qyrynan otyrady;

- qazaq kelinderi kúıeýiniń atyn atamaǵan, betine karsy kelmeıdi;

- kelin jyl tolmaı tórkinine barmaıdy;

- kólikke mingende onyń aldyn orap ótpeıdi, art jaǵynan ótedi;

- ata-ene, aqsaqal, qaıynaǵa aldynda kelin daýys kóterip sóılemeıdi;

- jas kelinge úlkender kóp qaramaıdy;

- qonaq kelgende kelin úı sypyrmaıdy, balasyna ne basqa bireýge uryspaıdy;

- aıaǵy aýyr kelin túıe etin jemeıdi. Eger jeıtin bolsa, balasyn túıe sııaqty uzaq ýaqyt kóteredi, mezgilinde týmaıdy dep yrymdaıdy. Sábıi áli qyrqynan shyqpaǵan bolsa, ol úıdiń kelini túnde kúl tókpeıdi. Jas bosanǵan kelinshek ıtke ket demeıdi, olaı dese, tisi túsip kalady;

- aıaǵy aýyr nemese jas bosanǵan kelin túnde sýǵa barmaıdy;

- kelin ekiqabat bolsa, bala týǵanda kindigine oralyp qalady dep oǵan ıne-jip ustatpaıdy;

- kelin aıagy aýyr kezinde qoıan etin jemeıdi, sebebi balasy qoıanjyryq bolyp týady dep yrymdaıdy. Ekiqabat kelin arqan attamaıdy, attasa, balanyń kindigi moınyna oralyp qalady deıdi;

- túnde úı sypyrmaıdy, tyrnaq almaıdy;

- juma kúni kir jýmaıdy, óıtkeni arýaqtar renjıdi;

- ydystaǵy sýdyń, taǵamnyń betin ashyq qaldyrýǵa bolmaıdy,

- úıge kirgizgen otyndy dalaǵa qaıta shyǵarmaıdy;

- tolǵaǵy qatty bolady dep ekiqabat kelinshekke tolarsaq jegizbeıdi;

- tań atyp kele jatqanda, kún batyp bara jatqanda, kún nemese aı tutylyp turǵanda kelin kúıeýimen jaqyndaspaıdy, sebebi bala jarym, kemtar bolyp týady dep yrymdaıdy;

- qaryzǵa sý suramaıdy nemese sýdy qaryzǵa bermeıdi;

- úıdiń bir adamy kúıikke shalynǵan ýaqytta kelin sıraq úıitpeıdi, sebebi kúıik tyrysyp qalady,

- tigin tikpeıdi, sebebi kúıgen jer katty shanshyp aýyrady;

- kópirtip kir jýmaıdy, óıtkeni kúıik jarasy jazylmaı, kópirshiktene beredi;

- kúldi, eski jurtty baspaıdy, basqan adamnyń aıaǵy syrqyraıdy;

- shamdy úrlep sóndirmeıdi, óıtkeni umytshaq bolady;

- aqty jerge tókpeıdi, tókse maldyń jelini ketedi;

- pyshaqty shalqasynan qoımaıdy, ol úıdiń maly pyshaqqa ilinedi dep yrymdaıdy;

- maldy kendirmen baılamaıdy, jynǵylmen aıdamaıdy, ondaı maldyń basy óspeıdi;

- qumyrsqanyń ıleýin bassa, aıaǵy aqsaq bolady, al qumyrsqanyń ıleýine dáret etken kelin bala kótermeı qoıady;

- jańbyr jaýyp ketedi dep óreden kurt alyp jemeıdi;

- aı toǵamynda kelin túsirmeıdi;