Muratqa jetelegen jol

Respýblıkamyzdyń qurmetti jolshysy Damır Álimov avtojol salasynda jarty ǵasyr boıy tapjylmaı eńbek etti. Sonaý 1971 jyldan bastap kúni keshege deıin aýdandyq, oblystyq jáne respýblıkalyq deńgeıde tabandy jumystyń úlgisin kórsetip kelgen maıtalman maman úshin jol isiniń maǵynasy tereń, máni qasterli. Áriden qozǵasaq, ekonomıka baǵytyna beıimdilik, naqty salany meńgerýge degen qulshynys ony 1966 jyly О́ske­men qurylys-jol ınstıtýtyna alyp keldi. Avto­mobıl joldary mamandyǵy bo­ıyn­sha bilim ala júrip, talapty jas geo­de­zııalyq tájirıbeden ótedi, teodolıtpen, nıvelırmen jumys isteý qaǵıdasyn úırenip, joldyń negizgi elementterimen tany­sady, avtomobıl joldaryn salý men jóndeýde tájirıbeli maman­dardyń aqyl-keńesin kóńilge toqyp, taǵylymyn molaıtady. Aıtýynsha, dál osy kezeń onyń ómirinde erekshe iz qaldyryp, avtojolshy mamandyǵyn jan-jaqty ıgerýge degen ynta-yqylasyn arttyra túsipti.

Instıtýtty oıdaǵydaı aıaqta­ǵannan keıin jas maman eńbek jolyn Panfılov qalasynda qara­paıym jol sheberi bolýdan bas­taǵan. Ýaqyt óte kele aǵa sheber, keıin jol paıdalaný-qurylys ýchaskesiniń basshysy qyzmetin atqardy. Sol kezderi aýdan aýmaǵynda oblystyq jáne jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldaryn salýmen, jóndeýmen jáne kútip ustaýmen aınalysqan ýchaske birneshe márte jeńimpaz atanǵan. Alǵash ret bıtým quıý, qıyrshyq tas qabatyn tóseý jáne ılemdeý tehnologııasymen jol betin óńdeý isi qolǵa alynyp, sátti júzege asyryldy. Bar­­lyq mańyzdy bastamaǵa zor jaýapkershilikpen qaraıtyn iske myǵym maman belsendiligimen, tııanaqtylyǵymen tanyldy. Bul qabilet 20 jylda atqarylǵan Taldyqorǵandaǵy ınjenerlik, basshylyq qyzmetterde de jan-jaqty ashylyp, shıraı tústi. «90-jyldary avtomobıl joldary boıynsha jumys kólemi kúrt tómendedi. Biz bıýdjetti teńgemen qalyptastyra bastaǵanda oblys jol­daryndaǵy jóndeý jumys­­tarynyń kólemi birden alty esege tómendep, 2000 jylǵa deıin odan ári quldyraýdy jal­ǵastyrdy. Ýaqtyly jáne nor­matıvtik merzimde júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde oblys joldary taǵy birneshe jyl qalypty jaǵdaıda turdy», dep eske aldy ardager sol bir qıyn-qystaý kezeńdi.

Odan soń D.Álimov «Qazaq­avtojol» RMK bas dırek­torynyń orynbasary jáne óndiristik-tehnıkalyq bólimniń bastyǵy bolyp jumys istep, respýblıka boıynsha avtojoldardy paıdalaný máselelerimen aınalysty. Keıin avtomobıl joldary komıtetinde ınvestısııalyq jobalar basqarmasyn basqar­dy. Sol kezeńde elimiz óz qara­ja­tynyń jetispeýshiliginen hal­yq­aralyq qarjy uıymdarynan avtojol­dardyń jaǵdaıyn ońaltý, qozǵa­lystyń qaýipsizdigi men jaıly­lyǵyn arttyrý úshin aqsha ala bastady. D.Álimovtiń jetekshiligimen basqarma osy qaryzdardy ıgerý kezeńderin baqylaýdy, rásimderdi saqtaýdy iske asyrdy, tenderler men merdiger uıymdardy belgiledi.

Damır Álimov avtokólik joldaryn damytý máselelerin, olardy sheshý joldaryn qarastyrýǵa belsendi atsalysyp keledi. Bul turǵyda jol salasynyń qyr-syryn tereń meńgergen, ómirden túıgeni mol baıyrǵy jol­shynyń aıtar keleli oıy, paıym­dy usynys-pikiri az emes. Ar­dager avtomobıl joldaryn salý jáne jóndeý kezinde sapa ta­lap­taryn saqtamaý joldardyń qanaǵattanarlyqsyz jaǵdaıyna sebep bolatynyn atap kórsetedi. Bul problema memleket pen jurt­shylyqtyń baqylaýy arqyly jol jumystaryn jobalaý men júrgizýde baqylaýdy kúsheıtý arqyly birtindep sheshimin tabady. Sol sekildi elimizdiń kúrt kontınentaldy klımaty da kóp qıyndyq keltiredi. Ǵylymı jáne jobalaý uıymdary munyń teris áserin azaıtý boıynsha únemi jumys júrgizip jatyr. «О́kinishke qaraı, bul faktordy tolyǵymen joıý múmkin emes. Sondyqtan jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn avtomobıl joldaryn salý, jóndeý jáne kútip ustaý jumystaryn júrgizý shyǵyndaryn josparlaý kezinde eskerý qajet», dep keńes beredi Damır Tuqymuly.

Taǵy bir másele ‒ ruqsat etilgen júktemelerdi asyrǵany úshin avtojoldy paıdalanýshylardyń jaýapkershiligin keltirilgen zalaldy tolyq óteı otyryp, zań júzinde qatańdatý qajet. Jol jabyndaryn jóndeý arasyndaǵy normatıvtik merzimderdi saqtaý, jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn avtomobıl joldaryn kútip ustaý men aǵymdaǵy jóndeý boıyn­sha jumystardy ýaqtyly ári jetkilikti kólemde oryndaý jiti nazarda bolýǵa tıis.

Sondaı-aq D.Álimov keıingi 30 jylda avtojoldardy kúrdeli jáne ortasha jóndeý boıynsha oryndalatyn jumystar kólemi jóndeý aralyq merzimder boıynsha talap etilgennen 3-5 ese az bolǵanyn aıtady. «Mysaly, «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan mem­lekettik baǵdarlamasynda jer­­gilikti mańyzy bar 27 myń sha­qyrym joldy jóndeý jospar­lanǵan. Baǵdarlamadaǵydaı jón­deý qarqynymen joldyń árbir kılometri belgilengen 5 jyldyń ornyna orta eseppen 15 jyldan keıin jóndeledi. Iаǵnı beıneli túrde aıtqanda, mundaı josparlaý kezinde jol paıdalanýshylary shamamen 5 jyl normatıvtik qujattardyń talaptaryna sáıkes keletin jolmen qozǵalyp, odan keıin 10 jyldan asa ýaqyt boıy joldardyń synǵan, qıraǵan ýchas­kelerimen júredi», deıdi táji­rıbeli jolshy.

Jol ‒ eldiń deńgeıin «baıan­daıtyn» ekonomıkanyń kúre ta­myry, óńirler damýynyń, ómir sapasynyń kórsetkishi. Kez kelgen memleketti naqty uıym­das­tyrylǵan kólik-logıs­tıka salasy men ınfra­qury­lymsyz elestetý qıyn. Jolaýshy tasymalynsyz, júk jetkiziliminsiz ónerkásiptiń, aýyl sharýashylyǵynyń jáne ekonomıkanyń basqa da salala­rynyń tynys-tirshiligin qam­ta­masyz etý múmkin emes.