Osyǵan qaramastan Kaspersky ICS CERT 2023 jyly ónerkásiptik uıymdarǵa jasalatyn kıbershabýyldardyń sany edáýir óskenin resmı túrde habarlap otyr. О́ıtkeni osyndaı qylmystyq áreketter búkil álemdegi ónerkásiptik uıymdardyń qasiretine aınalǵan.
Kaspersky ICS CERT derekteri 2023 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda búkil eldiń ónerkásiptik kásiporyndarda resmı túrde rastalǵan kıberoqıǵalar sany ósip kele jatqanyn rastaıdy. Keleńsiz oqıǵalardyń basym kópshiligi bopsalaýshylar tarapynan týyndaıdy eken. Mundaı tujyrymǵa kompanııa sarapshylary shyǵyn shekken uıymdardyń kıbershabýyldardy resmı túrde rastaǵan derekterin taldaý negizinde kelip otyr.
Elimizde 2023 jyldyń birinshi toqsanynda zııandy nysandar 25,17%-y Avtomattandyrylǵan basqarý kompıýterlerinde (ABJ) buǵattalǵan. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda, shamamen 2 paıyzdyq tarmaqqa joǵary. ABJ kompıýterleri úshin eń kóp taralǵan qaýipti kózder qataryna ınternettegi qaýip-qaterler (13,39%) men alynbaly tasyǵyshtar (2,83%) jatady.
Osy arada oqyrmanǵa túsinikti bolýy úshin ABJ degenimiz – derekterdi basqarý men jınaý serverleri (SCADA), derekterdi saqtaý serverleri, derekter shlıýzderi, ınjenerler men operatorlardyń stasıonarlyq jumys stansalary, ınjenerler men operatorlardyń mobıldi jumys stansalary, tehnologııalyq jelilerdi basqarý úshin jáne ónerkásiptik avtomattandyrý júıelerine arnalǵan BJ ázirleýge paıdalanylatyn kompıýterler ekendigin aıta ketýge bolady.
Sonymen barynsha shabýylǵa ushyraıtyn sala – ónerkásiptik óndiris bolyp otyr. Onyń ishinde, ásirese eń kóp shyǵyndy avtomobıl óndirisi men kólik salasyndaǵy kompanııalar kórip otyr. Atap aıtqanda, keme jasaý, logıstıkamen baılanysty kompanııalar zardap shekse, mıkroelektronıka óndirisinde de ońaıǵa túspeı tur.
Ekonomıkanyń «naqty» zardap shekken salalarynyń alýantúrliligi. Kıbershabýyldar metallýrgııa, farmasevtıka, taý-ken óndirisi, azyq-túlik óndirisi jáne kóptegen basqa salalaryn da aınalyp ótpepti. Bul tizimde, tipti áıgili snoýbord jabdyqtaryn, kıim-keshek pen jabdyqty óndirýshi jáne órt sóndirý jabdyqtarynyń eki óndirýshisi bar. Kóp uzamaı mundaı tizimderde belgili bir taýashalarda jumys isteıtin uıymdardyń paıda bolýy ǵajap emes.
Zardap shekkender tiziminde iri uıymdar men tanymal adamdar bar. Sonymen qatar talaı uıym orasan shyǵynnyń jaı-japsaryn jarııalamaýǵa tyrysatyndyqtan, keltirilgen zııannyń kólemi týraly túsinikteme alý qıyn. О́ıtkeni kóptegen uıymdar keri saldardan qorqyp, shyǵynǵa batqany týraly málimetterdi jasyrady. Sonymen qatar kásiporyndardyń bul týraly bilmeýi de múmkin.
Keń taraǵan shabýyl vektory. Kem degende úsh korporasııa eki túrli MFT ónimderindegi (Managed File Transfer) jabylmaı qalǵan osal tustar arqyly kıbershabýylǵa ushyraǵan. Iri uıymdar, sonyń ishinde aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýde paıdalanatyn osy nusqadaǵy sheshimder klıentter úshin kezekti ret qaýip-qater kózine aınalyp otyr. Kóp jaǵdaıda iri ónerkásiptik kásiporyndar tehnologııalyq jelilerde ǵana emes, sonymen qatar óz jelisiniń óne boıynda qaýipti osal tusty jyldam jaýyp úlgere almaıdy.
Shabýyldardyń kesiri. Kıbershabýyldar derekterdiń buzylýy men ishki AT-júıeleriniń irkilisterine ákelip qana qoımaıdy, sonymen qatar keıbir jaǵdaılarda birneshe aptaǵa sozylatyn jáne tikeleı júzdegen mıllıon dollardaı shyǵyn alyp keletin ónimderdi óndirý men jóneltýdiń jospardan tys toqyraýyna tikeleı sebep bola alady.
Kóterilip otyrǵan máselege oraı, Kaspersky ICS CERT basshysy Evgenıı Goncharov: «Qylmysqa negizdelgen shabýyldar búkil álemdegi ónerkásiptik uıymdardyń naǵyz qasiretine aınaldy. Onyń saldary ekonomıkanyń naqty sektorlaryna ǵana emes, adamdardyń kúndelikti ómirine kesirin tıgizedi. Atap aıtqanda, ótken jartyjyldyqta elektr energetıkasy, onyń ishinde mamandandyrylǵan jabdyqtar, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý keshenderin óndirýshiler, oǵan qosa tıisti servısterdi jetkizýshiler barynsha shabýylǵa ushyraǵan sektorlar tizimine endi. Biz kez kelgen sektordaǵy jáne kez kelgen túrdegi kásiporyndardyń basshylary kıberqaýipsizdik táýekelderin nazarda ustap, qajetti sharalar qabyldaý qajettigin eske salyp otyramyz», degen túsinikteme berdi.
Qoryta kelgende, ABJ kompıýterlerin kıberqaýipterden qorǵaý úshin «Kasperskıı zerthanasy» qaýipsizdik máselelerin der kezinde tanyp, joıyp otyrýǵa OT-júıelerdiń qaýipsizdik aýdıtin júrgizýge keńes beredi.
Barlyq mańyzdy ónerkásiptik júıelerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda operasııalyq tehnologııalardyń sońǵy qurylǵylaryn, jelilerdi qorǵaý sheshimderin paıdalanýdyń kómegi zor. Oǵan qosa, qyzmetkerlerge kıbergıgıena negizderin úıretip otyrýǵa týra keledi.
ALMATY
