Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
2021 jyly polıetılenniń álemdik naryǵy shamamen 140 mlrd dollarǵa baǵalansa, 2027 jylǵa qaraı bul kórsetkish 186 mlrd dollarǵa jetedi delinip otyr. Bul rette polıetılenge suranys 2021 jylǵy 109 mln tonnadan 2027 jyly 140 mln tonnaǵa ulǵaımaq. Osy kezeńde óndiris 108 mln-nan 135 mln tonnaǵa deıin artady dep kórsetken ReportLinker zertteý kompanııasynyń deregin esepke alsaq, bul óndiristiń ósim draıverine aınalyp bara jatqanyn baıqaýǵa bolady. Suranys pen óndiristiń ósýi negizinen elektrtehnıka, elektronıka óndirisi, avtomobıl jasaý, taǵam men sýsyndardy oraý salalarynyń keńeıýine baılanysty. Barlyq markiniń ishinde tyǵyzdyǵy joǵary polıetılen 2021 jyly naryq úlesiniń shamamen 43%-yn ıelendi. Qaptama segmenti álemdik polıetılen naryǵynyń eń joǵary úlesin ‒ 60%-yn alady.
Osy úderisterge saı tabysty yntymaqtastyq ornatý aıasynda elimiz álemdik kóshbasshylardyń biri ‒ Sinopec munaı-hımııa korporasııasyn strategııalyq seriktes retinde qarastyryp otyr. Munaı-gaz hımııasy salasyn damytýdyń mańyzdy kezeńin iske asyrý ekonomıkaǵa mýltıplıkatıvtik áser beretini sózsiz. Osylaısha, Qytaıdyń iri kompanııasynyń qatysýymen aldaǵy jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynan bastap Atyraý oblysynda jyldyq qýaty 1,25 mln tonna polıetılen zaýytynyń qurylysy bastalady. Jýyrda Beıjińde «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy, Sinopec jáne reseılik «Sıbýr» joba operatory «Sılleno» kompanııasyndaǵy qatysý úlesin satyp alý-satý sharttaryna qol qoıdy. QMG qytaılyq kompanııaǵa óziniń 20%-yn, al «Sıbýr» 10%-yn satýǵa kelisti. Sonymen ulttyq kompanııa birlesken kásiporynnyń 40%-yn, Sinopec – 30%-yn, «Sıbýr» ‒ 30%-yn baqylaıtyn boldy. Qytaılyq kompanııanyń jobaǵa kirýin zańdy resimdeýdi kelesi jyldyń birinshi toqsanynda aıaqtaý josparlanyp otyr. Al jyldyń ortasyna qaraı túpkilikti ınvestısııalyq sheshim qabyldanýǵa tıis. Sinopec qosylǵannan keıin jobany iske asyrý jedeldeı túsedi. Qytaılyq seriktesterdiń munaı-hımııa kásiporyndaryn jobalaý, salý jáne paıdalaný tájirıbesi polıetılen óndirý boıynsha zamanaýı jáne senimdi keshen qurýǵa, sondaı-aq bolashaqta Qytaı aýmaǵynda daıyn ónimdi ótkizýdi uıymdastyrýǵa múmkindik beredi.
Shıkizat máselesine kelsek, mamandar etannyń Teńizden jetkiziletinin, ol úshin ken ornynda gaz tazartý kesheni salynatynyn aıtyp júr. Joba boıynsha maýsymda KMG PetroChem men «Teńizshevroıl» kelisimge qol qoıǵan. Keshendi ornalastyrý úshin QMG enshiles kásiporny ken ornynyń aýmaǵynda TShO-dan 30 jylǵa 111 gektardan asa jerdi jalǵa alady. Sonymen qatar zaýyt jyl saıyn 9,1 mıllıard tekshe metr tóńireginde qurǵaq gaz óńdep, shamamen 1,6 mıllıon tonna etan shyǵarmaq. О́ńdeýden keıin 7,8 mlrd tekshe metr kólemindegi jutań gaz ben 370 myń tonna propannyń bir bóligi TShO-ǵa qaıtarylady. Gaz tazartý kesheniniń qurylysy aldaǵy jyldyń naýryz aıynda bastalady. Etandy Teńizden zaýytqa jetkizý úshin uzyndyǵy 225 km qubyr salynady. Zaýyttyń ózi Ulttyq ındýstrııalyq munaı-hımııa tehnoparkiniń aýmaǵynda ornalasady. Onda Kazakhstan Petrochemical Industries (KPI) kompanııasynyń polıpropılen shyǵaratyn kásiporny jumys isteıdi. Árıne, shıkizattyń bolýy ‒ basty básekelestik artyqshylyq. Mysaly, 1,6 mln tonna etan alý úshin 9 mlrd tekshe metr qurǵaq gazdy óńdeý qajet bolsa, Teńiz gazynyń jıyntyq quramyndaǵy etannyń molıarlyq úlesi – shamamen 14%. Al kórshi elderde – 2-2,5 mıllıon tonna etan alý úshin 45 mıllıard tekshe metr gazdy óńdeý qajet, óıtkeni etannyń molıarlyq úlesi – 3%-dan 5%-ǵa deıin. QMG-daǵy jobanyń tartymdy erekshelikterine shıkizattyń quny men olardy birneshe jobalar arasynda bólý esebinen ınfraqurylym shyǵyndarynyń arzandaýy jatady.
Keıingi jyldary Sinopec Overseas Investment Holding daıyn kásiporyndardy satyp alyp, jańa zaýyttarǵa ınvestısııa quıýǵa moıyn burǵany baıqalady. Reuters agenttiginiń habarlaýynsha, Qytaıdyń eń iri munaı-hımııa kompanııasy mundaı josparǵa QHR bıligi suranys pen artyq qýattyń ósýiniń baıaýlaýynan, sondaı-aq joǵary sapaly materıaldar men energetıkalyq ónimderge kóshý aıasynda el ishinde jańa munaı óńdeý zaýyttarynyń qurylysyn shekteýge sheshim qabyldaǵandyqtan kelgen. Qytaıda benzınge degen suranys 2024 jyly sharyqtaý shegine jetedi dep boljanǵan. Sinopec sheteldik munaı óńdeý jáne hımııalyq bıznesti keńeıtý úshin óziniń barlyq múmkindigin paıdalanýǵa tyrysyp, ónimge suranys artyp kele jatqan óńirlerge basymdyq berip otyr. Kompanııa Shrı-Lanka, Sıngapýr, Aýstralııa jáne Brazılııada MО́Z satyp alý múmkindigin zerttegen. Búgingi tańda Sinopec-tiń sheteldik aktıvterine Saýd Arabııasyndaǵy qýattylyǵy kúnine 400 myń barreldi quraıtyn Yasref munaı óńdeý zaýyty, sondaı-aq 2027 jyly paıdalanýǵa beriletin Reseıdegi Amýr gaz-hımııa kesheni kiredi.
Sheteldik ınvestısııalar otandyq ónimderdi halyqaralyq naryqtarǵa shyǵarýǵa kómektesedi. QMG tarapy polıetılendi ishki jáne syrtqy naryqqa satý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Ulttyq kompanııanyń esepteýleri boıynsha, otandyq naryqtyń syıymdylyǵy jylyna shamamen 180 myń tonna polıetılenge baǵalanyp, jyl saıyn kútiletin ósim ortasha eseppen 4%-ǵa artady. «Sılleno» óz ónimderiniń 10-15%-yn ishki tutynýshylarǵa satyp, qalǵanyn eksportqa jiberýge nıetti. Bul rette polıetılendi tutyný jyldan-jylǵa qarqyn alyp kele jatqan Qytaı men Túrkııa, oǵan qosa TMD men Eýropa áleýetti ótkizý naryqtaryna aınalary haq.
