Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Keıingi jyldary memlekettiń balalarǵa qamqorlyǵyn baıqatatyn mańyzdy bastamalar kóptep kórinis berip jatyr. Bul qatardaǵy biregeı baǵdarlama – «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasy. Prezıdenttiń byltyrǵy Joldaýynda usynǵan bul bastamasy, rasynda, balalardy bolashaǵymyz dep biletin ádiletti qoǵamnyń qısyndy qadamy bolmaq. Baǵdarlama iske qosylǵan ýaqyttan bastap Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzy balalardyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdaryla bastaıdy. Qarjy ár bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin aýdarylyp turady, ony merziminen buryn esepshottan sheship alýǵa bolmaıdy. Jınalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalady. Memleket basshysynyń aıtýynsha, Ulttyq qor, shyn máninde, halqymyzdyń ıgiligine qyzmet etip, budan bólingen úles óskeleń urpaqtyń úlken ómirge qadam basýyna joldama beredi.
Atalǵan baǵdarlamany iske asyrý tetikterin egjeı-tegjeıli ekshep, arnaýly zańmen naqtylaýǵa Parlament depýtattary atsalysty. Májilis depýtaty Berik Beısenǵalıevtiń aıtýynsha, bul zań jobasyn ázirleý, talqylaý, maquldaý barysynda Ulttyq qordyń tabysynyń bir bóligin balalarǵa úlestirýdegi máseleler barynsha rettelip, usynys, túzetýler eskerildi.
Infografıkany jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
– Zań boıynsha, Ulttyq qordan balalardyń arnaıy jınaq shottaryna aýdarylǵan qarajatty bolashaqta turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa nemese bilim alýyna jumsaýǵa bolady. Turǵyn úı satyp alýǵa nemese jaqsartýǵa Qazaqstan aýmaǵynda ǵana ruqsat etilgen, al bilim alý úshin sheteldik oqý ornynda oqýǵa múmkindik bar. Bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin esepke jazylǵan qarajat Ulttyq qorda bolady jáne Ulttyq bank qarjy quraldaryna ınvestısııalaýdy jalǵastyrady. Balanyń týǵan kúninen nemese Qazaqstan azamattyǵyn alǵan kúninen bastap 18 jasqa tolǵanǵa deıin onyń baǵdarlamaǵa qatysqan tıisti merzimi úshin árbir balanyń shotyna birdeı soma aýdarylyp turady. Shotta jınaqtalǵan qarajatty balalar 18 jasqa tolǵannan keıin ǵana paıdalanýǵa múmkindik beriledi. Alaıda balalar azamattyqty ózgertken jaǵdaıda bul quqyǵynan aıyrylady. Sondaı-aq tólenetin qarajat salyqtan bosatylady. Buǵan qosa osy qujatta maqsatty jınaqtardy jáne olardy tóleýdi toqtata turý, tyıym salý, tárkileý múmkindigin shekteý sharalaryn, alýshy qaıtys bolǵan nemese qaıtys boldy dep tanylǵan jaǵdaıda muragerlerdiń olardy alý quqyqtary belgilendi, – dedi B.Beısenǵalıev.
Parlament qabyldaǵan zańǵa sáıkes, 18 jasqa tolǵanǵa deıin balalar «qatysýshylar» bolyp esepteledi, kámeletke tolǵannan keıin «alýshylar» sanatyna kóshedi. Osy oraıda 2023 jyldyń 1 qazanyndaǵy resmı derek boıynsha elimizdegi 18 jasqa deıingi balalardyń jalpy sany shamamen 7 mln adam ekenin atap ótken jón.
Al «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasyn iske asyrý úderisi jóninde Qarjy vıse-mınıstri Dáýren Temirbekov aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, atalǵan baǵdarlama kezeń-kezeńimen oryndalady jáne eń aldymen, Ulttyq qorǵa táýelsiz aýdıt júrgiziledi.
– Qabyldanǵan zańnyń negizgi maqsaty – eresek ómirge qadam basatyn óskeleń urpaqqa ult baılyǵynyń bir bóligin berý túrinde qoldaý kórsetý. Osy baǵdarlama alǵashqy tájirıbe ekenin, Ulttyq qordyń ınvestısııalyq tabysynyń ózi oń jáne teris mánder arasynda qubylatynyn eskere otyryp, Zańdy ázirleý kezinde jyl saıynǵy esepteý júrgizý úshin Ulttyq qordyń ótken 18 jyldaǵy ortashalanǵan kirisin esepti jylǵa qaraı paıdalaný usynyldy. Osylaısha, 2024 jyly 18 jasqa deıingi balalarǵa Ulttyq qordyń 2005-2022 jyldardaǵy ortashalanǵan kirisin nazarǵa alyp, qarajat esepteldi. Bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin eseptelgen qarajat is júzinde Ulttyq qorda saqtalady jáne Ulttyq bank ınvestısııalaýdy jalǵastyrady. Bul jınaqtar kámeletke tolǵan adamnyń erekshe menshigi bolyp sanalady. «Ulttyq qordan» jınaqtalǵan qarajat bala 18 jasqa tolǵan kezde ýákiletti operatorlarǵa ótinish bergennen jáne shot ashqannan keıin kórsetilgen shotqa aýdarylady. Bala 18 jasqa tolǵannan keıin shottaǵy qarajat 10 jyl boıy saqtalatyn quqyq beriledi. Shottaǵy qarajat 10 jyl ishinde talap etilmegen jaǵdaıda sol adamnyń zeınetaqy shotyna aýdarý múmkindigi bar. Al eger jınaq ıesi azamattyǵyn ózgertken bolsa, tólemderge talap qoıý quqyǵy da joıylady, – dedi D.Temirbekov.
Balalarǵa bólinetin qarajattyń maqsatty paıdalanylýyn iske asyrý úshin jobanyń operatory retinde «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory» aksıonerlik qoǵamy aıqyndaldy. Bul operator jyl ishinde dúnıege kelgen, qaıtys bolǵan, azamattyq alǵan jáne azamattyqty ózgertken balalar sanyn naqtylaıdy. Derekter tolyqtaı naqtylanǵannan soń Ulttyq bank kámelet jasyna jetken balalarǵa tólem jasaý úshin qajetti somany Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna aýdarady. BJZQ qarajatty balalardyń maqsatqa saı paıdalanýy úshin ekinshi deńgeıli bankte nemese ulttyq poshta operatorynda ashylǵan shotyna jiberedi. Jalpy, bul úderisterge deıin, eń aldymen, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha Ulttyq qorǵa táýelsiz aýdıt júrgiziledi. Aýdıt nátıjesine sáıkes Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisiniń máni men onyń 50 paıyzynyń mólsheri anyqtalady. Osy oraıda «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory» AQ Basqarma tóraǵasy Janat Qurmanov birshama maǵlumatpen bólisti.
– BJZQ áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrýda úlken tájirıbege ıe. Qordyń derbestendirilgen esep pen qashyqtan qyzmet kórsetýge arnalǵan biregeı aqparattyq-tehnologııalyq júıeleri, halyqqa qoljetimdi qyzmetter kórsetetin damyǵan óńirlik jelisi bar. Ulttyq bank jyl saıyn BJZQ-ǵa Ulttyq qordyń ortashalanǵan ınvestısııalyq kirisiniń (OIK) 50 paıyz somasy, OIK mólsherlemesi jáne qatysýshylardyń nysanaly talaptaryna eseptelgen tabys somasy týraly aqparatty qamtıtyn esepti jiberedi dep kózdelip otyr. BJZQ jyl saıyn qańtar aıynda Ádilet mınıstrligine salystyrý úshin esepti jyldyń 31 jeltoqsanynyń aıaǵyndaǵy jaǵdaı boıynsha balalardyń, ıaǵnı «Jeke tulǵalar» memlekettik derekqorynan alynǵan málimetter negizinde derbes qalyptastyrylǵan nysanaly talaptarǵa qatysýshylardyń elektrondyq tizimin berip otyrady. Balanyń baǵdarlamaǵa qatysýshy ekeni týraly aqparatty zańdy ókilder egov.kz portalyndaǵy óziniń jeke kabınetinen ala alady. Buǵan qosa baǵdarlama boıynsha únemi jasalyp otyratyn esepter enpf.kz resmı saıtynda jarııalanady, – dedi J.Qurmanov.
Arnaýly qujatta balalardyń shotyna jınalatyn qarjynyń qunsyzdanbaýy jaǵy eskerildi. Bul úshin balalarǵa aýdarylyp otyrǵan barlyq qarajat dollar baǵamymen esepteledi. Sonymen qatar qandaı da bir keleńsiz oqıǵa oryn alyp, bala qaıtys bolǵan jaǵdaıda jınaqtar muraǵa qaldyrylady. Murager retinde balanyń baýyrlary nemese ata-anasy bola alady. Jınaqtar muragerlerdiń shotyna dollar baǵamymen eseptelip, aýdarylady.
Ulttyq qordyń qazirgi ahýalyn, ondaǵy ınvestısııalyq tabystyń 50 paıyz kólemin eskerip eseptegende, 18 jasqa tolǵansha ár balanyń shotyna kemi 3 myń dollarǵa teń qarajat jınalady eken. Muny búgingi baǵammen teńgege shaqqanda 1,5 mln-ǵa jýyq qarjy. Osy rette ekonomıst Maqsat Halyq qordyń tabysyn arttyratyn tetikterdi qarastyrý kerek ekenin alǵa tartty.
– Shynyn aıtý kerek, qazirgi kúni Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisi aıtarlyqtaı kóp emes. Bul shamamen 2,5 paıyz kóleminde ǵana bolyp tur. Jalpy kórsetkishke qarasaq, keıingi 10 jyldaǵy ınvestısııalyq tabys ta osy mańaıda bolǵan. Sonda balalarǵa bólinedi dep otyrǵan bul qarajattyń mardymdy emes ekenin ańǵaramyz. Qazir bizdiń Ulttyq qorda 57 mlrd dollar bolsa, bul 2,5 paıyzǵa ósip otyratyn bolsa, bul paıyzdy barlyq balaǵa shaqqanda kóp qarjy shyqpaıdy. Sondyqtan biz sarapshylar retinde ınvestısııalyq kiristiń kólemin arttyrý kerek degen usynys aıtyp júrmiz. Mysaly, Norvegııanyń ulttyq qoryn qaraıtyn bolsaq, ondaǵy ınvestısııalyq kiristiń ortasha kólemi 7 paıyzdy quraıdy. Demek bizde de bul kólemdi kemi 5-6 paıyzǵa arttyrýǵa múmkindik bar ekenin baıqaımyz. Bul úshin Ulttyq qorǵa jaýapty organ – Ulttyq banktiń ókilderi naryqty zertteı otyryp, ınvestısııalyq kirisi joǵary bolýy úshin qarajatty qandaı jerlerge salýǵa bolatynyn zerdeleý kerek. Ekinshiden, ózimniń tarapymnan syrtqa ketken aktıvterdi qaıtaryp, Ulttyq qorǵa túsirý kerek degen usynysty kóterip júrmin. Shetelge ketken aktıvterdiń kólemi ortasha 200 mlrd dollar dep baǵalanady. Osy qarjynyń eń bolmasa 100 mlrd dollaryn qaıtara alsaq jáne ony osy Ulttyq qorǵa túsiretin bolsaq, onda bizde 150 mlrd dollardan asa kiristilik bolady. Sonda balalarǵa bólinetin qarjy da úsh esege jýyq kóbeıetin edi, – dedi M.Halyq.
Sonymen «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap iske qosylady. Al 1 aqpannan bastap balalardyń shotyna alǵashqy qarjy túse bastaıdy. Iаǵnı qańtardan bastap bir aıda qarjy kólemi eseptelip, balalardyń sanyna bólinedi. Sondaı-aq kelesi jyly 18 jasqa tolatyn balalar sol ýaqyttan bastap shotyna túsken qarjyny paıdalana berýine bolady. Al ata-analar BJZQ portalyna kirip, sol jaqtan balanyń JSN-syn engizip, qarajattyń túskenin teksere alady.
