Jarqyn isterge toly jyl

Halqymyz jalpyulttyq referendýmda saıası jańǵyrý baǵdaryn qolda­dy. Konstıtýsııalyq reforma Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyn­daǵy asa mańyzdy qadam boldy. Bul ózgeris­terdiń birinshi kezeńi 2021 jyly bastalsa, ekinshi kezeńi 2022 jyly engizildi. Úshinshi kezeńi, Prezıdenttiń saılaýal­dy baǵdarlamasymen úndese otyryp, 2023 jyldyń qańtarynda kúshine endi.

Prezıdent saılaýy eldiń barlyq saıası júıesin jandandyryp, memleket­tiń kúsh-qýatyn áleýmettik-ekonomı­ka­lyq baǵyt-baǵdaryn jańartýǵa jumyl­dyrýǵa yqpal etti. Osynyń nátı­jesinde, Qasym-Jomart Kemeluly 81,31% daýys jınap, qaıta saılandy. Ulyqtaý rásimi 26 qarasha kúni ótti.

Saılaý qorytyndysy el turǵyn­darynyń basym kópshiligi Memleket basshysynyń saıasat pen ekonomıkany reformalaý kýrsyn qoldaıty­nyn kórsetti. Ádiletti Qazaqstandy qurý tıimdi memlekettik úlgini qalyp­tastyrýdyń negizgi ıdeologııasy men tujyrymdamalyq negizine aınaldy. Halyq seniminiń jańa mandaty Mem­leket basshysyna ulttyq damýdyń stra­te­gııalyq mindetterin oralymdy sheshý­ge qajet tyń múmkindikter berdi. 

Q.Toqaevtyń «Ádiletti Qazaqstan: bárimiz jáne árqaısysymyz úshin. Qazir jáne árdaıym» saılaýaldy baǵdarla­masy ádil memleket, ádil ekonomıka jáne ádil qoǵam syndy úsh qaǵıdaǵa negiz­deldi. Baǵdarlama saıası reformalar men memleket qyzmetiniń barlyq mańyzdy baǵytyn qamtydy. Ár bólimde árbir aspektiniń mańyzdylyǵyn kórsetetin tezıster túzildi. Kóptegen tarmaq buryn jarııalanǵan bastamalardy biriktirip, olardy júzege asyrý joldaryn ashyq sıpattady.

Saılaýdan keıin Prezıdenttiń saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi is-qımyl josparyn bekitken arnaıy Jarlyǵy shyqty. Josparda saılaýaldy shtabqa úgit naýqany kezinde azamattardan kelip túsken usynystar da jan-jaqty qamtyldy. Baǵdarlamany sapaly oryndaý úshin Jol kartasy ázirlendi. Oǵan 117 tarmaq endi, túrli baǵyt bo­ıynsha jaýapty memlekettik organdar men tapsyrmalardy oryndaýdyń naqty merzimderi kórsetildi. Jol kartasynyń árbir tarmaǵy boıynsha monıtorıng naqty ýaqyt rejiminde ınteraktıvti onlaın-dashbord arqyly júrgiziletin boldy. Iаǵnı burnaǵy qaǵaz esepter, anyqtamalar men tanystyrylymdar alynyp tastaldy.

Sodan beride arada ótken bir jylǵa jýyq ýaqyt ishinde asa mańyzdy, aýqym­dy is-sharalar qaýyrt qolǵa alynyp, tabandylyqpen, tııanaqty atqaryldy. Konstıtýsııalyq reforma arqyly búkil júıeni ózgertetin batyl qadamdar jasaldy. Prezıdent saılaýynan keıin bıyl naýryz aıynda Parlament saılaýy da uıymdastyrylyp, naýqan shynaıy báseke jaǵdaıynda ashyq ótti. Par­lamenttiń quzyreti men qyzmeti qaı­ta qaraldy. Depýtattardyń róli edáýir kúsheıdi. Konstıtýsııalyq sot quryl­dy. Búkil sot júıesine túbegeıli refor­ma jasaý bastaldy. Adamnyń quqyq­tary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa qatys­ty is-sharalar jańasha sıpat aldy. Aza­mattardyń saıası ómirge emin-erkin aralasýyna keń jol ashyldy. Reformalardyń barlyǵy «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Par­lament – esep beretin Úkimet» qaǵı­da­syna negizdeldi. Bul qaǵıda – memleketi­mizdiń qazirgi tańdaǵy basty ustanymy.

Jalpy, referendýmdy qosqanda, keıingi bir jyldan astam ýaqyttyń ishinde elimizde óte mańyzdy 5 saıası naýqan sátimen ótti. Onyń barlyǵy álemniń túkpir-túkpirinde túrli qaqtyǵys beleń alyp, shıelenister shıryǵyp tur­ǵan asa kúrdeli kezeńge tuspa-tus keldi. Soǵan qaramastan, saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq damý maqsatyndaǵy baptalǵan baǵdarlamalardyń, ejelden enshimiz bolyp kele jatqan ishki yntymaq pen syrtqy yqpaldastyqtyń arqasynda osy qysqa merzimde edáýir jetistikter­ge qol jetkizip úlgerdik. Eń bastysy, elimizdiń jańaryp, jańǵyra bastaǵanyna qalyń buqaranyń kózi jete tústi.

Memleket basshysynyń saılaýaldy baǵdarlamasynda, sondaı-aq jyl saıynǵy Joldaýlarynda aıshyqtalǵan maqsat-mindetterdiń birqatarynyń oryndalý barysyn naqtyly derek-dáıek­terge súıene otyryp saralap kóre­lik. Jańa reformalar, eń aldymen, adam­ǵa, onyń ishinde eńbek adamyna basa kóńil bólip, is basyndaǵy árbir azamatty, sharýasyn dóńgeletip, shaǵyn jáne orta bıznes salasyn damytýǵa úles qo­syp júrgen árbir kásipkerdi jan-jaqty qoldaýǵa, árbir muqtaj otan­da­symyzdy áleýmettik qorǵaýdy kúsheı­týge baǵyttalǵan. Aıtalyq, Prezıdent­tiń saılaýaldy baǵdarlamasy aıasynda, aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn ón­dirý­shilerdi jan-jaqty qoldaý, aýyl tur­ǵyndaryn agrarlyq bızneske barynsha tartý, azyq-túlik qaýipsizdigi jáne azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa baılanysty máselelerdi sheshý maqsatynda jobalanyp, qalypty júzege asyrylyp jatqan «Aýyl amanaty» memlekettik baǵdarlamasyna búginde barsha buqara múddelilik tanytyp otyr. Jobanyń basty maqsaty – aýyldy jerlerdegi halyqtyń tabysyn arttyrý. Kóptegen kásipker, fermer qoldaý bolsa, aýyl-aýmaqta óz isin bastaýǵa nemese osyǵan deıin shuǵyldanyp kelgen shaǵyn kásipteriniń aıasyn keńeıtip, ta­lapqa saı damyta alatynyna bek senimdi.

Sondaı-aq atalǵan baǵdarlamaǵa enshiles «Jer amanaty» jobasy da júıe­li júzege asyrylyp jatyr. Baǵdar­lama aıasynda ıgerýsiz jatqan jerler mem­leket menshigine qaıtarylatyn bola­dy. «Jer amanaty» komıssııasy Mem­leket basshysynyń iri jer ıe­lerin synaýynan keıin qurylǵan edi. Komıs­sııa qaraýsyz jáne paıdalanylmaı jat­qan jerlerdi memleket ıeligine qaıtarý­men shuǵyldanady. Aıta ketken jón, búginde paıdalanylmaı jatqan 5,2 mln gektardan astam jer memleket menshigine qaıtaryldy. Komıssııanyń bastamasymen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ózge de memlekettik organdarmen birlese otyryp, qaıtarylǵan jerlerdiń ınteraktıvti kartasyn ázir­ledi. Jer degenimiz – uqsata bilgenge yrys-bereke, tabys kózi. Keıingi jyldary aýyl sharýashylyǵy alqaptarynyń apshysy qýyrylyp, jer tanaptary jadap-júdep, jaıylymdyq jerlerdiń tarylyp bara jatqany jóninde jıi aıtylyp, jazylyp júr. «Jer – elge amanat, el – erge amanat» degen qanatty qaǵıda bar. Sol turǵyda «Jer amanaty» komıssııasynyń jumysy aldaǵy ýaqytta da júıeli túrde jalǵasa bermek.

Jer jáne onyń qoınaýy, basqa da tabıǵı resýrstar halyqqa tıesili. Halyq atynan menshik quqyǵyn memleket júzege asyrady. Jeri baıdyń – eli baı. Sondyqtan da onyń ıgiligin halyq kórýge tıis. Jer amanatynyń jalǵasyndaı, elimizdiń ken oryndaryna júrgizilgen tekserý jumystarynyń qorytyndysy da kóńil qýantady. Máselen, keıingi kezeńde túrli zań buzýshylyqtarǵa baılanys­ty qatty paıdaly qazbalardy ıgerýge berilgen 200-den astam kelisimshart pen lısenzııa qaıtaryp alyndy.

Qalyń buqarany qatty alańdatatyn, qashanda nazardaǵy bir másele – kólik ınfraqurylymynyń damýy. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Úkimet elimizdiń kólik-logıstıkalyq áleýetin damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn bekitti. Sondaı-aq tranzıttik áleýetti arttyrý úshin vagon parki tapshylyǵyna qatysty másele de birtindep sheshimin taýyp keledi. «Stadler», «Alstom» jáne «Wabtec» kompanııalarynyń qatysýymen otandyq zaýyttarda vagon jáne lokomotıv óndirisi bastaldy.

Prezıdenttiń 2029 jylǵa deıingi saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda halyqaralyq avtomobıl dáliz­derin damytý, sonyń ishinde respýblı­ka­lyq mańyzy bar 8 myń shaqyrym avto­jol salý jáne qaıta jóndeý jumystary qolǵa aly­nyp, júrgizilip jatyr. Azamattyq avıa­sııa salasynda da turaqty ósim baıqa­lady. О́tken jyly el kólemindegi avıa­kom­panııalar 11 mıllıonǵa jýyq jolaý­shy tasymaldady. «Ashyq aspan» reji­mi engizildi. Ushý geografııasy keńe­ıip keledi. 2025 jylǵa deıin Tokıo, Sın­ga­pýr, Shanhaı jáne Nıý-Iork baǵyt­tary­na reıster ashylady dep josparlanyp otyr.

Ekonomıka men óndiristiń jaýynger salasy – shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, shıkizat sektoryna, taý-ken óner­kásibi men geologııalyq barlaý sala­laryna ınvestısııa tartý jumys­tary kúsh alyp keledi. Kásipkerlik, bıznes­tegi bıýrokratııalyq kedergiler de jiti anyq­talyp, joıylyp jatyr. Sony­men qa­tar jol boıyndaǵy, sondaı-aq áleý­mettik, ınjenerlik jáne kommýnaldyq ınf­ra­qurylymdardy jańǵyrtýǵa erekshe nazar aýdarylyp, óndiristegi otandyq úles­ti arttyrý jumysy jańasha qarqyn aldy.

Saılaýaldy baǵdarlamany oryndaý aıasynda atqarylyp jatqan tur­ǵyndardy áleýmettik qamsyzdandyrý sharalary da qomaqty. Kópbalaly analarǵa beriletin járdemaqy kólemi ulǵaıdy. Jyl saıyn muǵalimder men medısına qyzmetkerleriniń jalaqysy, stýdentterdiń járdemaqysy ósip keledi.

Áleýmettaný salasyndaǵy zertteý­ler­ nátıjeleri kórsetkendeı, turǵyndar­dyń basym bóligi Q.Toqaevtyń saılaý­aldy baǵdarlamasy, Joldaýlarynda aıshyqtalǵan barlyq tezısiniń is júzinde oryndalýyn kútedi. Memleket basshysyna kórsetilgen senim, túptep kelgende – saılaý nátıjelerin zańdastyrýdyń, refor­malardy tabysty júzege asyrý­dyń jáne qoıylǵan maqsattarǵa qol jet­kizýdiń mańyzdy faktory. Sol turǵyda saılaýaldy tuǵyrnamanyń árbir tezısi respýblıkalyq jobalarǵa, jol kartalaryna jáne salalyq mınıstrlikter men basqa da memlekettik organdardyń jumys josparlaryna engizile otyryp, maqsatty ındıkatory bar naqty nusqaýlyqtarda rásimdeletin bolady. Biz búgin tuǵyrnamanyń halyqtyń kún­delikti turmys-tirshiligine tikeleı qatysy bar birqatar tarmaǵynyń oryn­dalý barysyn ǵana az-kem sóz ettik. Al jo­ǵaryda atalǵan 117 tarmaqtyń árqaı­sysy boıynsha josparlanǵan is-shara­nyń aıaqtalý nysany, jaýapty oryndaýshylary, oryndalý merzimi naq­ty­ly belgilengen, tıisti oryndardyń, mekeme-uıymdardyń, kásiporyndardyń turaqty baqylaýynda. Osy oraıda baǵdarlamanyń atqarylǵannan góri, atqarylar is-sharalary áldeqaıda kóp, tipti ulan-asyr.

Demek aldaǵy alty jyl aıqyn, ashyq, qolaıly, nátıjeli, halyqtyq joba, jos­parlardyń oryndalý kezeńi, tyń ıdeıalar men jasampaz jańalyqtardyń jylnamasy bolmaq. Barshamyz úshin búgingi tańdaǵy basty murat, bataly tirlik – Otanymyzǵa, oshaǵymyzǵa yrys-qut, ıgilik bolyp darıtyn adal eńbek. Osyny jete uǵynǵan Memleket basshysy el basqarýdyń demokratııalyq dástúrlerine júgine otyryp, reformany oıdaǵydaı órge bastyrý úshin qalyń buqara men árbir azamatty ortaq iske jappaı jumylýǵa shaqyratyn saıa­sı bastamalardy der kezinde kóterip otyr. Bul bizdiń konstıtýsııalyq qury­lysymyzǵa degen senimimizdi nyǵaıtady. Keleshekke degen úmitimizdi ulǵaıtady. Bizdiń táýbemiz ben tobamyz – tabıǵı baılyǵymyzdyń moldyǵy men saıası-áleýmettik ahýalymyzdyń salamattyǵy. Osy turǵyda búgingi sózdi de Memleket basshysynyń tolǵamymen túıindegimiz keledi: «Elimizdiń maqsaty aıqyn, bul – Ádiletti Qazaqstandy qurý. Munyń bári bir kúnde jasalatyn sharýa emes. Barshamyz tabandy, eńbekqor, bilikti, uqypty, tártipti bolýymyz kerek. Eń aldymen, otanshyl bolýymyz qajet. Ult­tyń jáne memlekettiń múddesi bári­nen bıik turýǵa tıis. Elimizdi órkendetý úshin eńbek etý – barshamyzdyń azamattyq boryshymyz. Endeshe, Otan aldyndaǵy osy perzenttik paryzymyzǵa árdaıym adal bolaıyq».