Qazaqty ǵun etken mahabbat

Bálkim, jazylǵan shyǵarma odan da kóp bolýy múmkin. Sonaý kóshpeliler órkenıetiniń tabıǵı, saf óneriniń shoqtyqty ókili, uly jyraý jasy kelse de jurtty tańǵaldyryp qaıtqanyna qaıran qalmaǵan adam joq. Tipti bir orys aqyny Jambyldyń áreketin kórip, kózine jas alǵan desedi. Qazirgi urpaq senbeýi de kádik, múmkin tipti basqasha oılaýy, óıtkeni ol zaman adamdarynyń rýhy men sana-sezimi múlde bólek-aý. Adam aıtsa nanǵysyz nárseler búginde bolyp jatqanymen, kóbi kisi janynyń emes, tehnıkalyq, jasandy ıntellekt turǵysynan. Al toqsandy tóńirektep, odan asyp bara jatqan Jákeńdiki rýhanı tóńkeriske para-par der edik. Aqylǵa syıa bermeıtin qyzyq. Dese de aqyn Jumataı Jaqypbaev oqıǵany jy­raýdyń janynda júrgen bireýden nemese árbir tusyn ejiktep jazǵan estelikten bildi me eken, vokzalǵa barǵanynan bastap qasynda júrgen­deı beınelep jazady. Taǵy bir tamashasy, uly keıipkeri Jákeńdi ǵun dep ataıdy:

«Vokzalǵa qaraı bul eldi kim bóriktirdi?

Kórikti eldiń qushaǵyn gúl kómip turdy,

Baqtııar, Edil kıetin sýsar bórikpen,

Kúrjistanǵa kerik qas ǵun kelip kirdi.

Arnaldy ǵunǵa kúrjiniń áýeni, úni,

Artynan sózi jetti oǵan, áýeli gúli.

Myń aýyzbenen ataǵyn aspanǵa atty,

Qursaǵyn qanjar sándegen taý eli muny», dep ańyz qylady. Osy jerde «qursaǵyn qanjar sándegen taý eli» degen beıresmı ataýdyń máni zor dep bilemiz. Kúrjilikterdiń ulttyq syıpatyn jalǵyz aýyz sózge syıdyrǵan aqynnyń sheberligi.

Osynshama syı-qurmet, ulan-asyr toı ústinde Jákeń kúrjiniń jas sulýyna ǵashyq bolyp qalǵanyn jyrmen kelisti órnektep ákeledi: «Kókjanar aqyn kórmegen jyr, áni kemip – Toqsanǵa kelgen, jany jas bulany kórip...», dep bir qaıyrady da, ári qaraı Jambyl bolyp sóıleıdi:

«Sýaltty bir dert jyr, áni sýalmas urtyn,

Májnúndi mundaı eshqandaı týa almas ultyń.

Aıkúmisterdi alty orap alatyn sulý –

Kúrjiniń qyzy-aı, ondaı jan týar ma, shirkin!»,

deıdi. Taýlyqtardyń bolmysy bólek bolady dep tegin aıtylmasa kerek. Jambyl da, kúrjilik arý da taýlyq. Ekeýi Alataý men Qap taýynyń yntyzarlyǵyn áıgilegendeı. Onyń ústine jas bulanyń toqsanǵa kelgen ǵun tuıaǵynyń mahabbatyn jatyrqamaǵany baıqalady. Láıli men Májnún, Qozy men Baıan bir-birine ǵashyq desek, jas shamasy turǵylas, basqa da kóp sáıkestikter qabystyrady. Al mynaý múlde tosyn mahabbat.

«Bastaldy qaıta birjola muńdy ánniń shaǵy,

Shýlardyń máni qalmady, shyńdardyń sáni.

Ǵashyq bop qaldy, arýdy alǵysy keldi,

Toqsanǵa kelgen ekeılik ǵundardyń shaly.

…Arý, aq tańym. Men búgin jaraly Ǵunyń,

Qobyz keýdeniń zarlatqan sanaly qylyn.

«Ákemdeı jansyz…bir túrli… súıemin» deısiz…

Sol sóziń meni óltirip barady, Kúnim.

О́lmedim, qaldym ózińdi kórgende mana,

Kókten de qara kózime, jerden de qara.

«Súıemin» deıdi otymen, nurymen barlyq…

Ǵun, qalqam, ǵashyq bolmaıdy ólgende ǵana…»

Ekeı – Jambyldyń shyqqan tegi. О́leńdegi kilt sóz ǵun dep oılaımyz. Iаǵnı qazaqtyń túpki babalary, demek sodan beri jasap kele jatqan qazaqtyń jasy túgili toqsannan asyp bara jatqan qartynyń kózinde nur oınap órtke oranyp, kúıip-janǵany... Ol zamanda ǵalamat emeı ne? Aqynnyń Jambyl atyn ǵun ataýymen almastyrýynda ulttyq baıandaý, úlken emeýrin turǵanyn ańǵaramyz. Tipti sol ǵundardyń tuıaǵy «ákemdeı jansyz... birtúrli...» degeniń janymdy órtep barady dep keııdi. Adam ólmeı jatyp-aq mahabbaty sóngende ómirin toqta­tady degen sóz. О́mir súrip jatqandardyń qanshasy tiri, qanshasy óli, bir Qudaıǵa ǵana aıan.

Bul taqyryptaǵy ekinshi óleń Muhtar Shaha­novtyń jyry. Ol qart aqynnyń Grýzııaǵa baryp ǵashyq bolǵanyn aıta kele:

«...Sulýlyqty sezinýden qalǵan jan

Bárinen de qalady.

Otyzynda kempir bolǵan qyz az ba,

Jigit az ba otyz beste shal bolǵan?!

Kim jas, kim qart, ýaqyt ózi irikter,

Er kóbeısin at qyp miner qııaldy.

Qarttyq – ottyń azaıýy, oty azaıǵan jigitter

Qaı kezde de qoǵam úshin zııandy.

Baqyttysyń ár tań saıyn kózińdi

Sulýlyqqa sýarýdan qashpasań.

Qartaıdym dep aldaı kórme ózińdi,

Qarttyq jaspen ólshenbeıdi eshqashan».

Munda óleń bárin aıtyp tur. Demek ultty da, uly murat, armandardy da keýdesinde oty barlar ǵana ustap, mazdatyp, keler urpaqqa tabystap keledi.