Kitaphanashylar muńyn estıtin jan bar ma?

Myńjyldyq tarıhy bar ar­heo­logııalyq-mádenı eskert­kish­terimen de erekshelenedi. Ǵasyrlar qoınaýynan jetken «Altyn adam» da osy óńirden tabylsa, oǵan qosa 100-den asa saq dáýiriniń qorǵandary memleket qamqorlyǵynda.

Osylaısha, tarıhy tereńnen ta­myr tartatyn ólkeniń injý-mar­jany, rýhanı qazynasyna aınalǵan aýdandyq ortalyq kitaphanasy­nyń kóneniń kózindeı eski ári qu­laýǵa shaq ǵımaratta ornalas­qa­ny týraly qalamger Shaıahmet Qusaıynulynan habardar bolyp, atalǵan mekemege arnaıy atbasyn burǵan edik. Esik qalasynyń qaq ortasynda ornalasqan aq­boz úı­diń tabaldyryǵyn attaı bere, jaǵa ustatar jaǵdaıdyń aqıqat­tyǵyna kóz jetkizdik.

Eski zamannan qalǵan ǵımarat­tyń qabyrǵasy sógilip, irgesinen syz, tóbesinen sý ótip, kóktiń ıisi múńkigen zalda kitaphanashylar «shyqpa, janym, shyqpamen» kú­neltip kele jatqandyǵynyń kýási boldyq. «Osy jazda ujym mú­sheleri birlesip, oqyrmannan uıat bolmas úshin óz kúshimizben oqý zalyn aǵartyp, qalypqa keltirdik. Kórip turǵanyńyzdaı, rýhanı qun­dylyǵymyz qundaqtalǵan ki­tap­tarymyzdy qoıatyn oryn joq. Birazy ústel astynda, burysh­tar­­da býylyp-túıilip tur», deıdi kitaphanashy Gýlıa Saýryqova.

Kóne zamanda kópestiń úıi bol­ǵan bul ǵımaratqa qonys aýdarmas buryn da kitaphanashylar «kósh­pe­liler kúıin» keshipti. Keńes kezin­de 63 kitaphanasy bar irgeli aýdan­da búginge jetkeni Shelek jáne Esik qalasyndaǵy ortalyq kitaphana­lar ǵana eken. Búgingi aýdandyq orta­lyq kitaphanaǵa 21 aýyldyq kitaphana qaraıdy. Olardyń da jaı-kúıiniń máz emestigin áńgime aýanynan ańǵardyq. Ásirese Tu­manbaı aqyn týǵan Qazatkom jáne Qazaqstan aýylyndaǵy kitapha­na­lardyń jaǵdaıy tipten syn kóter­meıtindigi tilge tıek boldy. Kók­tóbede kitaphana múldem joq eken. Aýyldardyń kóbinde «kitap­hana» dep aıdar taqqany bol­masa, kitaphana degen atyna zaty úılespeıtini, ondaǵy qyzmet­ker­lerdiń tar jerdi «tamasha» qy­lyp, jylynarǵa jer tappaı, búrseńdep júrgenderin ashyp aıtty. Internet júıesi ortalyqta ǵana bolmasa, bárine birdeı qoljetimdi emestigine de eshkim bas aýyrtpaıtyn syńaı­ly. «Osy kitaphana­nyń 50 jyldan bergi oqyrmany­myn. Meniń 1 pa­ıyz talantym bar shyǵar, 99 paıyzy osy kitap oqý­dyń, eńbektený­diń arqasynda keldi. Kitaphana esi­gin kúnara ashamyn. Myna jaǵ­daı­laryna janym ­aýyrady. Má­de­nıet úıiniń jertólesin­de otyr­ǵanda da namystan órtenip edik. Endi, mine, «týbdıspanserdiń» ǵı­ma­­ratyndaǵy kúıi osyndaı adam tóz­­gisiz bolyp tur. О́z isine adal kitaphanashylardyń kórmegeni joq. On segiz jyl kitaphana dı­rektory bolǵan Saltanat Mama­janovanyń eren eńbeginiń arqa­synda 2004 jyly osy mekeme kitaphana menshigine ótti. Oǵan deıin turaqty oryn tappaı, kó­ship-qonýmen álek boldy. Sodan bergi 20 jylǵa jýyqtaǵan ýaqyt ara­lyǵynda tóbeden ótken sýǵa ár jerden tosqaýyl qoıyp, qystaı ot jaǵyp, kúl shyǵaryp keledi», dep keıidi Eńbekshiqazaq aýdanynyń Qurmetti azamaty, belgili jýrnalıst Shaıahmet Qusaıynuly.

Jalpy aýmaǵy 257,5 sharshy metrge ornalasqan kitaphananyń kitap qory – 50 myńnan asady. Ony saqtaıtyn arnaıy oryn bol­ma­ǵandyqtan eski kitaptardy «býyp-túıip» tóbege shyǵaryp tas­­taǵan. Al qordy jańa kitappen tolyq­ty­rýda oqyrmanǵa alaqan jaıyp otyr­ǵandyqtaryn jasyrmady. «Oǵan qosa, kitap qo­rynyń deni oryssha kitaptar» de­gen kitaphanashylar qor­daǵy bul kitaptarǵa suranys joq­ty­ǵyn, al qazaqtildi kitaptardyń tap­shy­lyǵyn aıtyp taýysa alma­dy. Bıyl aýdandaǵy Asysaǵa, Qara­turyq, Kóldi, Qoram, Qaına­zar jáne Qyrbaltabaı aýyldarynda ashyl­ǵan 6 kitaphana qory túgelge der­lik eski kitaptarǵa tolǵany da kitaphanashylar kóńilin qulazyt­qan. Jıhaz máselesin aıtýdyń ózi artyq. Alajazdaı aqtap, jýyp-sha­ıyp qalypqa kel­tiretin kitaphana ishi qysty kúngi kómirdiń kúlimen kir­lep, ystalyp qalatyny aıtpasa da túsinikti.

Munda oqyrmanǵa 30-40 jyldan astam ýaqyttan beri qyzmet etip kele jatqan tájirıbeli ki­taphanashylar Sánııa Ázızova, Gúlnara Jandosova, Roka Galına bastaǵan, keıingi jyldary kelgen Gýlıa Saý­ryqova, Lázzat Tá­lipova, Nazgúl Muńsyzbaeva­men tolyqqan, búgingi dırektory Darıǵa Janábilova, Gúlzada Ju­mabaeva, Baqytjan Aqberen syndy 12 adam shtatta eńbek etýde. Bu­ǵan qosa ǵımarat kúzetshisi men ot jaǵyp, kúl shyǵaratyn eńbek adamdary bar. Rýhanı qazynanyń qormalyna aınalǵan jandardyń armany ortaq. Ol – 8,5 sotyq jeri bar eski ǵımarattyń ornyna zamanaýı eńseli eki qabatty kitaphana salynsa degen izgi tilek qana.

«Tıptik kitaphana bolsa júzege asyratyn talaı ıgi bastamalar bar. Ásirese jas oqyrmandardy tar­týda qyzyqty is-sharalar, bas­qosýlar uımydastyrýǵa bolar edi. Kovorkıng ortalyǵyn ashsaq degen de arman kúıinde qalýda», deıdi 40 jyl qyzmet etken kitaphanashy Sánııa Ázızova.

«Adamdy adam etken – kitap, adamzat etken – kitaphana» dep Ábish Kekilbaıuly aıtqandaı, ki­tapty qadirlep, ony oqyrmanǵa jetkizýde júıeli jumys júrgizý­den aınymaı kele jatqan Esik ortalyq kitaphana qyzmetkerleri jaǵdaı­dyń joqtyǵyna qaramas­tan, tabandy eńbek etip keledi. Rýhanı ómirdiń ózegine aınalǵan kitapha­nashylardyń kásibı márte­besin kóterip, tulǵalyq qadir-qasıetin arttyrý maqsatynda Úkimet 24 qazandy – Kitaphanashylar kúni etip bekitkeni belgili.

Eńbekshiqazaq aýdany oblys­ta­ǵy ha­lyq sany 320 myńnan asa­tyn irgeli aýdan sanalady. Esik qa­la­synyń halqy 35 myńnan asty. Qala ortalyǵyndaǵy kitapha­na­nyń syıqy adam shoshyrlyq jaǵdaıda eke­nin kópten kóterip júrgen jýrnalıst Shaıahmet Qusa­ıynuly: «Aıta, aıta Altaıdy, Jamal apaı qartaıdy» demekshi, bul shetin máseleni aıta, aıta men de qartaıdym», dep nalıdy.

Kitaphanashylardyń janaı­qa­ıyn jaýapty oryndar estip, jańa ǵımarat salyn­sa, Esik qalasynyń rýhanı orta­ly­ǵy jańarýmen qa­tar, kitapsúıer qaýymnyń eńsesi kóteriler edi.

Almaty oblysy,

Eńbekshiqazaq aýdany