Qazirgi kezde ońtústiktegi óńir qarqyndy damý keledi. Onda aýqymdy qurylys salynyp, ınfraqurylym, saýda ilgerilep jatyr. Oblys úlken múmkindikter aımaǵy dep beker aıtylmaǵan. Rasynda da, oblystyń ekonomıkalyq damý áleýeti óte zor. О́ńirdiń negizgi artyqshylyqtary – tıimdi geografııalyq ornalasýy men logıstıkasy, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtomagıstraliniń boıynda ornalasýy. Sonymen qatar baı tabıǵı resýrstar, adamı kapıtal, AО́K jáne týrızmdi damytýdyń joǵary áleýeti bar.
2018 jyldan beri óńir qurylǵanynan bastap jalpy óńirlik ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń jalpy qosylǵan qunynyń úlesi 19,5%-dan 2021 jyly 30,8%-ǵa deıin ulǵaıdy.
«Shaǵyn jáne orta bıznes Túrkistan oblysynyń ǵana emes, búkil eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası ómirinde mańyzdy ról atqarady. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2023 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Ádil Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵyty» atty halyqqa joldaýynda shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý boıynsha naqty maqsattar men mindetterdi belgiledi. Atap aıtqanda, óndiristerdiń tehnologııalyq kúrdelilik deńgeıi men bıznes sanattary boıynsha memlekettik qoldaýdy saralaýdy tapsyrdy. Qazirgi kezde oblys ákimi óz komandasymen shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý, ınvestısııa tartý, óńir eksportyn ulǵaıtý boıynsha belsendi jumys istep jatqanyn kórip otyrmyz», dedi Raıymbek Batalov.
Ulttyq palata basshysy óńirdiń odan ári ekonomıkalyq ósýine qatysty usynystar aıtty.
Baǵdarlamalyq qujattarda búkil el úshin ortaq basym salalardyń tizbesi aıqyndalǵan. Sonymen qatar óńirlik ekonomıkanyń basqa óńirlermen salystyrǵanda aıtarlyqtaı aıyrmashylyǵy bar. Ulttyq palata mamandarynyń pikirinshe, memlekettik saıasatta óńirdiń damý strategııasyna sáıkes keletin ShOB sýbektilerine sharalardy basymdyqpen usynýdy kózdeıtin qoldaý sharalardy saralaý bolýy tıis.
«Bıyl biz ákimdiktermen birlesip, aýdandarǵa deıin ár óńirdegi 3-5 basym qyzmet túrin anyqtadyq. О́zekti basymdyqtar negizinde Ulttyq palata salalyq keńester qurdy. Salalyq keńesterge orta jáne shaǵyn bıznes lıderleri kirdi. Qazir elimiz boıynsha 133 keńes jumys istep jatyr. Biz NQA-ǵa ózgerister engizýdi bastaımyz jáne ár basymdyq boıynsha salalyq master-josparlar qurýdy usynamyz. Bul master-josparlardy ákimdikter qurylǵan keńesterdiń belsendi qatysýymen tikeleı ázirleıtin bolady. Nátıjesinde, salalyq master-jospar ózindik «gaıdlaın» bolady. Basqasha aıtqanda, aýdanda belgili bir basymdyqty damytý jónindegi nusqaýlyq bolmaq», dedi Raıymbek Batalov.
Bul sharalardy iske asyrý úshin ne isteý kerek jáne qandaı ınvestısııalyq jobalar qajet, sondaı-aq bul úshin memleket tarapynan, onyń ishinde ákimdik pen salalyq mınıstrlikterden qandaı áreket kerek? Bul suraqtarǵa Ulttyq palata basshysy jaýap berdi.
Mysaly, Túrkistan jáne Túrkistan oblystarynda týrısterdiń kóbeıýi boıynsha belgili bir kórsetkishter bar. Týrısterdi ornalastyrýda tósek oryn qory negizgi kórsetkishtiń biri. Tıisti ınfraqurylymsyz, sonyń ishinde qonaqúıler men basqa da ornalastyrý oryndarynsyz týrısterdi kóptep tartý qıyn. Sonymen qatar bızneske óziniń maqsatty aýdıtorııasy, artyqshylyqtary men kemshilikterin saralaǵan jón. Bul – salalyq master-josparlardyń mindeti. Munyń bári jaqsy jumys isteýi úshin neni, qaıda jáne qalaı jasaý kerek ekenin túsiný qajet.
«Memleket pen bıznestiń osyndaı sınergııasy arqyly ár basymdyq boıynsha maqsat aıqyndalady. Investısııany qaıda salý kerek? Qandaı ınvestısııalyq jobany qaıda iske asyrǵan jón? Ol úshin qandaı qarjylaı jáne ınfraqurylymdyq qoldaý sharalary qajet? Osylaısha, bul otandyq bıznesimizdiń damýyna sapaly serpin berip, jańa klasterlerdi qalyptastyrýǵa múmkindik beretinine senimdimin», dep atap ótti spıker.
Ulttyq palata osy baǵytta jumys istep jatyr. Qazirgi kezde Úkimetpen birlesip, memlekettik josparlaý júıesiniń qujattaryna jáne basqa da zańnamalyq aktilerge qajetti ózgeristerdi qamtıtyn pakettik sheshim daıyndalyp jatyr. Osy rette Raıymbek Batalovtyń aıtýynsha, syrtqy ınvestısııany tartýdyń, ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý monıtorınginiń qazirgi júıesi pysyqtaýdy talap etedi.
Mysaly, Qazaqstan úshin basym elderde elshilikterdiń jumysyn kásibı ınvestısııalyq bankırler komandasymen kúsheıtý kerek. Mundaı mamandar jetispeıtin biliktilikterdi arttyra alady.
Spıker ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýyn baqylaýǵa qatysty qazir kelgen ınvestormen jumys isteý, iske asyrýǵa bastamashylyq jasalǵan ınvestısııalyq jobalardyń monıtorıngi sıfrlyq izin saqtamaı, shashyrańqy, qol rejımde júzege asyrylatynyn aıtty. Sondyqtan Palata júrgizetin ınteraktıv karta men tizilim sııaqty óte aıqyn quraldarmen biryńǵaı tártipti ázirleý usynylady.
Investısııa somasy, jumys oryndary, salaǵa mýltıplıkatıvtik áserdi eskere otyryp, ınvestısııalyq jobalar tizilimine kirý boıynsha ashyq krıterııler ázirlenýi tıis. Bul shara jumys ashyq júrgizilýi úshin kerek. Osy proseske Palata jumylýy kerek. Sonymen qatar qoldanystaǵy tártip sheńberinde ınvestor men ákimdiktiń tarıhı ózara qarym-qatynasyn eskere otyryp, keıbir jobalar tizilimge engizilmeýi múmkin. Investısııalyq jobany iske asyrýdyń barlyq kezeńinde 4 taraptyń túpkilikti baqylaý bekitilýi tıis. Olar – bıznes, ákimdik, ortalyq memlekettik organdar jáne damý ınstıtýty.
Ádil jáne teńgerimdi, transparentti jumys úshin ınvestısııalyq jobalar tizilimin júrgizý operatory retinde Ulttyq palatany anyqtaý usynylady. Ulttyq palata – osy fýnksııany oryndaý úshin barlyq qajetti resýrstary bar táýelsiz uıym. Bul rette, memlekettik derekqorlarmen jáne basqa da uıymdarmen ıntegrasııanyń bolýyn eskere otyryp, Ulttyq palatada jobalardyń barlyq qatysýshysy engizetin derekterdi janama tekserýge múmkindik beretin qosymsha málimetter bolady.
«Birlese otyryp, biz jobalar boıynsha ózekti derekteri bar jáne tıimdi sheshimder ázirleýge múmkindik beretin obektıvti, teńdestirilgen júıe jasaımyz», dedi «Atameken» UKP tóralqa tóraǵasy.
Osylaısha, bul ózgerister júıelik deńgeıde ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýdyń tıimdi monıtorıngi boıynsha máselelerdi sheshýge, obektıvti kórinisti baıqaýǵa, sonyń nátıjesinde sapaly sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde, bul sharalar ınvestısııalyq jobalardy ýaqtyly iske asyrý, tehnologııalar transfertin yntalandyrý, sol arqyly eldiń ekonomıkalyq damýyndaǵy sapaly serpilisti qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
