Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Burynǵydaı malyna jetkilikti shóp daıyndaı almasa, qońyr tirlikte ne bereke qalar deısiń. Jasyratyny joq, osy ýshyqqan jaǵdaıǵa Jankeldın aýdanynyń Qyzbel aýylymen qatar Albarbóget sharýashylyǵy da tap kelip, mal azyǵyn daıyndaýda ár maýsymda baǵzydan tıesili shabyndyqtarynan shóp shaba almaı, yńyrshaqtary aınalyp, dármensiz kúı keshýde. Mundaı keleńsizdik ári qaraı jalǵasa berse, maldan basqa yryzdyǵy kemshin kúıde qalyń otyrǵan quıqaly jurttyń bereketi qashyp, jan-jaqqa bosyp ketýi ábden múmkin-aý. Sonymen, mundaı ashyq kúngi alańdaýshylyqtyń, kespirli keleńsizdiktiń syry nede bolyp otyr?
2012 jylǵy 26 qarashadaǵy №1496 Úkimet qaýlysyna sáıkes Jankeldın aýdany Qyzbel aýyldyq okrýgine qarasty Saryqopa jer kóleminiń 52 286 gektary «Altyn dala» memlekettik tabıǵı rezervatyna kirip ketken. Onyń ishinde 31 456 gektar qoryq rejimine qarasty bolyp, bylaıǵy 20 830 gektary býferlik (aralyq) aımaqqa kirgen. Bul jerde Amankeldi aýdanyna qatysty jer bólinisin esepke almaı otyrmyz. Ol jaǵy – bólek áńgime.
Qyzbel aýyldyq okrýginiń jer kólemi – 71 947 gektar. Eldi meken sany – 4 (Saǵa, Uzynqarasý, Oshaǵandy, Bıdaıyq). Halyq sany 800 adamǵa jýyqtady. Aýla sany – 140. Aýyldyń basym bóligi mal sharýashylyǵymen aınalysady. 39 sharýa qojalyǵy jumys isteıdi. Byltyr okrýg boıynsha iri qara sany 6 679 bolsa, bıyl 8 274-ke deıin ósip otyr. Onyń sharýa qojalyqtaryna tıesilisi – 4 577, jergilikti turǵyndardyń úlesi – 3 697. Jylqy sany – 1 784, usaq mal 4 527-ge jetti. Qystan qysylmaı shyǵý úshin jylda sharýa qojalyqtaryna – 6 myń tonna, al jeke turǵyndarǵa 5 myń tonna kóleminde shabyndyq shóbi qajet.
Aýyldan 8-10 shaqyrymdaǵy 20 830 gektar quraıtyn shabyndyq jáne jaıylym jerleri «Altyn dala» rezervatyna kirip ketkendikten, qoryqshanyń qyzmetkerleri der ýaqytynda shópti shaptyrmaı kedergi keltirip jatady. Aýyl, aýdan ákimshiligi bolyp bul mekeme basshylyǵyna hat joldap, shóp shabýǵa ruqsat surap, jalbyrynady da júredi. Sodan olar oń qabaq tanytqansha, pisken shóp sarǵaıyp, qunary kemip, amalsyzdan aǵarǵan shabyndyqtan óz qajetterin áreń ótep alyp jatady.
Sonymen, halyqtyń talaby mynadaı jalǵyz suraq: negizgi kúnkórisi mal sharýashylyǵy bolǵandyqtan, Qyzbel aýylyna qarasty Saryqopanyń 20 830 gektar býferlik aımaqtaǵy shabyndyq jerleri jergilikti halyqqa qaıtarylýǵa tıis. Bul turǵysynda «Amanat» partııasy Qostanaı oblystyq fılıaly janyndaǵy «Jer amanaty» aımaqtyq komıssııasy jınalysynyń hattamasyna sáıkes Parlament Májilisiniń depýtattary B.Beısenǵalıev pen E.Smyshlıaevaǵa «Altyn dala» memlekettik tabıǵı rezervaty shekarasyn ózgertýge járdemdesý jóninde ótinish te jiberilgen edi. Degenmen naqty nátıje kesheýildep otyr.
Bizdińshe, sharýalardyń mal azyǵyn daıyndaýdaǵy qolyn matap-baılap otyrǵan atalǵan Úkimet qaýlysyndaǵy: «Qostanaı oblysynyń ákimdigi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen mekeme jerleri tóńireginde kúzet aımaǵyn belgilep, osy aımaq sheginde ekologııalyq júıelerdiń jaı-kúıine jáne olardy qalpyna keltirýge keleńsiz áser etetin kez kelgen qyzmetke tyıym salsyn jáne (nemese) shektesin», degen mátinniń mazmunyn aýyl turǵyndarynyń múddesine oraı, jumsartqan abzal bolar ma edi?
Kelesi jyly budan da soraqysy kútip tur eken. «Altyn dala» memlekettik tabıǵı rezervaty tarapynan Qyzbel aýylynyń turǵandaryna múlde shabyndyq jerden shóp daıyndaýdy tyıatyn sharalar júzege aspaqshy deıdi. Sonda ne bolmaq?
Solaı bola qalǵan jaǵdaıda el malynan aıyrylady, jan-jaqqa amalsyz qonys aýdaryp, jan saýǵalap ketpek. Ashtyq zobalańy qysqan sonaý topalań jyldarda da nýly-sýly Saryqopa óńirin panalap, tabıǵı nárin talǵajý etip, aman qalǵan qalyń jurt, álgindeı jaısyzdyq jalǵasa berse, mal-jansyz qańyrap qalmasyna kim kepil?
Munyń betin aýlaq qylsyn desek te, jandy mazalaıtyn bul kókeıkesti máselelerge dereý kóńil aýdaryp, túıtkildiń túıinin sheshýge tez arada kiriskenimiz jón bolar edi. Qalyń qardyń astynan mal yryzdyǵy – shóp qyltııatyn kez de jetip kelmeı me?!
Qaısar ÁLIM,
Prezıdent syılyǵynyń laýreaty, jýrnalıstıka ardageri
Qostanaı oblysy,
Jankeldın aýdany,
Qyzbel aýyly
