Ádebıettiń etalony til dep sanasaq, jazýshynyń kez kelgen shyǵarmasy aıshyqty kórkem tilmen kómkerilgen. Tańǵy samaldaı esip janyńa jel bop tıip lyqsı tógiledi. Baıaǵy Tólegen Mombekovtiń shertpe kúıiniń áserindeı aıtyp bolmas qońyr muńǵa shomasyz. Kóneniń sazdy saryny sekildi qulaqqa jetetin asa oıly, boıaýy qanyq, mazmuny tereń hıkaıaty men áńgimeleri qandaı!
Jazýshy «Jazmyshtyń jazýy» atty esteliginde: «Tunjyraǵan, muńaıǵan kisini kórsem syr tartyp jan álemine úńilgim keledi», dep jazady. Osy sózdi oqyǵanda kóz aldyma qalamgerdiń óz beınesi keledi. Ol kisi únemi tunjyrap, óz ishine ózi úńilip, tomaǵa-tuıyq, oıly keıipte júretin. Pikirin tereńnen tolǵap, beınelep aıtatyn. Kóp sheshile de bermeıdi, kóp syry búrkeýli me dep qalasyz. О́mirden kórgen-túıgeni, toqyǵany teńiz. Bar armany – kókeıinde qozdaǵan sýretti aq qaǵazǵa túsirsem deıtin. Jazýdan bas alǵan emes. Qashan kórseń qaǵazǵa, kitapqa eńsesin salyp úńilip otyratyn edi.
Maqala taqyrybyna jankeshti sózin qoıǵanda jazýshynyń kóp jazǵany, ıa bolmasa kóp kitap shyǵarǵany esep emes. Kitapty kim shyǵarmaı jatyr, kim eldiń kózine túspeı jatyr. Jankeshti sózin – alpys jylǵa jýyq kórkem sózdiń sońyna sham alyp túsken uzyna boıǵy ýaqyt ishinde qalamgerdiń shyǵarmashylyq minezine baılap bergenimiz.
Shyndyǵy solaı. Sózden sóılem, sóılemnen sıllogızm, sıllogızmnen paıymdy indete izdep, sózdiń janyn tiriltip, kórkemdikten kempirqosaq quryp, órmek toqý… sol órmekti júreginde terbetý tózimsizdiń jigerin jún eter edi, tózimdini qaıraı túsip, qıynǵa salyp, aqyr sońynda sheberlik áleminiń asqar Alataýyna alyp shyǵady. Osynshalyq aq ter, kók ter beınetten boıyn tartpaǵan sýretkerdiń minezi – kóz aldymyzǵa janyn aıamaǵan jankeshtilikti elestetedi. Shyǵarympazdyq jankeshtilik degenimiz osy bolar.
Keıipker hıkmetin avtordyń óz hıkmetim dep sezinýi de ǵajap. Adam jan saraıynyń rentgenine aınalýy bar. Hatqa túsken obrazdyń tirshilik kebimen ómir súrip, tynysymen tynystap, kúıinishimen kúıinip, súıinishimen súıinip, oı-pikirimen mıdaı aralasyp ketýi op-ońaı. Keıipkerdiń ómirimen ómir súrýdiń ózi – ózgeshe tarap áńgime.
Jankeshtilik eń áýeli sóz ustartýda, tiri sózdiń júrek búlkilin, jan tebirenisin tap basyp tanýda jatyr dep oılaısyz. Sosynǵy jankeshtilik saýsaǵyn súıel etkenshe, kóz maıyn taýysqansha, qalam men qaǵazdan boıyn tartpaı, oqý, izdenýdiń jolyna túsip, baıaǵydan kópke tanys keıipkerdiń jan álemin óziniń jan álemimen qabystyra, japtastyra tirshilik keshýinde me dep qalasyz. Jazýshynyń qalyby shash etek sharýadan qoly bosamaı, birazyraq bos moıyn júrip qalsa, jaza almaı ketse, eki qoly aldyna syımaıdy eken. Barynsha kirpııaz, ashýshań, shamarqanǵysh kepke túsip, aıaq astynan túlen túrtip júredi. Jyn ıektegen baqsyǵa uqsaıdy. Keńqoltyq, baýyrmal, iri sóılep, iri týraıtyn minezinen aıaq astynan kóz jazyp qalady.
Qalamger bir suhbatynda «Basym otta turǵan qazan sekildi jazbasam, oqymasam úıge syımaı ketemin» degeni de onyń sol bir jankeshtilik jazý beınetine belshesinen batqan minezinen habar bergendeı. Jazýshylyqqa jankeshti qasıet óte qajet ekeni ras. Djek London «Kúnine eki myń jol jazamyn» dep ózin-ózi oryndyqqa baılap qoıatyn bolǵan. Lev Tolstoı qalam men qaǵazǵa shuqshıǵan kezde kózine dúnıe shyrkóbelek dóńgelenip, janaryna jazýdan ózge túk kórinbeı ketedi eken. Jazýshy Dúkenbaı Dosjannyń da jazýdaǵy jankeshtiligin osy alyptar qatarynan kóremiz.
