Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Myqty óleń rasyn da solaı ǵoı dep bas shulǵytyp qoıady. Muqaǵalıdyń «Qasym solaı bolmasa, nesi Qasym?» degenindeı óleń solaı bolmasa, nesi óleń biraq?
«Qala bitken qyz qusap boıanady,
Qyzyqtyrmaı, qaratpaı qoıa ma ári?
Otyrardyń túsine Pompeı kirip,
Uıqysynan shoshynyp oıanady...» deıdi. Serik Aqsuńqaruly osylaı jazady. Tóbeńnen bir nárseni tastap jibergendeı, sanany silkip oıatady. Asaý, asqaq lırıka. Bıikten qarap baǵamdaýǵa úıretedi. Abaıdyń «Maqsutym til ustartyp, óner shashpaq» degenindeı, adamnyń janyn asqaqtyqqa tárbıeleý talǵamdy ósiredi. Rýhty shyńdaıdy.
Aqyn jyryn býyrqanyp jazatyny baıqalady. «Adam ata – Haýa ana» kitabynda ózi de aıtady. «О́leńdi qalshyldap terge batyp jazamyn» dep. Sonysy shýmaqtarynan baıqalyp turady. Jáne daıyndyǵy joq oqyrman qabyldaı bermeıtin sezimder atqaqtaıdy da turady. Aqyn ózi biraq jyr táńiriniń aldynda júginip qana otyratyn sııaqty. Pendeliginiń bári óledi degen sóz. Janyn qoıarǵa jer tappaǵanda túpsanadan rýh qana bas kóteredi. Mártebeli poezııanyń qudireti sol emes pe? Adamǵa jerden basyn kóterip sóıleýge uly kúsh bergen Alla. Oı, sana-sezim, aqyldyń qasıetteri qosylyp rýh túzetindeı bolady da turady. Oılap kórińiz, ózi jyr táńiriniń aldynda tizesi qaltyrap otyr, biraq asqaq-asqaq sezimder sóılep, tegeýrindi oılar aıtady. Jan sózi ǵoı ol. Maǵjan bolsa poezııany «jan sózi» deıdi. Sol sumdyqtar Serik Aqsuńqaruly jyrlarynan qylań urady. Aqyn bolyp ómir súrýdiń azaby da, ǵajaby da sol sııaqty seziledi. Ne sumdyqtyń bárin sezip qoıǵannan asqan azap bar ma? Sonsoń óleń jazbaǵanda qaıtedi aqyn? Keıbir óleńderin ózi de túsinbeı qalýy múmkin-aý ondaıda.
«Jan raqaty djýnglı janatynan,
Hırosıma ústinde – qara tuman.
Kógershinder ushyp júr, burq-burq etip
Oq-dáriniń ıisi qanatynan...
Ushtym men de jahannyń shetin kórip,
Qyzyl-jasyl dúnıe ne túrge enip,
Kilem japqan tur dıvan-kerýetter
Mahabbattyń tósegi sekildenip!»
Osydan keıin oıanbaǵan sana – sana ma? Osydan keıin atqaqtap ketpegen sezim – sezim be? Mundaı oqys oıdan ustaranyń júzindeı qaıralmaǵan rýh odan keıin rýh bolyp jaryta ma, bilmeımin. Biraq olaı bolý úshin, qalyptasý úshin Hırosımany, onda tastalǵan atom bombasyn ǵana bilgeniń az. Kógershinderdiń mahabbat pen sezimge oralǵan hattardy ǵana emes, odan da sum aqparattardy tasyǵanyn túısinýińiz kerek-aý.
О́mirge ónerdiń kózimen qaraý... Kim biledi, durys ta shyǵar, burys ta shyǵar... Ne deseń o de, bárin «búldireriń» anyq qoı. Sana-sezim, súıý bıiktegen saıyn syıý qıyndaı bermeı me myna ortaǵa? Sosyn osy qalypty tirshiliktiń syrtyna shyǵyp alasyń da, Djokondanyń kózimen qaraısyń da otyrasyń:
«Tań atady. Tús. Ymyrt. Tún kiredi,
Estiledi Mýzanyń muńdy lebi.
Ermıtajda kúlip tur Djokonda,
Jylap turǵan shyǵar ol?
Kim biledi...».
О́z obalyń ózińe, biraq. О́mirdiń tepeńdegen mástegine aınalyp kún kórem deseń, kim qoı depti? Qolyńnan tartqan adam joq. Eń durysy, Ermıtajda turǵan Djokonda týraly oılamaǵan...
