Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Taý degenińiz adamnyń tynysyn ashatyny aqıqat. Jabyqqan kóńildi kókke tarta túsetin bir magnıti de bar ma dersiń. Shatqaldarǵa kóz salǵan saıyn óziń de bıikteı beresiń. Atqa otyrsa ózin taqqa otyrǵannan kem sezinbeıtin qazaqtyń taý dese jany qalmasy anyq qoı. Kóz ushyndaǵy kórkem beıneler boıyńda áldebir sezim shoǵyn úrleı me, álde shabytyńdy shaıqaı túse me, qalaı ózi? Al shatqal bitkenniń betindegi beımálim beıneler she? Tylsymǵa toly dúnıe. Adam jaýabyn taba almaıtyn jumbaq sekildi. Sol jumbaqty sheshýge biz qumbylmyz ba? Áı, qaıdam... Biraq qyzyqtyra túsedi.. Qaraı bergiń keledi.
Sáken Seıfýllın de «Taý ishinde» dep atalatyn óleńin at ústinde kele jatyp shyǵarǵanyna eshkimniń talasy joq-aý. Keýdesin maıda qońyr samalǵa tosqanda shabyty sharyqtaı tússe kerek. Beımálim baıaý áýenge sala bastaǵan. Bıik quzarǵa janaryn qadaǵan saıyn kómeıindegi yńylmen oraıy kelgen mátin úılesim taba túsken. Sol kezdegi tulǵalardyń myqtylyǵyna amalsyz qol soǵamyz. Akademııa kórmeı, konservatorııa degendi bilmeı-aq, qazaqtyń janyna jaqyn, kóńilin terbeıtin, júregin emdeıtin ádemi ánderdi dúnıege ákelgen. Olar kórgen akademııanyń ataýy uzyn-sonar sózden ada. Tórt-aq áripten turady. Dala ǵoı... Qazaqtyń sartap dalasy men jýsandy qyry ǵoı olardy ósirgen... Sol baıtaq jazırany sharlap júrip, qanshama ǵajap dúnıeni ómirge ákeldi deseńizshi. О́leń deseńiz, syr tunǵan óleń, án deseńiz, ǵajap án...
«Men kelem taý ishinde túndeletip,
Aımaqty kúńirentip óleńdetip.
Astymda aq boz atym sylań qaǵyp,
Jaltaqtap qulaqtaryn eleńdetip»,
dep bastalatyn alǵashqy shýmaqtyń ózi-aq tyńdarmannyń kóz aldyna taýdyń tabıǵatyn aına-qatesiz elestetedi. Alysta otyryp-aq ózińnen-óziń taý ózeniniń gúrilin, qoıtasqa soqtyǵysqan daýsyn saǵyna beresiń... Beımálim bir aralas sezim boıyńdy bıleı túsedi. Ánniń sózi taý ishinde jańǵyryp, ózińe qaıta estilip turǵandaı bolady. Alataýdyń asqaq shyńdaryna kóz tikkiń keledi. Áıteýir janǵa jaıly bir atmosfera ornyǵyp alady.
«Aq boz at – meniń tulparym,
Shalqyǵan kóńil suńqarym.
Kókirek kerip juttym men,
Aýanyń jazǵy juparyn.
Á-áı, súmbil shash,
Tátti sóziń,
Qara kóziń,
Bilgeısiń kelgenimdi jalǵyz óziń»,
dep keletin ánniń qaıyrmasy júrekke jyly tıetini aqıqat. Ilgeride ǵumyr keshken sal-serilerdiń qazaqtyń baıtaq dalasynda ándetip bara jatqan kóshin elestetkendeı bolasyń. Solardyń júreginde, janynda ornaǵan erkindik óz boıyńda ústemdik qurǵandaı kúı keshesiń. Tipti keıde solar ǵumyr keshken ǵasyrǵa barǵyń kelip ketedi.
Ásilinde, qazaqtyń janyna jaqyn qandaı án bolsyn, ult óneriniń ortaq oljasy ekenine talas joq. Uly shyǵarmalardyń ǵasyrlar boıy urpaq sabaqtastyǵyn úzbeı, túrli daýysta shyrqalýy da zańdylyq. Bul – ártúrli býynnyń ónerdegi úndestigi. Ári-beriden keıin shyn ónerge degen shynaıy iltıpaty.
Sáken Seıfýllınniń «Taý ishinde» shyǵarmasyn da san túrli ánshi bebeýlete oryndady. Árıne, hal-qaderi jetkenshe sheberligine saldy. Alaıda dástúrli ánniń dúldúli Qaırat Baıbosynovtyń oryndaýy ón boıyńdy shymyrlatyp jiberetini daýsyz ǵoı. Onyń únindegi ulttyń bolmysyna tán boıaý janyńdy raqattandyrady. Daýystyń qýaty men oryndaýshylyq sheberlik qulaqqa maıdaı jaǵady. Shyn talanttyń shúbásiz sheberligine tánti bolasyń. Iirimder óz álemine jeteleı túsedi. Bul endi Baıbosynovqa ǵana tán erekshelik.
«Án saldym, esip maıda jaıaýlatyp,
Yrǵaltyp, shyrqap, tolǵap, baıaýlatyp.
Tolqyndy myń qubylǵan ánimdi estip,
Tyńdarsyń kirpik qaqpaı oıaý jatyp»,
degen óleńniń túıini de kisi sanasyn san-saqqa júgirtetini ras.
Álbette, Sáken ániniń ózine tán shyǵý tarıhy bar ekeni anyq. Áıtse de, «Tyńdarsyń kirpik qaqpaı oıaý jatyp» degen joldyń astarynda ne bar eken degen oıǵa shomasyń. Aqyn kóńilindegi sımvolıkalyq obraz ba, álde saǵynysh samalymen astasqan ǵashyqtyń úni me, kim bilsin.
