Oqýlyqtaǵy olqylyqtar

Onyń sebebi kóńil bólýdiń álsiz­diginen, memleket tarapynan taratylatyn ıdeologııanyń ótimsiz, jeńil-jel­pi­li­ginen. Sondyqtan bos vakýýmdy dinı ıdeo­logııa tolyqtyryp jatyr. Oblys ákim­deri ıdeologııanyń kerektigine mán ber­meıdi. Jańa­dan qyzmetke turǵan ákim­der­ elmen, jermen tanysqanda aldymen eko­no­mıkany ǵana qaýzaıdy. Saýy­lyp jat­qan sıyrdyń kóp bolýy olarǵa mek­tep úıleriniń jaǵdaıynan, tur­ǵyndardyń áleý­mettik máse­le­lerinen, halyqtyń neni kók­­seıtininen, nege muqtaj ekenin bilýden ana­ǵurlym mańyzdyraq. Memleketten nesıe alǵan sharýa tek ózine kedergi kel­me­genin, jer­gilikti bılik sharýasyna qol­daý jasa­ǵanyn ǵana qalaı­dy, qalǵanyn sharýa­qor basshy ózi úshin-aq isteı beretini eske­ril­­meıdi.

Soltústik Qazaqstan oblysynda ıdeo­logııalyq máselege basshylyq jasa­ǵan Ǵanı Nyǵmetov degen bilikti azamat eki jyldaı otyryp, qanshama ıgilik­ti­ jumys atqaryp edi. Soltústiktiń túk­pir-túkpirinde qazaq ataýlaryn, qazaq­tyń betke ustar azamattarynyń esimin estimegen, olardyń ne istegenin bilmeıtin, tipti estigisi kelmeıtin aýyl-selo turǵyndary bar. Oblys ákiminiń orynbasary Ǵ.Nyǵmetovtiń bastamasymen sondaı aýyl turǵyndarynyń sanasyna eldik bolmys sińirilip, ózindik baǵyty men baǵdary bar táýelsiz el týraly áńgimeler aıtylyp, bes júzdeı kóshege ult arystarynyń esimi berilip, qyrýar jumys atqarylǵan. Endi Petro­pavl qalasynyń ıdeologııalyq turǵy­dan­ eskirgen ataýyn ózgertýdi qolǵa ala­myz dep júrgende, sol kezdegi oblys ákimi Qumar Aqsaqalov onyń qyz­me­tin qysqartty da tastady. Bar­lyq ıdeologııalyq jumysty apparat­ jetek­shi­sine júktedi. Kúndelikti uıym­das­tyrý jumysynan bas ala almaıtyn appa­rattyń basshysy ıdeologııaǵa kóńil bólý­ge murshasy da joq. Basqasy basqa, sol­tústikte ulttyq ıdeologııamen tikeleı shu­ǵyl­danatyn oblys ákiminiń orynbasary kerek.

Ideologııamyzdyń eń basty maqsaty táýelsizdigimizdiń irgesin nyǵaıtý ekeni aıqyn. Ol mektep oqýshylaryna ult tarıhyn sapaly oqytýdan bastalsa kerek. Al tarıh oqýlyqtary bul údeden shyǵa almaı keledi. Mysaly, «Mektep» baspasy­ shyǵarǵan Q.О́skembaev, Z.Saq­ta­ǵanova, L.Zýeva, Ǵ.Muh­taruly degen avtorlar jazǵan 8-9 synyptarǵa arnalǵan «Qazaq­stan tarıhy» oqýlyǵynyń aldymen oryssha jazylyp, sosyn qazaqshaǵa olaq tilmen aýdarylǵany kórinip tur. Máselen, Stolypın saıasatyna qatysty 4-paragraf: «Reseıdiń Qazaqstandaǵy qonys aýdarý saıasatynyń jandanýy qazaq jerlerin áskerı-sharýashylyq turǵyda ıgerý úshin HVIII-HIH ǵasyrlarda ólkege kazak áskerleriniń kelip qonystanýynan bastalǵan bolatyn» degen bala túgil úl­ken­­niń uǵýyna qıyn shubalańqy sóı­lem­­­men bastalypty. Myna jerden, eń aldymen, Reseı Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan eken dep qalýǵa bolady.

Balanyń basyn qatyrǵan sóılemdi taldaıtyn bolsaq, avtorlardyń aıtpaǵy: Reseı sharýalaryn Qazaqstanǵa qonys aýdar­tý saıasaty – qazaq jerin HVIII-HIH ǵasyrlarda kazak áskerleriniń kúshpen basyp kirý arqyly bastalǵan áskerı otar­laý­ kezeńiniń aıaqtalyp, endi sharýalardy kóshirý arqyly otarlaýdyń ekinshi – sharýalyq otarlaý kezeńiniń bastalýy edi.

Odan ári qaraı mátinnen reseılik múddeni ańǵarýǵa bolady. О́ıtkeni kazak áskerleri qazaq jerin otarlaý úshin emes, tek «qazaq jerlerin áskerı-sharýashylyq turǵyda ıgerý úshin» engen eken. Osy paragrafta Ahmet Baıtursynulynyń atalǵan kezeń týraly aıtqan: «Qazaq ultynyń ómir súrýiniń ózi problemaǵa aınaldy» degen sózi ǵana keltiriledi, biraq sonyń ne sebepti aıtylǵany jetkilikti deńgeıde túsindirilmegen. Bar­lyq jaıylymynan, qunarly, shúıgin shabyndyǵynan aıy­ryl­ǵan­ soń qazaq qalaı ómir súrsin? Ol týraly balalardyń uǵymyna laıyqty túsinik berilmegen.

Jalpy, atalǵan oqýlyqtyń óne boıy­nan qazaq tarıhy emes, Qazaq dalasyna basyp kirgen Reseıdiń tarıhyn ǵana tanýǵa bolady. 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilis te tolyq qamtylmaǵan. Qarqara kóterilisiniń basshylary Jámeńke, Uzaq batyrlar da engizilmegen. Qazaq tarıhyn tereń bilmeıtin adamnyń jazǵandyǵy, tipti «Iıýn jarlyǵynyń» atalmaýynan da kórinip tur. Jýyrda osy oqýlyqtyń 17-18 paragrafyndaǵy «Azamat soǵysy 1905-1907 jyldardaǵy birinshi Reseı revolıýsııa­synan bas­talyp, Birinshi dúnıe­júzilik soǵys barysynda shıe­lenisken jáne 1917 jyly aqpanda monarhııanyń qulaýyna ákelgen tereń ekonomıkalyq, áleýmettik, saıası­ daǵdarystyń nátıjesi boldy», degen shuba­lańqy sóılemdi Facebook-ke jarııalaǵanymyzda, ony eresek adamdardyń ózi túsinbegenin jazdy. Osyny qysqa da nusqa jazsa, bala­lar­dyń túsinigine áldeqaıda jeńil bolar edi.

Jasóspirimderdiń sana­syn qalyp­tas­­tyratyn oqýlyq­ta­rymyzdyń sıqy osyn­daı bolsa, tereń saıası túsinik qaıdan ońsyn? Mınıstrlik oqýlyq jazýǵa saıası saýaty jo­ǵary ári tildi jetik biletin bilikti tarıh­shy­lardy tartsa, utar edi. Osyny qolǵa alatyn kez keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysy