Ashyq derekkóz
– Qaldarbek myrza, mundaı qoǵamdyq jumysty arqalaýyńyzǵa ne sebep? Dinmuhamed Qonaevqa týystyq jaqyndyǵyńyz bar ma? Álde áke-shesheńiz, ata-apańyz ol kisiniń sharapatyn kórgen be?
– Qazaqstandy shırek ǵasyr basqaryp 40-tan asa qala saldyrǵan Dinmuhamed Qonaev atamyzdyń qaıratkerligin, elge istegen eńbegin bilemiz. Meniń ákem de, sheshem de, atam men ájem de tikeleı ol kisiniń sharapatyn kórgen emes. Endeshe ol kisiniń beıitin kútimge alyp, mańaıyn tazalýǵa ne sebep boldy degendi suraǵyńyz keldi ǵoı, aıtaıyn.
Erterekte Almaty oblysynyń Kegen aýdanyna joldas-joramyzben qonaqqa bardyq. Úı ıesi alpystan asqan kisi eken, bárimizden jón surady. «Qaı týǵansyń?» dedi maǵan. Ysty ekenimdi aıttym. Birden tórine ozdyryp qurmetin kórsetti. «Sen Dinmuhamed Qonaev atamyzben týys ekensiń, ol kisiniń elge jasaǵan sharapaty jeterlik» dep maqtap ala jóneldi. Sodan keıin kóp oılandym. D.Qonaev atamyzǵa degen azamattardyń yqylasy, qurmeti erekshe ekeni áser etti. Men bul kisiniń árýaǵy aldynda qandaı qyzmet kórsete alamyn degen oı boldy. Quran oqýǵa basyna barǵanda baıqadym, qaraýsyz qalypty. Sodan keıin jıi baryp tazallyq júrgizýdi, tipti bala-shaǵamdy ertip alyp zııarat etýdi ǵadetke aınaldyrdyq. Sondaı kezekti senbilik jumysyn jasap júrgenimizdi bir kisi telefonyna túsirip alyp áleýmettik jelige júktep jibergen eken. Kópshilik sodan kórip qulaǵdar boldy.
– Tek beıitin kútimdeý ǵana emes, basqa da is-sharalardy uıymdastyrady ekensiz.
– 2017 jyldan beri turaqty túrde balalar arasynda Qaskeleń qalasynda erkin kúresten týrnır ótkizip júrmin. Bıylǵy týrnır 16 jeltoqsan Táýelsizdik kúni ótedi. Alǵashqy týrnırdi uıymdastyrǵanda qarajattan qatty qysyldym. Buryn mundaı jaýapkershilikti arqalap kórmegen basym demeýshilik tanytamyz degen kisilerge senip qalyp, ábden taqalǵanda úı salamyn dep satyp alǵan jerimdi satýǵa týra keldi. Sol qarajatpen týrnırdi ótkizdim. Pendeshilik oı da boldy. «Qonaevtyń sharapatyn kórgen jandar kóp, solardyń qoldaýyn sezinetin shyǵarmyn» degen dámem de bar edi. Biraq 1 mıllıon 800 myń teńge qarajatymdy jumsap ótkizgen kúres jarysynda jınalǵany 300 myń teńge boldy. Sodan keıin men Abaı atam aıtpaqshy «ózińe sen, ózińdi alyp shyǵar, aqylyń men qaıratyń eki jaqtap» dep kele jatyrmyn.
– Osy týrnırdi jyl saıyn ótkizedi ekensiz? Jylda sata beretin jerińiz de kóp emes shyǵar? Qarjyny qaıdan alasyz?
– Durys aıtasyz, jyl saıyn satyp jyrtyǵymdy bútindeıtin jer qaıda? Qazir ózim qurylys salasynda tehnıka júrgizemin. Kúndelikti tabysym da táýir. Bala-shaǵamnyń tamaǵynan, kıim-keshegi, kerek-jaraǵynan artylǵan qarjyny Qonaevtyń týrnırin ótkizý úshin jınaımyn. Bir aıda medaldardy satyp alam, ekinshi aıda kýboktardy satyp alyp túgendeımin degendeı. Bir jyl boıy osylaı daıyndyq jasaımyn.
Dinmuhamed Ahmetulynyń «Aqıqattan attaýǵa bolmaıdy» jáne «Ot Stalına do Gorbacheva» degen kitaby 1994 jyldan beri qaıta basylmaǵan eken. Osy kitapty ózimniń qarajatyma shyǵartyp, elimizdiń mektepterine tegin taratýǵa muryndyq bolyp, aýqymdy isti atqardym.
Qarasha aıynda Almaty qalasynyń Naýryzbaı aýdanynda jeltoqsanshylar arasynda voleıboldan týrnır uıymdastyryp, Jeltoqsan oqıǵasynyń qaharmandary, táýelsizdik qarlyǵashtarynyń qatysýymen tartysty doda boldy.
Byltyr Dinmuhamed Qonaev atamyzdyń týǵanyna 110 jyl tolýyna oraı respýblıkalyq báıge ótkizdik. Báıge bastalǵanǵa deıin júldege avtokólik tigemiz degen márt kisiler jeme-jemge kelgen námirttik kórsetip, taıqyp ketti. Amal joq, elge jarııalap qoıǵan soń ózimniń kúndelikti qajetime jarap júrgen 2019 jyly shyqqan Renault Sandero avtkóligimdi alaman báıgeniń basty júldesine tiktim. Top báıgede top jarǵan júıriktiń ıesine Dáýren Úmbetov avtokólik tartý etti.
– Dinmuhamed Qonaevtyń mazaryna áli de baryp turasyz ba?
– Kóligimdi báıgege bergenim úshin jaıaý júrmin. Sondyqtan burynǵydaı jıi bara almaımyn. Dinmuhamed atamyzdyń múrdesi jerlengen beıitiniń aınalasy tozyp ketip edi. Qonaev qory jáne Dáýlet Ábenov degen kisiniń qarjylaı qoldaýymen otyratyn oryndyqty, aınalasyn retke keltirip, mármar taspen qaptap qaıta jasap qoıdyq. Qazir beıitiniń basy burynǵydaı emes, jańǵyryp jańaryp qaldy.
