Sıfrlyq teńge men kartanyń artyqshylyǵy

Negizinen sıfrlyq teńge qolma-qol aqsha­men de, qolma-qol aqshasyz da ulttyq valıý­tanyń úshinshi nysany retinde esepteledi. Bul ınnovasııalyq ári qarjylyq qyzmetterdi júr­gi­zý úshin blokcheın tehnologııalaryn paıdalana otyryp, dástúrli qarjy jáne sıfrlyq aktıvter arasyndaǵy aınalymnyń bir túri retinde qoldanysqa enedi dep túsindiredi mamandar.

Ulttyq bank sıfrlyq valıýtany engizý jónindegi jumystardy 2021 jyldan bastap qolǵa alǵan. Qolmen ustalynbaıtyn sıqyrly teńgeni odan ári damytyp, 2025 jylǵa deıin kezeń-kezeńmen kóshirý jumystary bastalyp ta ketti. Bıyl naryq qatysýshylarynyń júıeleri boıynsha ıntegrasııany synaqtan ótkizdi.

Bas bank CBDC jobasynyń asa mańyzdy draıveri, qarjy naryǵynyń qatysýshylarymen tıimdi baılanys ornatýǵa qolaıly ekenin aıtady. Dúnıejúzinde birneshe qanatqaqty jobalar júzege asyrylyp jatyr, olardyń arasynda Qytaı, Brazılııa, Reseı Ortalyq bankteri men Eýropalyq Ortalyq bankteri bar. Keleshekte bizde de birneshe ekinshi deńgeıli bankterdiń qatysýymen sıfrlyq kartany iske qosý jáne qoldanystaǵy tólem mehanızmderin (QR jáne POS termınaldary) ST platformasymen birik­tirý josparlanyp otyr. Qarasha aıyn­da ulttyq valıýtanyń 30 jyldyǵyna oraı Mastercard platformasynda Eýrazııalyq bank shyǵarǵan jańa debettik kar­ta­nyń tusaýy kesildi. Sıfrlyq kartany paıdalaný arqyly alǵashqy satyp alýdy Ulttyq tólem korporasııasynyń tóraǵasy Bınur Jálenov jasady.

Jalpy, sıfrlyq teńge shotyndaǵy qara­jat­ty álemniń qaı jerinde bolsyn kartamen tólem jasaýǵa qoljetimdilik qarastyrylǵan. Búginderi Eýrazııalyq bank óz saıtynda CBDC kartasy týraly jetkilikti túrde tolyq aqpa­­rat­pen qamtyp otyrǵan jalǵyz qarjy ıns­­tıtýty deýge bolady.

Bul rette sıfrlyq teńgeniń bank kartasynan artyqshylyǵy, kartany tutynýshynyń smartfonynda, saǵatynda nemese ámııanynda saqtaýǵa, bıznes úshin jeńildetilgen ınfraqurylym jańartýlaryn qajet etpeı-aq qabyldanǵan tólem ádisterin odan da keń tańdaýdy qamtyp, karta ustaýshylaryn alaıaqtyqtan qorǵaıtyn ári qaýipsizdikke kepildik beretin ozyq tehnologııalar men Mastercard erekshelikterimen negizdeledi. Al qarajat Ulttyq banktiń sıfr­lyq shotynda saqtalyp, kepildendirilgen somaǵa normatıvtik shekteýler bar qarapaıym kartalardan, aǵymdaǵy shottar men depozıtterden aıyrmashylyǵy memleket tolyq kepildik beredi. Halyqaralyq ınstıtýttardyń boljamdary boıynsha, 2030 jylǵa qaraı aınalymda 15 bólshek jáne 9 kóterme CBDS bolýy múmkin. Búgingi tańda álemdik IJО́-niń 98%-yn quraıtyn 130 memleket qandaı da bir jolmen CBDS qurý múmkindigin zerttep, qarastyrýda. 64 el biliktiliktiń ozyq satysynda tur. 4 ıýrısdıksııa ózderiniń sıfrlyq valıýtalaryn engizgen. Bul jobalardyń túgelge jýyǵy sheshim qabyldaý strategııasyndaǵy usynylǵan tásilderge áser etetin birqatar parametr boıynsha erekshelengen. Olardyń eń mańyzdy aıyrmashylyǵy – Ortalyq bankterdiń ózderine qoıǵan maqsattary men mindetterine baılanysty bolyp turǵan jaıt.

Máselen, Nıgerııanyń sıfrlyq valıýtasy e-naıra damýy 2017 jyly bastalyp, 2021 jyly tólem quraly retinde resmı túrde iske qosylǵan. Shved elektrondy kronasyn engizý jó­nindegi jumystar sol jyly qolǵa alyn­ǵa­ny­men, 2020 jyly qanatqaqty joba aıasynda sıfrlyq valıýtany engizýdi ornyqtyrý áli jalǵasyp keledi eken.

Jaqynda elimizdiń bas banki sıfrlyq valıýtany engizýdiń birinshi kezeńin qorytyndylaý týraly «Sıfrlyq teńge: birinshi kezeńin iske asyrý nátıjeleri» jóninde baıandamasyn jarııalady. Jobany 2024-2025 jyldary ara­ly­ǵynda júrgizýdi josparlap, oǵan Visa, Mastercard sekildi halyqaralyq tólem júıeleri men Halyq banki, Altyn Bank, Eýrazııalyq bank pen BankSentrKredıt sııaqty ekinshi deń­geı­li 4 bank qatysqan. Qazirgi kezeńde jobaǵa qatysýshy – bank klıentterine sıfrlyq shottar arasynda tólem júrgizý men aýdarma ja­saý­ǵa bolady. Mektep oqýshylarynyń tamaq­taný tólemin Almaty qalasy ákimdigi men «Qaz­poshta» AQ birlesip, «sıfrlyq vaý­cherler» qanat­qaqty jobasyn iske qosty. Eksperımenttik kon­týr­daǵy jumystar Digital Tenge Ideathon 2022 ıdeıa­lar baıqaýynda jeńiske jetken naryq qaty­sý­shylarynyń oılaryn synaqtan ótkizýdi, trans­she­karalyq tólemderdi, sıfrlyq teńgemen qam­ta­masyz etilgen steıblkoınder shyǵarýdy jáne baǵaly qaǵazdardy tokenızasııalaýdy tes­ti­leý de qamtylǵan.