Infografıkalardy jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
«Jaıly mektep» ulttyq jobasy bilim alýshylar men pedagogterge qaýipsiz jáne jaıly jaǵdaı jasaýdy kózdeıdi. Joba aıasynda pedagogterge qajetti jumys aımaqtary, bastaýysh synyptar, negizgi jáne orta mektepterge jeke bloktarmen, ámbebap sheberhanalarmen jáne stýdııalarmen jabdyqtalǵan jaratylystaný-ǵylymı pánderdiń jabdyqtalǵan kabınetteri salynady. Olardyń qaýipsizdik júıelerimen tolyq jabdyqtalýyna da erekshe mán beriledi.
Ulttyq joba aıasynda 2025 jyldyń sońyna deıin 740 myń oqýshy ornyna arnalǵan 369 mektep ashý josparlanyp otyr. Bul kórsetkishke jetý úshin aldaǵy úsh jyldyq kezeńge respýblıkalyq bıýdjette 2,3 trln teńge qarastyrylǵan. Osylaısha, bıyl biryńǵaı operator arqyly nysanaly qurylys jolymen 208 mektep, al jeke ınvestorlar arqyly yńǵaıly mekteptiń talaptaryna jaýap beretin daıyn mektep ǵımarattary, ıaǵnı taýar túrinde 9 mektep salyna bastady. Josparlanǵan jaıly mektepterdiń shamamen 60 paıyzynyń qurylysyn bastaý 2023 jylǵa dóp kelýi memlekettiń balalar úshin múmkindiginshe tezirek qolaıly ári sapaly jaǵdaı jasaýǵa umtylatynyn baıqatty. Jaıly mektepterdiń barlyǵy qalalarda da, aýyldyq eldi mekenderde de biryńǵaı standart boıynsha salynady. Ulttyq jobanyń nátıjesinde úsh aýysymdy jáne apatty mektepterdiń máseleleri, sondaı-aq óńirler, qalalar men aýyldar arasyndaǵy teńsizdik máselesi sheshilip otyr. Bul bilim sapasyn aıtarlyqtaı arttyrady.
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda elimizdiń odan ári saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik jańǵyrýynyń basty baǵdaryn aıqyndap, jańa ádil qoǵam – Jańa Qazaqstannyń bazalyq ınstıtýttaryn qalaı qurý kerektigi týraly aıtqan bolatyn. Memleket basshysy 2022 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Joldaýyndaǵy tapsyrmasynyń oryndalýy zańdy turǵydan iske asyp jatyr. Sottalǵan jemqorlardyń zańsyz tapqan qarjysy Bilim berý ınfraqurylymyn qoldaý qoryna aýdarylyp, mektepter salýǵa jumsalý ústinde. Byltyr apatty mektepter men úsh aýysymdy oqytý máselesin sheshý úshin 136 myń oqýshyǵa arnalǵan 247 mektep paıdalanýǵa berildi. Osy jyldyń qorytyndysy boıynsha 88 myń oqýshyǵa arnalǵan 96 jańa mektep salyndy. Jańa mektepter 29 úsh aýysymdy jáne 12 apatty mektep, 113 eldi mekendegi oqýshy oryndarynyń tapshylyǵy máselesin sheshti. Mektepterdiń jumys júktemesi men apattyq jaǵdaıyn sheshý máselesin memlekettiń barlyq balany qaýipsiz jáne jaıly jaǵdaıda sapaly oqytýmen qamtamasyz etýge degen umtylysyn kórsetedi, – deıdi Senat depýtaty Altynbek Nýhuly.
Túptep kelgende, «Jaıly mektep» ulttyq jobasy bilim sapasyn aıtarlyqtaı arttyrady. Memleket basshysy óziniń saılaýaldy baǵdarlamasynda keminde 7000 zamanaýı robottehnıka, hımııa, bıologııa jáne fızıka kabınetterin ashý týraly aıtqan bolatyn. Osy jyly atalǵan bastamany oryndaý maqsatynda 718 mektepte 1067 jabdyqtalǵan kabınet ashyldy. Mundaı kabınetter oqýshylarǵa praktıkalyq daǵdylardy damyta otyryp, tıimdi ınteraktıvti oqytýǵa múmkindik beredi, bul oqý materıalyn jaqsy ıgerýge yqpal etedi. Sonymen qatar mundaı kabınetter oqýshylardyń tehnıkalyq jáne ǵylymı pánderge degen qyzyǵýshylyǵyn oıatady.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń habarlaýynsha, Bilim berý ınfraqurylymyn qoldaý qory qurylǵan sátten bastap (jemqorlardan qaıtarylǵan qarajat) arnaıy shotqa 151,9 mlrd teńge túsken. Nátıjesinde, jalpy somasy 96,5 mlrd teńgege 76,7 myń oqýshyǵa arnalǵan 62 mekteptiń qurylysy qarjylandyryldy. Bıylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha 28,6 myń oqýshyǵa arnalǵan 17 mektep paıdalanýǵa berildi. 1 qyrkúıekten bastap 1,6 mln bala tegin ystyq tamaqpen qamtyldy. Olardyń ishinde 1,4 mln bastaýysh synyp oqýshysy jáne áleýmettik osal toptardan shyqqan 200 myńnan astam bala bar. Memlekettik bilim berý uıymdarynda oqýshylardyń qaýipsizdigin kúsheıtý úshin tıisti júıeler, atap aıtqanda, beınekameralar, dabyl túımesheleri, týrnıketter ornatylyp, jumysy qamtamasyz etilgen.
Bul rette osy jylǵy qańtar aıynda muǵalimderdiń jalaqysy taǵy 25 paıyzǵa óskenin atap ótken abzal. Osylaısha, 4 jyl ishinde muǵalimderdiń jalaqysy 2 ese kóbeıip otyr. Sondaı-aq qyrkúıek aıynan bastap 98 myńǵa jýyq tárbıeshiniń jalaqysy 30 paıyzǵa artty.
Jalpy, elimizdiń bilim salasynda oń ózgerister kóp. Máselen, «Bilim berýdegi ózgeristerdiń 1000 kóshbasshysy» jobasy qolǵa alyndy. Prezıdenttik jastar kadr rezerviniń úlgisi boıynsha myqty pedagogter qatarynan kadr rezervin irikteý jáne daıarlaý jónindegi baǵdarlama ázirlenip, iske asyrylyp jatyr. Bilim berý uıymdarynda tárbıe sapasyn arttyrý boıynsha «Birtutas tárbıe baǵdarlamasy» qabyldandy. Azamattarǵa joǵary bilimdi qoljetimdi etýdiń qosymsha tetigi retinde «Keleshek» biryńǵaı erikti jınaqtaý júıesin ázirleý bastaldy. 2023 jyly joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilimi bar kadrlardy daıarlaýǵa 88 myńnan astam grant bólindi, bul 2021 jylmen salystyrǵanda 23 paıyzǵa artyq. Atalǵan kórsetkish 2019 jyldan bastap turaqty túrde ósip keledi, ol kezde memlekettik tapsyrys kólemi 51 myń grant bolǵan. 1 qyrkúıekten bastap stýdentterdiń shákirtaqysy 20 paıyzǵa ósip, 41 898 teńgege (pedagogıkalyq ǵylymdar – 67 200 teńgege) jetti, magıstranttar men doktoranttar shákirtaqylary 15 paıyzǵa ósip, tıisinshe 97 024 jáne 217 500 teńgege kóterildi. Bıyl 5,9 myń orynǵa arnalǵan 25 stýdentter jataqhanasy paıdalanýǵa berildi. Jyl sońyna deıin 5 myń oryndyq taǵy 19 jataqhana ashý josparlanyp otyr. Jalpy, 2028 jylǵa deıin 55,5 myń oryn paıdalanýǵa beriletin bolady.
