Tutynýshy quqy qorǵalady

Qazir elimizde tutynýshyny aldap, sapasyz taýarlar usyný nemese aldyn ala tólengen aqshany qaqshyp ketip, joq bolý sııaqty áreketter kóbeıip barady. Sondaı áreketter Soltústik Qazaqstan obly­synda da artyp keledi. Oblystyq saýda jáne tutynýshylar quqyn qorǵaý depar­tamenti basshysynyń orynbasary Lázim Mııashevanyń aıtýyna qaraǵanda, byl­tyr departamentke 491 aryz-shaǵym tús­ken bolsa, bıylǵy 11 aıdyń ózinde byl­tyrǵy san 8,4 paıyzǵa kóbeıgen. «Eger salalar týraly aıtatyn bolsaq, bıyl bólshek saý­dada aryz-shaǵym – 41,5%, elektrondyq saýdada – 46,2%, tur­mystyq saý­dada – 3,0%, TKSh saýda­sy boıynsha 2,1%-ǵa artty. Osy kórsetkishter bir ja­ǵynan tutyný máde­nıe­­tiniń joǵa­ry­­­la­­ǵanyn kórsetse, ekinshi jaǵy­­nan kásip­ker­lerdiń is-áreketindegi al­dap-arbaýdyń da artqanyn kór­se­tedi», dedi ol.

Atalǵan zań jobasynda óziniń quqy­ǵyn qorǵaýdyń amaldaryn tuty­nýshy ózi tańdaıdy delingen. Mun­daı amaldarǵa alaıaqtyq jasa­ǵan bıznes ókilin birden sotqa berý nemese memlekettiń organǵa shaǵymdanyp, ony zańdy jolmen jaýapqa tartý jatady. Sonymen birge zań jobasy tutynýshynyń quqyǵyn qorǵaıtyn qoǵamdyq ıns­tı­týttardyń rólin arttyrýdy kózdeıdi. Sondaı-aq osy salaǵa Ombýdsmen engizýdi esepke alǵan. Tutynýshy quqyn qorǵaý barysynda Ombýdsmen jáne tutynýshylardyń qoǵamdyq birlestikteri memlekettik baj tólemeıtini de jobada qaras­ty­rylǵan. Sonymen qatar tuty­ný­shylardyń qoǵamdyq birles­tik­terine ishki naryqtyń qoǵamdyq monıtorıngi sheńberinde taýar­lar­dyń úlgilerin tańdaý jáne qyz­met­terdi (jumystardy) satyp alý quqyǵy beriledi. Úshinshiden, tuty­ný­shylardyń quqyqtaryn qorǵaý qaǵıdalaryn turǵyn úı-kommý­nal­dyq sharýashylyq, baılanys, týrızm, mádenıet, saýda, kólik jáne basqa da tutynýǵa qyzmet kórsetý salalaryna keńeıtý usynylady. Bular barlyq salada tutynýshylardyń quqyqtaryn jan-jaqty qorǵaý úshin qajet, sondaı-aq tutynýshylardyń quqyq­ta­ryn qorǵaý máseleleri boıynsha memlekettik organdardyń sala­ara­lyq úılestirýin kúsheıtedi.

Zań jobasy tutynýshylardyń quqy­ǵyn­ onlaın saýda barysynda qorǵaýdy da qarastyrǵan. Bıylǵy jyldyń 11 aıynda Sol­tústik Qazaqstan oblystyq saýda depar­tamentine túsken shaǵymdar arasynda onlaın saýdaǵa baılanystylary byltyrǵy jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 34%-ǵa artty. Sondyqtan tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organ bul salaǵa erekshe kóńil bólýde. Qazirgi ýaqytta tutynýshylardyń máselelerin jyldam sheshý úshin «Wildberries» elektrondy saýda alańynyń ókilderimen WhatsApp arna­sy quryldy. Atap aıtqanda, «Wildberries» marketpleıspen birlesip, depar­tament 72 tutynýshyǵa 2 mln 770 myń teńgeden astam qarajatty qaıtarýǵa kómek kórsetti. Sondaı-aq qazir «Ozon» elek­trondy saýda alańynyń ókil­derimen WhatsApp arnasy quryldy. Alaıda júrgizilip jatqan profı­lak­tıkalyq jumystarǵa qara­mas­tan qazir áleýmettik jeli­ler­diń ártúrli paraqshalarynda satyp alynǵan taýarlardy tańdap alý jáne tóleý kezinde alaıaqtyq áreketter oryn alyp otyr. Máselen, Astana qalasynyń bir turǵyny Instagram áleýmettik jeli­sin­degi jarna­many kórip, «Apple air pods3» qulaqqaptaryna tapsyrys berip, satý­shyǵa 64 myń teńge kóleminde aldyn ala tólem jibergenimen, tapsyrys berilgen taýaryn ala almaǵan. Tapsyrys bergen kezde Instagram paraqshasynda 17 myńnan astam jazylýshy bolǵan. Instagram paraq­shasynda satýshynyń keńsesi Petro­pavl qalasy Sýtıý­shev kóshesi, 60 dep, «Kvartal» bıznes-ortalyǵy kór­setilgen. Alaıda atal­ǵan ny­san­ǵa barǵan kezde bul meken­jaı sulýlyq salony bolyp shyǵady jáne satýshynyń Instagram-paraq­sha­syn­da jarııalanǵan beınenus­qaý­lyq osy salonnyń Instagram-paraq­sha­synan kó­shi­ril­geni anyq­taldy. Bul ótinish qazir qu­qyq qorǵaý organdarynda qaralyp jatyr.

Alaıaqtyq, sondaı-aq sıpatta­ma­­syna nemese úlgisine sáıkes kel­meıtin sapasyz taýarlardy satý artyp tur. Osyǵan baılanysty Lázim Mııa­sheva tutynýshylarǵa kelesi keńes­terdi: taýar týraly aqparatty, onyń ishinde taýardyń kepildik merzimi jáne jaramdylyq merzimi týraly aqparatty muqııat zerdeleý, satýshydan sáıkestik sertıfıkattaryn nemese sáıkestik týraly deklarasııa­ny talap etý kerektigin aıta kelip ol: «Satýshydan taýardy satyp alý faktisin rastaıtyn qujat­ty talap etýge árbir tuty­ný­shy­ quqyly. Satyp alý aldyn­da sa­tý­shynyń bedeli týraly, son­daı-aq ol satatyn taýarlardyń sapasy men qaýipsizdigi týraly tuty­ný­­shy­lardyń pikirlerimen tanysý kerek. Sonymen qatar satý­shy­nyń baı­lanys derekteri jáne taýardy aıyr­bastaý-qaı­tarý sharttary týraly aqparat beril­megen kúmándi ınter­net-resýrstarda taýarǵa tapsyrys berýden aýlaq bolý kerek», deıdi.

Sóziniń sońynda ol qazir tutyný­shy­lardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organ tarapynan «Sapaly ónim» jobasynyń tujyrymdamasy jáne osy jobany iske asyrý boıynsha Jol kartasy ázirlengenin málim etti.

Soltústik Qazaqstan oblysy