Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Osy jyldyń shildesinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev eldiń sıfrlyq transformasııasyndaǵy bes negizgi basymdyqty atap ótken edi. Sonyń birinshisi – azamattarǵa zamanaýı qyzmet kórsetý. Iаǵnı memlekettik qyzmetterdiń barlyǵy múmkindiginshe elektrondy formatqa kóshirilýi kerek. Ekinshi basymdyq – IT salasyn damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý. IT sektor memlekettik qyzmettiń mańyzdy baǵyty bolǵandyqtan, sıfrlyq tehnologııalar, krıptoındýstrııa, sıfrlyq maınıng salasynda jetekshi oıynshy bolýǵa umtylý asa mańyzdy. Úshinshi basymdyq – IT ınfraqurylymyn aýqymdy jańǵyrtý. Bul arqyly elimiz halyqaralyq deńgeıde transshekaralyq derekter aǵynymen ushtasqan sıfrlyq ınfraqurylymdy qalyptastyrady. Tórtinshi basymdyq – sıfrlyq ekonomıka men ındýstrııany damytý. Bul baǵyt tehnologııalyq jańartý jáne sıfrlyq sheshimder qabyldaý úshin ınnovasııalyq granttar men salyqtyq jeńildikter usynýdy kózdeıdi. Besinshi basymdyq – adamı kapıtaldy nyǵaıtý. Kórip júrgenimizdeı, sıfrlyq transformasııa zamanynda IT mamandarǵa degen qajettilik artyp keledi. 2025 jylǵa qaraı kem degende 100 myń qyzmetkerdi daıarlaý mindeti de qoıylǵan. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi qolǵa alǵan bastamalar men atqarylǵan jumystar da osy 5 basymdyqqa negizdelgen.
Búginde elimizdiń IT salasynda 16 myńǵa jýyq kompanııa jumys isteıdi. Osy salada eńbek etetinder sany 182 myń adamǵa jetti. 2023 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda IT qyzmet eksporty 247 mln dollardan asqan. Al Dreıper ýnıversıtetimen birlesip júzege asyrylǵan baǵdarlamaǵa 27 joba qatysqan. Qatysýshy kompanııalardyń biri «Ciix» Tım Dreıperden 1 mln dollar ınvestısııa tartty. Al «Google for Startups» kompanııasymen birlesip uıymdastyrylǵan baǵdarlamaǵa 24 joba qatysty. Baǵdarlamanyń nátıjesinde, kompanııalar 4,2 mln dollar jınap, jalpy bıýdjeti 87,6 mln dollardy qurady, al aılyq tabys kólemi 535 myń dollarǵa jetti. Elimizde IT salany retteý máselelerin sheshý úshin sıfrlyq kodeks te ázirlengen bolatyn.
«Sıfrlyq keńistik azamattardyń, bıznes pen memlekettiń ózara is-qımylynyń negizgi arnasyna aınaldy. Kodıfıkasııa azamattar men bıznes úshin sıfrlyq ortada zańdardy qoldanýdy qoljetimdi jáne túsinikti etedi, aýyr talaptar men retteýshi kedergilerdi joıady. Sıfrlyq tehnologııalardyń damý qarqyny men taralý aýqymy retteýshi aktilerdi qabyldaý jyldamdyǵyna ǵana emes, sonymen qatar zańnama qurylymyna da jańa talaptar qoıady. Sıfrlyq kodeksti qabyldaý sıfrlyq ekonomıkany damytý jáne memlekettik basqarýdy sıfrlyq transformasııalaý úshin biryńǵaı quqyqtyq keńistik qalyptastyrýǵa múmkindik beredi», degen edi Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Asqar Jambaqın.
Sonymen qatar IT-mamandardy daıarlaýdy maqsat etken «Tech Orda» baǵdarlamasy jaqsy nátıje kórsetip keledi. Bıyl oǵan 83 IT mektep qatysyp, 3183 oqýshy bilip alyp jatyr. Bilikti IT kadrlardy daıarlaý úshin «EPAM», «Coursera», «Samsung», «Binance Academy», «Huawei», «Microsoft», «NVIDIA», «Glovo» sııaqty halyqaralyq IT kompanııalarmen tyǵyz yntymaqtastyq júrgizip, oǵan 70 myńnan astam adam qatysty. Halyqtyń áleýmettik osal toptary úshin IT kýrstardy tegin oqytý baǵdarlamalary bar. Mysaly, «ITeachme» qoǵamdyq qory múmkindigi shekteýli jandarǵa kýrstar beredi. Al «IT-Aiel» baǵdarlamasy aıasynda 2000-nan astam áıel No-Code quraldary men frılansıng boıynsha oqyp shyqty. «Astana Hub» bazasynda Apple sertıfıkattalǵan oqý ortalyǵyn, Apple Authorized Training Center for Education ashý boıynsha belsendi jumys júrgizilip jatyr. Bıylǵy mańyzdy jetistikterdiń biri 2024 jyly ICPC baǵdarlamalaý boıynsha bedeldi halyqaralyq týrnırdiń fınalyn Qazaqstanda ótkizý týraly ótinimge qol qoıyldy.
Sıfrlyq qyzmetter azamattar arasynda úlken suranysqa ıe ekeni málim. Bul baǵyttyń da asyǵy alshysynan túsip júr. Mysaly, senimhattyń bes paıyzy sıfrlyq formatqa kóshirildi. Kólikterdi tirkeýdiń 55 paıyzy, ıpotekany rásimdeýdiń 67 paıyzy onlaın rejimge kóshti. «Elektrondy úkimet» árbir azamatty týǵan kúnimen quttyqtaýdy nemese qujattardyń merzimi ótip ketkenin aldyn ala habarlaýdy úırendi.
«Big data nátıjesinde 50 mln anyqtama tapsyrý qajeti joıyldy. Mysaly, jylda 106 myń stýdent oqý ornynan, emhanadan anyqtama alyp, voenkomatqa tapsyrýǵa 2 apta jumsaıtyn. Endi stýdent mártebesin dáleldeýdiń qajeti joq. Úsh mınıstrlik bazalaryn ıntegrasııalap, stýdentter anyqtama jınamaı-aq avtomatty túrde áskerden bosatylady. Sıfrlyq servıster halyqtyń úlken suranysyna ıe boldy. Buǵan deıin 700 myńǵa jýyq adam kelisimshart jasaýǵa jylyna 30 kún jumsaıtyn, al biz bul ýaqytty 5 mınýtqa deıin qysqarttyq. Endi jańa páter ıesine SMS-habarlama kelip, kommýnaldyq sharttardyń barlyǵy onlaın rejimde jasaldy. Joba respýblıka boıynsha taratylady», dedi Sıfrlyq damý mınıstri Baǵdat Mýsın.
Jyl saıyn aeroǵarysh salasynda ekonomıkanyń túrli salasy úshin ǵaryshtyq monıtorıng júrgiziledi. 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha 1 mıllıon gektar paıdalanylmaıtyn egistik, 45 zańsyz aǵash kesý, qoqys jınaýdyń ruqsat etilmegen 5552 pýnkti, paıdaly qazbalardy óndirýdiń ruqsat etilmegen 1587 nysany anyqtaldy. Buǵan qosa, Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa arnalǵan Minerals.gov.kz biryńǵaı platformasy quryldy. Platforma jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha memlekettik qyzmetterdi alýǵa múmkindik beredi. Qazir platformada qatty paıdaly qazbalardy óndirýge jáne barlaýǵa lısenzııa alý boıynsha 2 memlekettik qyzmet kórsetiledi. 2343 paıdalanýshy tirkeldi, olardan barlaý boıynsha 1941 ótinim jáne óndirýge qatysty 59 ótinim jiberildi. Olardyń ishinde 66 lısenzııa berildi. Barlyq jumys tek elektrondy túrde onlaın júrgiziledi.
Bıylǵy statıstıkalyq derekterdiń qorytyndylary Qazaqstannyń ınnovasııalyq damý salasyndaǵy oń ózgeristerin aıqyndady. Innovasııalyq ónim kóleminiń 2021 jylǵy 1,4 trln teńgeden 2022 jyly 1,9 trln teńgege deıin ulǵaıýy baıqalady. Sondaı-aq biz Jahandyq ınnovasııalyq ındekstiń halyqaralyq reıtınginde bizdiń el eki pozısııaǵa – 83-ten 81-ge deıin kóterildi.
Sondaı-aq ınnovasııalyq granttar aıasynda jobalar men startaptarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetiledi. Barlyq konkýrstyń qorytyndysy boıynsha 34 ótinim maquldandy, onyń ishinde jalpy somasy shamamen 2 mlrd teńgege jetetin 31 ótinim boıynsha sharttar jasaldy. Granttar somasy 1 mlrd 198 mln teńgeni, jeke sektor tarapynan qosa qarjylandyrý 924 mln teńgeni qurady. 2023 jyly óńirlerde bıznes-ınkýbatorlardy damytý baǵdarlamasy iske asyryldy. Osylaısha, 10 sáýir men 12 mamyr aralyǵynda «Qazinnovations» AQ bıznes-ınkýbasııany qoldaý boıynsha ótinimderdi qabyldady, usynylǵan 37 ótinimniń 21-i maquldandy.
«Mınıstrlik baılanys qyzmetteriniń sapasyn únemi qadaǵalap, jetildirip otyrady. Bıyl aýyldyq eldi mekenderde ınternet sapasyn jaqsartý boıynsha qarqyndy jumystar júrgizildi, búkil el boıynsha 251 aýylǵa ınternet jelisi qosyldy, 1463 aýylda ınternet sapasyn jaqsartý jumystary atqaryldy. Bul júrgizilgen jumys kórsetkishiniń 14,4 paıyzǵa artqanyn kórsetedi. Josparǵa sáıkes 2027 jylǵa qaraı taǵy 250 aýyldyq eldi mekendi ınternetpen qamtý kózdelip otyr. Bıyl 176 aýyl KazSat ınternet spýtnıgine qosylǵan. О́zderińiz biletindeı, biz qanatqaqty rejimde Starlink arqyly 10 mektepti ınternetpen qamtamasyz ettik. 2024 jyly 2000 mektepti qamtý josparda bar. Bıyl 3000 bazalyq stansa ornatyldy. Búkil el aýmaǵy boıynsha 723 5G bazalyq stansa iske qosyldy», dedi B.Mýsın.
Mınıstr baılanys operatorlaryna qatysty aıyppuldarǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha, aıyppuldardyń ulǵaıýy operatorlardyń nusqamany saqtaýynyń 33 paıyzdan 65 paıyzǵa ósýine áser etti. 2023 jyly 3 mlrd 18 mln teńgege aıyppul salyndy jáne jospardan tys 763 tekserý júrgizildi.
Jyldyń basynda uıaly baılanysta 67 «aq daq» mekenjaıy anyqtaldy. Turǵyndarmen aqparattyq-túsindirý kezdesýleri turǵyn úı keshenderiniń 92 paıyzynda ótkizildi, onyń ishinde 24 turǵyn úı keshenimen baılanys stansasyn ornatý boıynsha kelisim jasaldy, al 13 turǵyn úı kesheninde montajdaý kezeńi aıaqtaldy. «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasy 2024-2027 jyldar aralyǵynda iske asyrylady. Joba aıasynda halyq pen bıznesti joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etý josparlanyp otyr. 2027 jyly turǵyn úı jelileri keńjolaqty ınternetpen 100 paıyzǵa deıin qamtylady degen boljam bar.
