Qaraqalpaq ánderi áýelegen kesh

Qaraqalpaqtyń klassık aqyny Tileýbergen Jumamuratovtyń «Qazaq dosyma» atty óleńi bar. Sonda shaıyr tómendegishe jyrlaıdy:

«Keıde tipti sybaı qonǵan el eken,­

Irgelesip qondyrylǵan keregem.

Qaraqalpaq elinde de jyrlandy,

Qambar batyr, Alpamys pen Tólegen.

Bir terektiń butaǵyndaı urpaqpyz,

Qaıǵyda da, shattyqqa da ortaqpyz.

«Keń dalanyń jyrshysy» dep biz­der­di,

Ýálıhanov aıtqan qaraqal­paq­pyz». Mine, sol Shoqan babamyz «keń dalanyń jyrshysy» dep ataǵan halyqtyń óneri­men kúni keshe elorda jurtshylyǵy keńinen tanysty.

Ál-Farabı atyndaǵy Oqýshy­lar saraıynda ótken ánshi, О́zbek­stan men Qaraqalpaqstan Respýb­lıkalarynyń eńbek sińir­gen ártisi Mahsetbaı О́te­mu­ra­tov­tyń «Men aýyldy saǵyn­dym» atty keshi ósken jerdi, týǵan topyraqty, qarashańyraqty sa­ǵyn­­ǵan talaı jannyń kóńiline medeý boldy. Kon­sert­ke kelgen ár kórermenniń júzi­nen kindik kes­ken jurtyn ańsa­ǵan kúı­di­ baıqamaý múm­kin emes. Barlyq ándi qosyla shyr­qap, kezek-kezek­ gúl shoqtaryn usy­nyp, ter­bele, tebi­rene qol shapa­laq­tap, tipti orta­ǵa shyǵyp bılep te ket­ti. Kóp­shi­likke osyndaı kere­met kóńil kúı syılap, sonaý ósken óńir­diń ystyq sálemin alyp kel­gen Mah­set­baı О́temuratov óz shy­ǵar­ma­shy­­ly­ǵyndaǵy tańdaýly týyndylardy oryndady. Qazaq ánderin de naqyshyna keltire shyr­qa­dy.

О́ner maıtalmanynyń án ke­shin­de­­ Astanadaǵy «Jaıhýn» qara­qal­paq­­ etnomádenı bir­les­ti­giniń bıshileri sahnaǵa shyqty. Sondaı-aq «Qazaqstan daýysy» jobasynyń II maýsymynda fınalda baq synap jatqan Qaraqalpaqstanda turatyn talantty qandasymyz Musa Marat án aı­typ, tyńdaýshyny barıton daý­symen tańǵaldyrdy. Qazaqy dás­túrmen Mahsetbaı О́temuratov óner­de izinen ergen inisine talaı jeńis pen jetistikke jetkizgen kostıýmin tartý etti. Qasıetti sahnada júrgen eki tolqynnyń syılastyǵy halyqtyń ónerin tasytyp, mereıin asyratyny sózsiz.

Aıta keteıik, óner aıdynynda qan­shama jyldan beri eńbek etip júrgen aıtýly keshtiń avto­ry birtalaı dodada oza shaýyp, bıikterdi baǵyndyryp keledi. Máselen, 2001 jyly О́zbekstan Res­­pýb­lıkasy Prezıdentiniń jas­ ta­lant­tarǵa arnalǵan «Nıhol» syı­­­­­ly­ǵynyń laýreaty atandy. 2005 jyly «Qaraqalpaqstan Res­pýb­­­lıkasynyń eńbek sińirgen ártisi» ataǵy berilse, 2011 jyly «О́zbekstan Respýb­lı­ka­sy­nyń eńbek sińirgen ártisi» atandy. Budan basqa da halyqaralyq are­na­da top jarǵan je­tis­tikteri jeterlik. Kúni keshe ǵana qazaq ádebıetiniń kórnekti ókili, jazýshy Kemel Toqaevtyń 100 jyldyq mereıtoıy aıasynda ha­lyq­­aralyq is-sharalarǵa qoldaý kór­setip, baýyrlas elder­de onyń shy­ǵarmalaryn keńinen nası­hat­taý­ǵa, ekijaqty mádenı baılanys­tar­dy nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin Qazaqstan Respýblıkasy Pre­­zı­dentiniń Alǵyshatymen mara­pat­tal­dy. Sondaı-aq Alma­ty­da ótken «Jyl adamy» baı­qaýyn­da «Altyn adam» atalymyn ıelendi. Ánshi búginde Nókis qala­syn­daǵy Qaraqalpaqstan kór­kem óner saraıynyń dırektory qyz­me­t­i­n­ atqaryp otyr.

Ánshi qanshama jyldan beri qa­­zaq elin aralap, jeke konsert be­rip júr.

«Bul jaqta da jerles baýyr­la­rymyz kóp. Ámýdarııanyń sýyn ishken, bala kezden birge ósken talaı qaraqalpaq balasy búginde Qazaqstanda turyp jatyr. Sol qandas jurttyń týǵan elge, týǵan jerge saǵynyshyn basyp, aýyldyń sálemin jetkizeıin dep jeke keshterimdi jıi ótki­zý­ge tyrysamyn. Bıyl meniń shy­ǵar­ma­shylyǵym úshin tabysty boldy. Gastroldik saparym da Astananyń tórindegi keshimmen aıaqtalyp jatyr. Prezıdent Qasym-Jomart Kemelulynyń Alǵyshatymen marapattaldym. Bul – О́zbekstan men Qazaqstan ara­syndaǵy myzǵymas berik mádenı baı­la­nystyń belgisi», deıdi Mahsetbaı О́temuratov.

Atalǵan kesh bas qalamyzda 2016 jyly ashylǵan «Jaı­hýn»­­ qara­­qalpaq etnomá­denı bir­­­­les­­­­­ti­giniń uıymdastyrýymen ótip otyr. Bul birlestik qara­qalpaq máde­nıe­tin nasıhattaý maqsatynda túrli mádenı, qaıyrymdylyq is-sharalaryn ótkizip keledi. Bir­les­tik quramyndaǵy «Jaıhýn» bı ansambli men jas ánshiler de túrli sahnalarda óner kórsetip júr.

«Jaıhýn» qaraqalpaq etno­má­de­nı­­­ birlestiginiń tóraıymy Tazabıke Salıevanyń aıtýynsha, eki halyqtyń óneri de bir óristen taraıdy.

«Bizde ándi «qosyq» dep aıtady. Dom­by­­ramen án aıtýdy dýdar­men baqsy­lar­dyń án aıtýymen salystyrýǵa bolady. Batyrlardyń jyr-eposyn qobyzben oryn­daıdy. Bizde qazaq tilindegi kitap­tar óte kóp. Oqyrmandar da ony asyǵa kútedi. Aqyndar aıtysyna da kóp­ qy­zyǵady. Kútip júredi. Meniń qaıyn­enem Muqaǵalı Maqataevtyń óleń­de­rin jatqa biledi. Qazaqtyń aqyn-jazý­shy­laryn qurmetteıdi. Búgingi Mahset­baı­dyń jeke kon­ser­ti de týysqan eki ha­lyq­tyń ara­syndaǵy tereńnen tamyr tar­­typ jatqan mádenı baılanysty ny­ǵaı­­­tý­ maqsatynda ótkizilip otyr», dedi Taza­bıke Salıeva.

Sondaı-aq ol birlestik qura­myn­­da bıler men aldyńǵy tol­qyn aǵalar, Qazaqstannyń ár sala­synda je­misti qyzmet etip júr­gen jerles­ter, is-shara­lardy uıym­dastyrýǵa ár­qa­shan bilek túre atsy­la­satyn bel­sendi jastardyń da bar ekenin atap ótti.

Aıta keteıik, sazdy keshke­ О́zbek­stan Respýb­lıkasynyń Qazaq­stan Respýb­lı­ka­­syndaǵy elshiligi qyz­met­kerleri de qatysty.