Áli de aýyldarǵa nazar kemshin
Búginde ǵylymmen aınalysatyn adamdardyń eńbekaqysy tómen ekeni jasyryn emes. Onyń syrtynda joǵary oqý oryndarynyń zamanaýı tehnologııamen qamtylýy syn kótermeıdi. Máselen, qazir kóptegen mektepte ınteraktıvti taqta ornatylsa, ulym jumys isteıtin ýnıversıtettiń aýdıtorııasynda áli eski taqta tur. Oǵan kádimgi bormen jazady eken. Joǵary oqý oryndarynyń bazasyn jetildirý qajet.
О́z mamandyǵyn súıip, uzaq jyl ter tókken ustaz qandaı qurmetke de laıyq. 2019 jyldyń 27 jeltoqsanynda «Pedagog mártebesi týraly» arnaıy zań qabyldandy. Sońǵy jyldary muǵalimder men dárigerlerdiń eńbekaqysy ósti. Biraq azyq-túlik pen taýarlardyń baǵalary da des berer emes. Qymbatshylyq qarapaıym adamdarǵa aýyr soǵyp otyr.
Endigi jerde aýyl eńbekkerleriniń de jalaqysy óskeni durys. Úkimet halyqty turaqtandyrý úshin jergilikti jerlerde jańa jumys oryndaryn ashýy kerek. Aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn sharýa qojalyqtary birigip irilengen jaǵdaıda, olardyń tıimdilikteri de anaǵurlym artar edi. Nátıjesinde, aýyldardyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy jaqsaratyny aıtpasa da túsinikti.
Eldi mekenderde naryq zamanyna laıyqtalǵan óndiris oryndary bolýy kerek. Sonda ǵana adamdar aýylda turaqty ómir súredi. Jumystyń joqtyǵynan aýyl halqynyń úlkendi-kishili qalalarǵa údere kóshkeni málim. Jalpy, shaǵyn eldi mekenderde jumys bolyp, jalaqy óser bolsa, ıaǵnı eńbek laıyqty baǵalansa, eshkimniń de jyly ornyn sýytpasy anyq. Halyqtyń turmysy da berekeli bolar edi. Kezinde qarapaıym eńbek adamyna degen qurmet joǵary bolatyn. Osyny qalpyna keltirý qajet.
Alys aýyldarǵa jaqsy joldar men jańa mektepter qajet. Mysaly, men jumys istegen Sarybulaq aýylyndaǵy mektep 1930 jyly salynǵan! Jumysshylardyń eki qabatty jataqhanasy men 1996 jyly iri sharýashylyqtar taraǵan ýaqytta keńshardyń keńsesi mektepterge aınaldyryldy. Sóıtip, bir mekteptiń oqýshylary úsh ǵımaratta oqyp júr. 300 oryndyq jańa mektep salynsa, aýyldan da ǵylym men bilimge den qoıatyn jastar shyǵatyny kúmánsiz.
Álııa JUMATAEVA,
ardager ustaz
ALMATY
Bıik parasat ordasy
Qazirgi jahandaný zamanynda jańa tehnologııalardyń da qaryshtap damyp, adamzattyń túrli qajettilikterin molynan qanaǵattandyryp otyrǵany belgili. Sonymen bir mezgilde adam sanasy ǵalamtorǵa táýeldenip, kitap, gazet-jýrnal oqýdan aıtarlyqtaı alystap bara jatqany da jasyryn emes. Deı turǵanmen, búgingi álemde áli de kitaphanalardyń alatyn orny erekshe ekeni kúmánsiz. Damyǵan alpaýyt elderdiń iri bas kitaphanalaryn aıtpaǵannyń ózinde, ózimizdiń ulttyq qundy jádigerlerimizdiń shashaýyn shyǵarmaı halyq ıgiligine usynyp otyrǵan Almatydaǵy Ulttyq kitaphanaǵa ózimniń rızashylyǵymdy bildire ketkendi jón kórdim.
Men ájem týraly estelik jazyp júrmin. Munda halqymyzdyń Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezindegi tyldaǵy erlikke parapar eńbegi sıpattalady. Er azamattardyń joqtyǵyn bildirtpeı, tyldaǵy bar aýyrtpalyqty óz ıyqtarymen kótere bilgen analardyń biri – Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń eki dúrkin depýtaty ájem Zaǵı Abaqova. Meniń estelik jazý barysynda týyndaǵan problemalarymdy sheshýge Almatydaǵy Qazaqstan Repýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynyń kóp kómegi tıdi.
Ǵımarat tabaldyryǵynan attaǵanym sol edi, quddy bir jylylyqtyń lebi eskendeı boldy. Anyqtama bólimindegi jyly jymıǵan órimdeı qazaqtyń boıjetkenderi qaıda baratynymdy aıtyp, birden jón siltedi. Merzimdi basylymdar qyzmetiniń top jetekshisi Baıan О́tebaeva da óte kishipeıil, asa mádenıetti jan eken. Kelgen máselemdi bilgennen keıin barlyǵyn muqııat túsindirip, úlken kómek berdi. Sol bólimdegi basqa da qyzdar bir kisideı járdem qoldaryn sozdy. О́z isterine úlken jaýapkershilikpen qaraıtyn naǵyz kásibı mamandardyń arqasynda men 1942-1955 jyldar aralyǵyndaǵy ózime qajetti materıaldarǵa esh qınalmaı-aq qol jetkizdim.
Úlken Ulttyq kitaphana ujymynyń jumysyn utymdy uıymdastyryp otyrǵan bilgir basshy Baqytjamal Qaıyrbekqyzynan bastap, bólim basshylaryna, top jetekshilerine, onyń ishinde ásirese Baıan Mekenbaıqyzyna shyn júrekten shyqqan rızashylyǵymdy bildiremin. Kitaphana qyzmetkerlerine endi ǵana esigin ashqan jańa 2024 jyl tabys jyly bolsyn degen tilek qosamyn.
Zýra RAQYShEVA,
zeınetker
ASTANA
Dombyra dáriptelgen ashyq sabaq
«Eki ishektiń birin qatty, Birin sál-pál kem bura. Naǵyz qazaq qazaq emes, Naǵyz qazaq – dombyra!» – dep jyrlaǵan Qadyr Myrza Álı atamyz. Dombyrany qazaqy bolmysymyzdyń rámizi desek, esh artyq aıtqandyq emes. Qazaqtyń folklory, ádebıeti, mýzykasy, ánshilik óneri – bári-bári dombyramen tyǵyz baılanysty.
Almaty oblysynyń Ile aýdanyna qarasty Qosózen aýylyndaǵy №14 orta mektepte óńirlik deńgeıdegi ashyq sabaq ótkizildi. «Dombyra – halyqtyń rýhy» degen taqyryp aıasynda uıymdastyrylǵan is-sharaǵa 7 «á» synybynyń oqýshylary qatysty. Ashyq sabaqtyń maqsaty jas býynǵa dombyranyń qadir-qasıeti men onyń mádenıetimizdegi alatyn ornyn uǵyndyrý boldy. Ulttyq mýzykalyq aspabymyzdyń básin túsirmeı ári qaraı da dáripteý keleshek urpaqtyń moınynda ekendigine mán berildi.
Ashyq sabaq barysynda dombyramen Parıj tórinde án salǵan Ámire Qashaýbaev babamyz týraly sıýjet kórsetildi. Etnograf ǵalym Aqseleý Seıdimbektiń dombyrany ulyqtaıtyn «Taýqudiret» ańyzynyń aýdıo jazbasy tyńdaldy. Buǵan qosa, oqýshylar ózderiniń dombyra týraly shyǵarǵan óleńderin mánerlep oqydy. Ashyq sabaq sońynda oqýshylar tarapynan keri baılanys retinde mektepten dombyra úıirmesin ashý týraly suranystar tústi. Bul, árıne, qýanatyn jaǵdaı. Demek, biz balalardyń boıynda ulttyq muraǵa degen qyzyǵýshylyqty oıata bildik. Bolashaqta elimizdiń ár mektebinde tegin dombyra úıirmesi ashylsa, nur ústine nur bolatyn edi.
Ashyq sabaqqa aýdandyq bilim bóliminiń qazaq tili men ádebıeti pánderiniń ádiskeri Aqmaral Qurmanjanqyzy men pán muǵalimderi qatysty. Ulttyq muramyzdy odan ári dáripteý jolyndaǵy is-sharalar endi oblystyq deńgeıde jalǵasatyn boldy. Oǵan shaqyrtý kelip tústi. Birigip kótergen júk jeńil degen, árkez dombyramyzdy dáriptep, tanytyp júreıik. Elin súıer, qazynasyn qadir tutar qazaǵymyz kóp bolsyn.
Mýnıra RAQYMBAEVA,
№50 orta mektep muǵalimi
Almaty oblysy,
Ile aýdany
