Qoǵam jáne ádilettilik qaǵıdaty

Halyqtyń kókeıinen shyqty

Spıkerler «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen osyndaı aqparattyq jáne mazmundy suhbaty úshin Memleket basshysyna alǵystaryn bildirdi. Olar ony progressıvti ultty damytý men nyǵaıtýdaǵy mańyz­dy qadam dep tanydy jáne suh­bat­tar­da aıtylǵan, usynyl­­ǵan ıdeıalar men damý joldaryna qoldaý bildirdi. Qazaq­stan Azamattyq alıansynyń prezıdenti Baný Nurǵazıevanyń mode­ratorlyǵymen ótken dóń­gelek ústelde ekonomıka, saıa­sat, qoǵamdyq damý, ult­tyq mádenıet jáne basqa da máseleler muqııat qaralyp, talqylandy.

«Memleket bas­shy­synyń naqty da ashyq jaýaptary qo­ǵamda keń qyzyǵýshylyq tý­dyr­dy. Árkim ózin mazalap júr­gen saýaldarǵa jaýap ala al­dy dep esepteımin. Búgingi dóń­gelek ús­te­limizdiń taqyryby – «Halyq úni­ne qulaq asatyn memleket tujy­rymdamasy jáne ádiletti Qazaqstan qaǵıdattaryn iske asyrý». О́zderińizge málim, atalǵan tujyrymdama 2019 jyly alǵash ret jarııalandy. Qazir bul óz nátıjesin bere bastady.

Keıingi birneshe jylda elimizde túrli jaǵdaı boldy. Memleket basshy­sy suhbatynda bul máselelerge de erek­she toqtalyp ótti. Qasym-Jomart Toqaev Prezıdent mindetin atqarýǵa kiris­ken alǵashqy kúnnen bastap qara­paıym azamattardyń quqyǵyn qor­ǵaýǵa basymdyq berdi. Halyqty tolǵan­dyryp júrgen máselelerdi kóter­di. So­nyń ishinde, jemqorlyqpen kú­re­sýge aıryqsha mán berip, bıliktiń shoǵyrlanýy, sanaý­ly adamnyń ǵana baıyp, halyqtyń negiz­gi bóliginiń kedeılikke ushyraýyna tos­qaýyl qoıýǵa tyrysty. Munyń bári «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tujy­rymdamasynda qamtylǵan», dedi jıyndy ashqan B.Nurǵazıeva.

Spıkerdiń aıtýynsha, Memleket basshysy óz suhbatynda Qańtar oqıǵasyna sebep bolǵan máselelerge erekshe toq­tal­ǵan. Osy oraıda, alıans basshysy qasiretti kezeń eldiń túbegeıli ózgerýine yq­pal etkenin atap ótti.

«Búkil áleýmettik, ekonomıkalyq ahýal túbegeıli ózgerdi. Qoǵamymyzdyń da alǵa qadam basqanyna kýá bolyp otyrmyz. Halqymyz Memleket basshysyna senedi. Azamattyq alıans basshysy retinde kún saıyn qoǵam ókilderi tarapynan osyndaı pikirlerdi estımin. Áli de atqaratyn jumys shashetekten. Memlekettik mekemeler júıesi atalǵan tujyrymdamanyń irgetasyna aınalýǵa tıis», dedi B.Nurǵazıeva.

Budan keıin sózdi Májilis depýtaty Marat Bashımov aldy. Onyń aıtýynsha, Memleket basshysy el tizginin qolǵa alǵaly beri azamattyq qoǵamǵa ıek artyp keledi. Buǵan dálel retinde spıker Ulttyq keńestiń qurylýyn alǵa tartty.

«Suhbatta Prezıdent eldegi eki bılik týraly aıtýy men úshin mańyzdy. Qazaqstanda Konstıtýsııa ústemdigi birinshi orynda tur. Onda bári anyq jazylǵan. Bıliktiń úsh tarmaǵy bar, onyń ústinde Memleket basshysy óziniń quzyreti aıasynda Qaýipsizdik keńesin qurady. Iаǵnı bul konsýltatıvti mekeme ǵana bolýǵa tıis. Osy oraıda, kúshtik qurylymdar Kon­stıtýsııa bo­ıynsha Prezıdentke baǵynýy kerek. Al olar árli-berli júgirip júrdi. Qańtar oqıǵasynyń oryn alýyna bir sebep te osy. Elimizde Konstıtýsııa birinshi orynda turǵanda ǵana Prezıdent óz quzyretin oryndaıdy. Basqa memlekettik mekemeler óz mindetin atqarady. Sonda ǵana ádiletti Qazaqstan qaǵıdaty júzege asady», dedi M.Bashımov.

Depýtat óz sózinde azamattyq qo­ǵam­nyń ózgerip kele jatqanyna nazar aýdar­dy. Máselen, qazirgi tańda YouTube jelisinde kóp kanal ashylyp, qoǵam pikiri ashyq talqylanady.

«Qazirgi tańda Parlamenttiń róli túbegeıli ózgerdi. Tıimdi baqylaý quraly retinde qyzmet etedi. Men ha­lyqaralyq quqyq boıynsha mamanmyn. Sóıte tura, kún saıyn quqyqtyq salanyń basqa 30 baǵyty boıynsha tereń izdenýge týra keledi. Kún sa­ıyn jańa nárse úırenemiz. Sebebi jaýapkershilikti sezinemiz. О́ıtkeni zań qabyldanǵanda onyń múltiksizdigine mán berýge tıispiz. Osy ýaqytqa deıin olıgarhtardy qorǵap, qarapaıym ju­mysshynyń quqyǵyn buzatyn zań normalary talaı márte qabyldandy», dedi M.Bashımov.

Marat Sovetulynyń aıtýynsha, zań ústemdigine qol jetkizý úshin aza­mattyq qoǵam ókilderiniń kómegine júginý qajet. Qoǵamdyq baqylaý ǵana memlekettiń damýyna, alǵa jyljýyna jol ashpaq.

Atqarylǵan jumystyń esebi

Kelesi kezekte sózdi Astana qalasy Qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy, saıasattaný ǵylymdarynyń doktory Zulfuhar Ǵaıpov aldy. Baıandamashynyń pa­ıymdaýynsha, Memleket basshysynyń «Egemen Qazaqstan» gazetine suhbat berýiniń máni erekshe. Bul Prezıdenttiń el tizginin qolǵa ustaǵaly bes jylda atqarǵan jumysynyń esebi ispetti ekenin jetkizdi.

«Prezıdent 2019 jyldan bastap bárin saralap shyqty. Qazir ádiletti qoǵam týraly kóp aıtyp júr. Ádiletti qoǵam Qańtar oqıǵasynan keıin bolǵan sekildi kórinedi. Biraq esterińizde bolsa, Memleket basshysy 2019 jylǵy saılaýal­dy baǵdarlamasynda ádilet­ti qoǵam ornatý týraly alǵash ret málim­degen-tuǵyn. Iаǵnı bul Qańtar oqıǵa­sy­nan keıin ǵana shyqqan joq. Bul – birinshiden.

Ekinshiden, Prezıdent suhbatynda kelesi unamdy tusy mynaý. Memleket basshysy Ulttyq quryltaıdyń birinshi jáne ekinshi otyrysynda suhbatta aı­tylǵan birqatar máseleni kótergen edi. Sonyń ishinde kadr máselesine de nazar aýdardy. Ulttyq qundylyqtarymyzdy dáripteýge shaqyrdy», dedi Z.Ǵaıpov.

Osy oraıda spıker taǵy bir mańyzdy jaǵdaıǵa nazar aýdardy. Buǵan deıin el basshysy Qazaqstan halqyn Jańa jylmen quttyqtaǵanda qolyna sharap ustap turatynyna toqtalyp, bıyl gımn oryndalǵanyna ekpin berdi.

«Memleket basshysy Túrkistanda «Adal azamat» degen tujyrymdama usyndy. Bul – buryn-sońdy aıtylmaǵan másele. Adal eńbek, ádiletti qoǵam, adal azamat – eldi damytatyn úsh trıa­da. Árqaısymyz ardyń, Otannyń, qoǵamnyń aldynda adal bolsaq, min­detti túrde ádiletti qoǵam ornaıdy. Osy jaǵynan qaraǵanda, Prezıdent suhba­tynda adal azamat, ádiletti qoǵam tujy­rymdamasyna erekshe toqtaldy.

Qasym-Jomart Toqaev ulttyq qun­dy­lyqqa qatysty da oı qozǵap, bylaı dedi. «Jańa jyl – árıne, kúntizbeniń jańa paraǵyn ashatyn mańyzdy meje. Osy sátte ótken jyldy qorytyndylap, keleshekke jospar qurý ádetke aınalǵan. Bir jaǵynan, Jańa jyl men úshin qasterli mereke emes. Onyń ústine, ózi­mizdiń tól jańa jylymyz – áz Naý­ryzdy esten shyǵarmaǵan jón. Bul meı­ram – tirshilikti túlete keletin naǵyz tabıǵı jyl basy», dedi. Iаǵnı Mem­leket basshysy osyndaı ulttyq qundylyqtarǵa úlken mán beredi dep tolyq senimmen aıta alamyz», dedi Z.Ǵaıpov.

Qoǵamdyq keńes tóraǵasy sonymen qatar Prezıdenttiń «obal» uǵymyn da qoldanǵanyna erekshe ekpin qoıdy. Osy oraıda, Qazaqstannyń árbir azamaty obaldy, adaldyqty, ádiletti túsinip ósse, alǵa qoıǵan maqsatymyzǵa jetýge múmkindik mol ekenin jetkizdi. Sondaı-aq ótken jyl elimiz úshin qıyn bolsa da, memleketke 13 mıllıard dollar ın­vestısııa kelgenin jáne bul jańa bastamalarǵa baǵdar ekenine toqtaldy.

«Prezıdenttiń «Men qarapaıym halyqqa qyzmet etetin menedjermin» degen sózi bar. 2022 jyly naýryz aıyndaǵy Joldaýynda «Men jarqyn bolashaqta osydan 50 jyldan keıin emes, qazir baqytty ómir súrgenin qalaımyn» dep ashyq aıtty. Osynyń bári Prezıdentimizdiń ishki jáne syrtqy saıasattaǵy dıplomatııalyǵyn kórsetti», dedi Zýlfýhar Gaıpov.

«Astana qalasynyń О́zbek etno­má­denı ortalyǵy» basshysy, Ult­tyq quryltaı múshesi Sherzod Pýlatov ult­tyq múddeler jolynda judy­ryqtaı jumylyp, tirlik etýge shaqyr­dy. Son­daı-aq qazaqtyń uly tulǵa­la­ry­nyń ómir jolyn nasıhattaý arqyly óske­leń urpaqty otanshyldyq rýhta tár­bıeleýdiń mańyzyna toqtaldy.

«Búgin mańyzdy suhbatty talqylaýǵa jınalyp otyrmyz. Prezıdentimiz «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda kóptegen máseleni qozǵady. Kókeıdegi saýaldarymyzǵa jaýap berdi. Sonyń ishinde ulttyq múdde týraly aıtylǵan áńgimesin erekshe qabyldadym. Shyn máninde, ulttyq qundylyǵymyz – bizdiń eń basty baılyǵymyz. Onyń negizinde birligimiz, memlekettik tilimiz, tulǵalarymyz tur. Buǵan qatysty Mem­leket basshysy sony pikir bildirdi. Qanysh Sátbaev, Raqymjan Qoshqarbaev sekildi tulǵalarymyzdyń mereıtoıyn toılap qana qoımaı, olardyń ómirin jastarymyzǵa, halqymyz nasıhattaý kerek degen pikiri kóńilimnen shyqty. Osyndaı tulǵalardan úlgi alsaq, eli­mizge qyzmet etetin patrıottardy tár­bıe­leımiz.

Qazirgi tańda jastarǵa arnalǵan kóp­tegen is-shara uıymdastyramyz. Biraq ulttyq qundylyqtarymyzdy esten shyǵa­ryp, zamanaýı aǵynǵa ilesip kettik. Ulttyq negizimizge súıenip, ony tirilte alsaq, jastarǵa jetkizip, ult­tyq qundylyqtarmen baılanystyryp tárbıelesek, naǵyz adal azamat qaǵı­da­tyna qol jetkizemiz. Prezıdent aı­typ ótkendeı, Qazaqstannyń basty baılyǵy – birlik. Buǵan da nazar aýdar­ǵan jón. Bul ustanymdy eshqashan umytpaǵan abzal dep esepteıtinin jetkizdi. Muny Qasym-Jomart Toqaev únemi aıtyp keledi, suhbatta da osy oıdy jetkizdi», dedi Sherzod Pýlatov.

Spıkerdiń paıymdaýynsha, halqy­myz ulttyq qundylyqtyń aıasyna uıys­sa, sol kezde shynaıy birlikke qol jet­kizemiz. Alǵa qoıǵan uly maq­sat­ta­rymyz oryndalady.

Qoǵamdyq oıǵa qozǵaý saldy

Ortalyq Azııa demokratııany damytý qorynyń bas dırektory Tolǵanaı Úmbetalıeva elimizde bolyp jatqan oqıǵalarǵa saıası-ǵylymı baǵa berdi. Onyń aıtýynsha, bul suhbat – mańyzdy strategııalyq qadam. Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev Memleket basshysy retinde eldegi jaýapkershilikti jekedara kóteretinin barshaǵa túsindirgeni mańyzǵa ıe. Saıasattanýshy Qasym-Jomart Toqaevtyń táýelsiz saıası qaıratker ekenin taǵy bir márte atap ótti.

Osy oraıda saıasattanýshy suhbatta «Kettiń be – qaıyrylma!» degen sal­maqty sózdiń aıtylýy syn saǵatta Pre­zıdent retinde jaýapty mindetti ózi oryndaı alatynyn naqty kórsetti. 

Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Talǵat Qalıev Q.Toqaevtyń ozyq oıly ult pen azamattyq bolmysqa qatysty aıt­qan pikirine nazar aýdardy. Onyń pa­ıym­da­ýynsha, azamattyq bolmys óte ma­ńyzǵa ıe.

«Etnostyq bolmys týraly áńgime qozǵaǵanda, dástúr sekildi erek­she­lik­ter­di aıtamyz. Genderlik, dinı bolmysymyz jóninde de osylaı ózine tán máselelerge nazar aýdaramyz. Al azamattyq bolmys dep Qazaqstan Respýblıkasynyń zańy aıasynda ótki­zetin ómirimizdi sıpattaımyz. Jeke kýáligimiz bar, ulttyq valıýtamyz ar­qyly tólem jasaımyz. Iаǵnı shartty túrde azamattyq bolmys aıasynda toqtaýsyz, árdaıym ómir súremiz.

Osy oraıda azamattyq salaǵa eli­miz­degi kóptegen etnostyq toppen etene jumys istegeni jón dep esep­teı­min. Máselen, ekologııa sekildi prob­lemalarǵa bas aýyrtatyn jekelegen etnostyq toptar bolmaýy qajet. Ke­risinshe, muny Qazaqstannyń azamat­tyq qoǵamy retinde júzege asyrǵanymyz jón», dedi T.Qalıev.

Budan keıin «Senimen bolashaq» úkimettik emes uıymynyń tóraǵasy Jansaıa Ismagýlova sóz aldy. Onyń paıymdaýynsha, Prezıdenttiń suhbaty qoǵamdyq oıǵa qozǵaý saldy. Azamattyq qoǵam múshesi retinde osy máselege jan-jaqty kómek kórsetý árbir adamnyń mindeti dep sanaıtynyn jetkizdi.

«Memleket basshysy turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty pikir bildirdi. Halyqaralyq tájirıbe sa­raptamasy onyń aldyn alýdyń eki tásilin kórsetedi. Birinshisi – jaýap­kershilikke tartý, ıaǵnı jaza. Ekinshisi – qalpyna keltirý. Buǵan qatysty Astana qalasynda «TatýLook» degen joba bastap otyrmyz. Sonyń aıasynda turmystyq zorlyq-zombylyq saldarynan ýaqytsha túzeý orynda­rynda qamalǵan agressorlarmen pro­fılaktıkalyq jumys júrgizemiz.

Basty maqsatymyz – turmystyq «debo­shırlerdi» zorlyq-zombylyqqa yq­pal etetin faktorlardy anyqtaý jáne emosııany basqaryp, kez kelgen kıkiljińdi durys kommýnıkasııaǵa túsý arqyly sheshý. Júrgizilgen statıstıkaǵa súıensek, kúnine ortalyqqa elý-alpys qońyraý shalynady. Iаǵnı keminde osynsha adam kún saıyn turmystyq zorlyq-zombylyqqa ushyraıdy», dedi J.Ismagýlova.

Ekonomıkalyq saıasat ınstıtýtynyń prezıdenti Qaıyrbek Arystanbekov dúnıejúzilik banktiń jikteýi boıynsha, álemde ozyq oıly, damý ústindegi jáne qalyp qoıǵan ulttar bar ekenin alǵa tartty. «Osy úsh toptyń memleket basshylary, bıligi, úkimeti, kósemderi, patshalary men sheıhtary ozyq oıly ataný úshin bar kúshin salyp jatyr. Osyǵan saı arnaıy strategııa qurady. Solardyń model reseptin zerttegende, úsh tirek qajet. Birinshisi – saıası erkindik. Osyndaı modelge súıengen elder jaqsy damıdy. Ekinshisi – ekonomıkalyq erkindik óte mańyzdy. Úshinshisi – azamattyq qoǵam erkindigi. Osy úsh tirektiń bireýi qalyp qoısa, ne tym alǵa shyǵyp ketse, memleket damýdyń dańǵylyna túse almaı qalady. Biraq osy model Den Sıaopın bılikke kelgende, júzege aspady. Nege? Sebebi Qytaıda saıası erkindik joq. Alaıda Beıjiń bıligi ekonomıkalyq erkindik bergen. Saıası erkindikti zań men qu­qyqtyń ústemdigimen almastyrǵan. Demek, osy tirekter halyqtyń damýyna yqpal etedi.

XIII ǵasyrdyń basynda dúnıe júzin­de eki quqyqtyq qujat paıda boldy. Birinshisi – Shyńǵyshannyń «Uly ja­saǵy», ekinshisi – Ulybrıtanııanyń «Uly erkindik hartııasy». Osy eki qu­jat­tyń arasy nebári alty jyl ǵana. Ekeýi damýdyń birneshe kezeńinen ótip, anglo-saksondyq baǵyt pen dıktatorlyq jol ortaǵa shyqty. Qazirgi tańda osy eki júıe taıtalasyp tur. Qańtar oqıǵa­synyń sebebi atalǵan modelder qaq­tyǵysynyń saldary», dedi Q.Arystanbekov.

Spıker Qazaqstannyń azııalyq memleket ekenin alǵa tartyp, Prezıdent bıligin saqtaı otyryp, Parlament qyz­metin arttyrýdyń mańyzyna toq­tal­dy. Osy oraıda zań shyǵarýshy organnyń quzyretin keńeıtýdi usynady. Máselen, qazirgi tańda Parlament kúsh­tik qurylymdar sekildi memlekettik me­ke­me­lerdi shaqyryp, ótkir suraqtyń as­ty­na ala almaıtynyn jetkizdi.

«Shyǵys-Batys» halyqaralyq geosaıası boljaý ortalyǵynyń prezıdenti, saıası ǵylymdar doktory Qarlyǵash Nuǵmanova Prezıdenttiń batyl suhba­tyn áserlenip oqyǵanyn aıtty.

«Qasym-Jomart Toqaev ozyq qoǵam qurý, ulttyq biregeılik pen ózindik sanany nyǵaıtý máselesine erekshe kóńil bóldi. Biz osyndaı problemalarǵa arnal­ǵan dıalog alańdaryn jıi jınaýy­myz kerek», dedi Q.Nuǵmanova.

«Kazbrands» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Jańyl-Bıke Qaıkenova medıasııa ınstıtýtyn damyta otyryp, osy tezısti júzege asyrýda Memleket basshysyna qoldaý kórsetýge shaqyrdy. «Búgingi tańda bárimiz aınalamyzda bolyp jatqan oqıǵalardy naqty qada­ǵa­lap, olqylyqtar men máselelerge kóz jumyp otyrmaı, ózekti máselelerdi memleket nazaryna jetkize bilýimiz kerek», dedi J.Qaıkenova.