Apta basynda Almaty kásipkerler palatasynda dúken ustap otyrǵan júzden astam adam jınaldy. Kezdesýge qalalyq máslıhat depýtattary, Memlekettik kirister departamenti, Almaty qalasy kásipkerlik jáne ınvestısııalar basqarmasynyń ókilderi de keldi.
Bólshek saýda ıeleri turǵyn úılerge ornalasqan dúkenderge qatysty salyq júktemesi máselesin qysqa merzimde sheshý keregin alǵa tartyp otyr. Áıtpese, kóptegen dúken jabylýǵa májbúr bolatyn kórinedi. Atap aıtqanda, olar bólshek salyq mólsherlemesin 4 paıyzdan 2 paıyzǵa deıin tómendetýdi suraıdy.
Dúken ıelerin alańdatyp otyrǵan másele týraly máslıhat depýtaty, Almaty qalasy kásipkerler palatasynyń tóraǵasy Nursultan Shoqanov arnaıy salyq rejiminde jumys isteý úshin aldymen osy qadamdy bastap, adal saýda-sattyqqa qanshalyqty daıyn ekenimizdi kórý qajettigin aıtady.
«Bul máseleni túrli ortada, sonymen birge qala ákimimen de keńinen talqyladyq. Kásipkerler ashyq jumys istep, bólshek salyqpen jumys isteýge daıyn ekenin kórsetýi kerek. Sodan keıin ǵana arnaıy salyq rejimin tómendetý týraly máseleni kóterý qajet. Búgin ózgeriske daıyndyqty kórip otyrmyn, bul baǵytta ortaq ustanym kerek. Ashyq jumys istep, isi ońǵarylǵan barlyq kásipker memlekettik qoldaý sharalaryna senim arta alady», dedi Nursultan Shoqanov.
Ulttyq kásipkerler palatasynyń málimetinshe, 2023 jyldyń 15 qańtarynan bastap bólshek saýda salyǵy boıynsha qyzmet túrleriniń tizimi eki ese ósken. Endi bólshek salyqtyń arnaıy salyq rejimi kásipkerliktiń 364 qyzmet túrine taralady. Buǵan deıin tizbede 190 qyzmet túri ǵana bolǵan. Taýarlardy satýǵa jáne jeke tulǵalarǵa qyzmet kórsetýge baǵyttalǵan ekonomıkalyq qyzmetterdiń jalpy jikteýishterinen (EQJJ) basqa, tizimge taýarlardy óndirý jáne qaıta óńdeý, jóndeýge baılanysty qyzmet túrleri, elektr montajdaý jumystary sııaqty qyzmetter engizilgen.
Al dúken ıeleriniń ýáji mynadaı: «Biz taýarlarǵa ústemeaqyny 15%-dan asyra almaımyz. Onyń 4%-y satýshynyń eńbekaqysyna ketedi. 4-5%-y basqa shyǵyndarǵa, kommýnaldyq qyzmetter men jalǵa alýǵa jumsalady. Mobıldi aýdarymdar men QR tólemderi úshin bank óz paıyzyn alady. Qazir ońaılatylǵan deklarasııa boıynsha jumys isteımiz. Biraq bári qymbattap jatyr, shekten asyp ketemiz be dep qorqamyz. Oǵan qosa lısenzııa alý bar. Úı janyndaǵy dúkender úshin bólshek salyq mólsherlemesin tómendetý máselesin qarastyrýdy suraımyz».
Almaty qalasy kásipkerler palatasynyń basqarýshy dırektory Narıman Ibragımov kezdesýge qatysýshylardy túsinistikke, ortaq til tabysýǵa shaqyra otyryp: «Búgin dúkender máselesin sheshýge jınaldyq. Almaty qalasy máslıhatynyń depýtaty, kásipkerlik, ınvestısııalar, týrızm jáne ekologııa jónindegi komıssııanyń tóraǵasy Rýslan Idrısov, MKD, kásipkerlik basqarmasynyń ókilderi de shaqyryldy. Dúkenderdiń salyq júktemesi máselesi óte ózekti. Bólshek salyqty 50 paıyzǵa tómendetý úshin bir baǵytta júrýimiz kerek», deıdi.
Kásipkerlerdiń aıtýynsha, alkogol ónimderin lısenzııalaýda da shyǵyndar bar. Memlekettik kirister komıtetiniń derekterine kóz salsaq, respýblıkalyq jáne oblystyq mańyzy bar qalalarda alkogoldi bólshek satýǵa arnalǵan lısenzııanyń quny – 100 AEK (345 000 teńge). Alkogolge bir rettik lısenzııalyq alymnan basqa, lısenzııany paıdalaný úshin jyl saıyn tólep otyrý kerek. Jyl saıyn tólemdi jyl boıyna nemese teń bólikterge – 25 naýryzǵa, 25 maýsymǵa, 25 qyrkúıekke jáne 25 jeltoqsanǵa deıin tóleý qajet. Mysaly, Almatydaǵy mólsherleme 100 AEK-ti quraıdy, ıaǵnı 2024 jyly toqsan saıyn 25 AEK – 92 300 teńge tóleýge tıis.
Degenmen kásipkerlerdiń aıtýynsha, qazir dúkender temekini «tegin», ústemesiz satyp jatyr.
«Dúkender – bıznestegi eń osal sanat. Bizdiń tabysymyz mardymsyz. Bizge memleket tarapynan qoldaý óte qajet. Jyl ótken saıyn iri saýda jelileri bizdi naryqtan yǵystyryp keledi. Oǵan qosa ınternet arqyly azyq-túlikke tapsyrys berý damyp jatqandyqtan, tutynýshylar azaıyp bara jatyr. Jyl basynan beri mobıldi aýdarymdarǵa qatysty máseleler satylymǵa áser etti. Bizdiń býhgalter jaldaýǵa múmkindigimiz joq. Esesine býhgalterlik esepti júrgizýge ýaqyt joq. Máseleniń sheshimin bólshek salyqqa tómendetilgen mólsherlememen kóshýden kóremiz», deıdi kásipkerler.
Bólshek salyq mynadaı mólsherlemeler boıynsha tólenedi: taýardy jeke tulǵalarǵa satqan kezde – 4%, zańdy tulǵalarmen mámileler barysynda – 8%. Bul rette máslıhattarǵa jeke tulǵalarǵa satylatyn qyzmetter men taýarlarǵa bólshek salyq mólsherlemesin 50 paıyzǵa deıin tómendetý quqyǵy berilgen.
Al 2023 jyly bólshek salyq mólsherlemesi Qaraǵandy men Qyzylorda oblystarynda 2 paıyzǵa deıin, Astana qalasynda 3 paıyzǵa deıin tómendetildi. Al 2024 jylǵa bólshek salyq mólsherlemesin tómendetý týraly sheshimdi 2024 jylǵy naýryzdyń sońyna deıin qabyldaý qajet.
«Biz sıfrlandyrýǵa jáne onlaın tólemderge qarsy emespiz. Bul úderis jumysymyzdy áldeqaıda jeńildetedi. Biraq bankterdiń komıssııasy men qosymsha salyq júktemesi bizdi tabyssyz qaldyrady. Dúkenderdiń shyǵyny kóp. Joǵaryda atalǵan 15%-dyń ishinde bizde 4% paıda qalady. Eger bólshek salyq mólsherlemesin 2%-ǵa tómendetýge bolatyn bolsa, bizde kem degende 2 % paıyz paıda qalady», deıdi kásipker Raýshan.
Sonymen qyzý pikirtalastyń nátıjesinde depýtat Rýslan Idrısovtyń bastamasymen memlekettik organdar, máslıhat depýtattary men qalanyń ár aýdanynan kásipkerler qatarynan jedel jumys tobyn qurý týraly sheshim qabyldandy.
«Men úı janyndaǵy dúkenderdiń barlyq máselesin óte jaqsy bilemin. О́ıtkeni ózim saýda salasynda jumys istedim. Bólshek salyq máselesin sheshý úshin toptyń jumysyna belsendi qatysýdy suraımyn. Kásipkerler palatasy bıznes qaýymdastyǵy retinde áreket etedi jáne bıznestiń jınaqtalǵan ustanymyn máslıhattyń aldyna tartady», – deıdi Rýslan Idrısov.
Jıyn sońynda 2024 jyldan bastap jalpyǵa birdeı deklarasııalaýdyń III kezeńi bastalǵany kásipkerlerdiń qaperine salyndy. Munan da bólek, Qarjy mınıstriniń 29.03.2022 jylǵy №323 buıryǵyna sáıkes 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha bankter bıznes ókilderiniń (zańdy tulǵalardyń quryltaıshylary men basshylary jáne jeke kásipkerler (erli-zaıypty) banktik operasııalary boıynsha aqparat bere bastaýǵa tıis.
ALMATY
