Oqıǵa barysyn qysqasha sholyp aıtsaq, 1976 jyly 18 qazanda Mońǵol Halyq Revolıýsııashyl Partııasynyń birinshi hatshysy Iýmjaagıın Sedenbal bastaǵan ókilder Máskeýge keledi. Bul oqıǵa týraly sol tusta «Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti 19 qazan kúngi №248 sanyna TASS taratqan habarǵa súıenip: «KPSS Ortalyq komıteti, SSSR Joǵarǵy Soveti Prezıdıýmynyń shaqyrýy boıynsha Mońǵol Halyq revolıýsııashyl partııasynyń birinshi sekretary, Mońǵol Halyq Uly hýraly Prezıdımýynyń Predsedateli Iýmjaagıın Sedenbal bastaǵan Mońǵol Halyq Respýblıkasynyń partııa-úkimet delegasııasy resmı dostyq saparmen Moskvaǵa keldi» dep jazypty.
Sedenbal osy saparynda Lenın ordenimen marapattalady. Sóıtip, Máskeýde bir jarym táýlik qana aıaldaǵan mońǵolııalyq qonaqtar dereý Almatyǵa tartady. Rasyn aıtqanda, Mońǵolııa basshysynyń negizi dittegen maqsaty Qazaqstan edi. Biraq sol tustaǵy tártip boıynsha Máskeýdi attap ótýge bolmaıdy. Sóıtip, Keńes eliniń saıası qubylasy Máskeýge at basyn burǵan sııaqty.
Sosıalızm dáýirinde Mońǵolııada basshylyq qyzmetter atqaryp, toqsanynshy jyldardyń basynda Jetisý óńirine qonys aýdarǵan qalamger Sáteı Nurtazauly aǵamyzdyń 2008 jyly jaryq kórgen «Tarazy» atty ǵumyrbaıandyq kitabynda: «1974 jyly Mońǵol eli táýelsizdigi jarııalanǵanyna 50 jyl bolyp, saltanatty jıyn ótedi. Bul merekege qatysatyn KSRO delegasııasyn basqaryp Qazaqstan Kompartııasy ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy D.A.Qonaev Ulanbatyrǵa keldi. Jıyn-toıdyń úshinshi kúni jeti júz kisilik úlken meıramhanada banket ótti. Oǵan depýtattar, pleným músheleri, mınıstrler, aımaq jáne úlken mekeme basshylary qatysty. Irgeles kishi zalda Qonaev bastaǵan keńestik ókilderdi qabyldaý rásimi ótip jatty. Bir kezde Qobda aımaǵynyń basshysy qyzmetin atqaryp júrgen Qabdyl Shábiuly jetip keldi de: «Jigitter, myna jaqtaǵy kishi zalda Qonaev aqsaqalǵa arnap resmı qabyldaý ótip jatyr eken. Men baryp, sálem berip, sóılesip keleıin», dep tartyp ketti.
Jaryqtyq ótkir adam edi, zaldy qaq jaryp baryp Dımekeńe «Assalaýmaǵaleıkým, Dinmuhamed Ahmetuly» depti. Buzyp-jaryp jetip kelip, Dımekeńe sálem bergen Qabyldy kórgen Iý.Sedenbal dereý: «Ochen horosho! Dınmýhamed Ahmetovıch, on odın ız vydaıýshıhsıa nashıh kazahov. Kak velıkıı Týrar Ryskýlov, kotoryı obosnoval nashý Konstıtýsııý. On toje orator Shabyn Havdal. Ýmnyı organızator. Inogda my shýtım nad nım, nazyvaem nashım «skoroı pomoshıý». Posylaem týda, gde otstalye aımakı. I spravlıaetsıa on bystro!», dep oryssha túsindiredi. Mán-jaıǵa qanyqqan Dımekeń:
– Gde on seıchas rabotaet? – dep Iý.Sedenbalǵa qarsy suraq qoıady.
– Hovdınskom aımake, predsedatelem, – dep jaýap qatqan Sedenbal dereý partııanyń ıdeologııa jónindegi hatshysy Lhagvasýrenge: «Sender osyndaǵy qazaq azamattarymen Dinmuhamed Ahmetovıchti jeke jolyqtyrýdy nege uıymdastyrmadyńdar?», dep suraýly júzben qaraıdy. Ol: «Biz usyndyq, Máskeý baǵdarlamaǵa qospady» deıdi. Bul ekeýi mońǵolsha sóılesip jatqan tusta Dımekeń:
– Qalaı, el-jurtyń aman ba, qaraǵym? – dep sózin qazaqsha bastap. – Jıynda bastaryna kesteli taqııasyn kıip otyrǵan qazaqtar ekenin bildim. Soǵan qarap ǵuryptaryńdy saqtaǵandaryńdy ańǵardym. El-jurtyńa sálem aıt. Sedenbal bastyqpen jaqsy mámiledemiz… – deı kele, bul Sedenbaldy Qazaqstanǵa arnaıy shaqyrǵanyn Dımekeń qasynda turǵan Qabdyl Shábiulyna sóz arasynda syzdyqtatyp aıtyp qalady. Iаǵnı bul retki Sedenbaldyń Qazaqstanǵa sapary-
nyń bir negizgi túıini osynda jatsa kerek.
* * *
Sóıtip, Mońǵolııa basshysy Sedenbal bastaǵan delegasııa 20 qazan kúni Almatyǵa at basyn tireıdi. Bul oqıǵa týraly «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń 21 qazan kúngi №250 sanynda: «Almaty aeroporty Mońǵol Halyq Respýblıkasynyń, Sovet Odaǵynyń, Qazaq SSR-niń memlekettik jalaýlarymen, mońǵol, orys jáne qazaq tilderinde quttyqtaýlar jazylǵan transparanttarmen bezendirilgen. Áýe laıneri aeroport úıiniń qasyna keldi. Samolet baspaldaǵy janynda Iý.Sedenbal joldasty Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi sekretary D.A.Qonaev, Qazaq SSR Mınıstrler Sovetiniń predsedateli B.Áshimovter shyn júrekten týystarsha qarsy aldy» dep jazypty.
Mońǵolııalyq delegasııa osy saparynda, asa mańyzdy resmı kezdesýler ótkizedi. Odan keıin Almaty qalasynyń kórikti jerlerin aralaıdy. 28 gvardııashy-panfılovshylar atyndaǵy parktegi Dańq memorıalyna gúl shoqtaryn qoıady. Dostyq úıi kitaphanasy men Lenın atyndaǵy saraıǵa bas suǵady. Keshkisin Abaı atydaǵy Qazaq akademııalyq opera jáne balet teatrynda óner sheberleriniń konsertin tamashalaıdy.
Kelesi, ıaǵnı qazan aıynyń 23-i kúni qonaqtar Oktıabr revolıýsııasynyń 50 jyldyǵy atyndaǵy Almaty maqta-mata kombınatynda san myń adamdyq ujymymen kezdesedi. Bul oqıǵa týraly TASS: «Kombınat kollektıvi Mońǵol Halyq Repýblıkasynyń partııa-úkimet delegasııasyn shyn júrekten týystarsha qarsy alyp, mıtıng ótkizdi» dep álemge aqparat taratty.
Sózimizdi túıindep aıtqanda, ózderińiz kórip otyrǵan myna sýret osy kezdesý kezinde túsirilgen eken. Bul jádiger qazir Ulanbatyr qalasynyń turǵyny, ondaǵy qazaqtar arasynan shyqqan tuńǵysh kásibı dıplomat, Tótenshe jáne ókiletti elshi, qoǵam qaıratkeri Saıran Qadyrulynyń jeke qorynda tur. Iаǵnı Dımash Ahmetuly qadirli qonaqqa Almaty maqta-mata kombınatynyń ismerleri tikken oıýly shapan men kesteli taqııa kıgizip, syı jasaǵan eken.
